Press-reliz
Bizning mamlakatimiz azal-azaldan qadimiy dinlar rivoj topgan makon sifatida dunyo sivilizatsiyasi tarixida alohida mavqega ega. Bu muborak zaminda bizning ajdodlarimiz boshqa din vakillariga doimo hurmat bilan qaraganlar, mana shu yurt ozodligi yo‘lida ular bilan birga kurash olib borgani, yelkadosh bo‘lib mehnat qilganini hech kim inkor qila olmaydi.
I.A.Karimov
Ma’lumki, Markaziy Osiyo, xususan, O‘zbekiston qadim asrlardan turli madaniyat, til, urf-odat, turmush tarziga ega bo‘lgan, xilma xil dinlarga e’tiqod qiluvchi va bir-biriga o‘xshash bo‘lmagan turli xalqlar, millatlar, yashagan va yashab kelayotgan o‘lkadir. Qadim zamonlardan bizning yurtimizda zardushtliylik, buddaviylik, yahudiylik, nasroniylik kabi dinlar mavjud bo‘lgan. VIII asrda Movarounnahrga kirib kelgan islom dini mahalliy xalqlarning axloq g‘oyalari, huquqiy me’yorlari va urf-odatlari bilan uyg‘unlashib, hozirgi O‘zbekiston mintaqasida o‘z bag‘rikenglik xususiyati bilan ajralib turuvchi hanafiy mazhabi ta’limoti hamda ijtimoiy-axloqiy va huquqiy me’yorlar uzul-kesil qaror topdi.
Mustaqillik yillari O‘zbekistonda ushbu tarixiy an’anaga yangicha rux bag‘ishlagan holda turli dinlarga mansub qadriyatlarni avaylab-asrashga, barcha fuqarolarga o‘z e’tiqodini amalga oshirish uchun zarur sharoitlarni yaratib berishga, dinlar va millatlararo hamjihatlikni yanada mustahkamlashga alohida e’tibor qaratilib, ushbu yo‘nalishda boshqa davlatlarga namuna bo‘ladigan boy tajriba orttirildi.
Joriy yilning 16 noyabr kuni Toshkent islom universitetida Birlashgan Millatlar Tashkiloti tarkibidagi “YUNЕSKO” Xalqaro tashkiloti tomonidan “16 noyabr kuni - Xalqaro bag‘rikenglik kuni” deb e’lon qilingan kuniga bag‘ishlab tashkil etilgan “Konfessiyalararo muloqot va diniy bag‘rikenglik - jamiyat barqarorligi garovi” mavzuidagi ilmiy-amaliy anjumanda respublikamizda turli millat va diniy urf-odat hamda an’analar hurmat qilinishini ta’minlash, ularning rivojlanishi uchun sharoit yaratish, tenghuquqlilik va o‘zaro hamkorlikni qaror toptirish sohasida amalga oshirilayotgan salmoqli ezgu ishlar muhokama qilindi.
O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Din ishlari bo‘yicha qo‘mita, Toshkent islom universiteti, “YUNЕSKO”ning O‘zbekistondagi vakolatxonasi hamkorlikda tashkil etgan mazkur tadbirda mamlakatimizda faoliyat olib borayotgan turli diniy konfessiyalar rahbarlari, diplomatik korpus vakillari va keng jamoatchilik a’zolari ishtirok etdilar.
Konferensiyada so‘zga chiqqanlar tomonidan O‘zbekistonning istiqlol yillaridagi rivojlanish tajribasi ko‘p millatli va turli madaniyatlar vakillari istiqomat qiladigan hamda ko‘pkonfessiyali jamiyatda nafaqat dinlararo totuvlikka erishish mumkinligi, balki demokratik islohotlar va bag‘rikenglik ruhini qaror toptirishning muhim vositasi bo‘la olishini isbotlab kelayotganini e’tirof etdilar.
Bugun O‘zbekistonda 2239 ta diniy tashkilotlar, jumladan, 2065 ta musulmon, 157 ta xristian, 8 ta yahudiy, 6 ta bahoiy, 1 ta Krishnani anglash hamda 1 ta Budda ibodatxonasi va O‘zbekiston Bibliya jamiyati kabi diniy tashkilotlarning o‘zaro hurmat va hamkorlik asnosida faoliyat yuritib kelayotgani, davlatimiz tomonidan yuzlab masjid, cherkov, ibodatxona, ziyoratgoh va osori-atiqalar asl ko‘rinishida ta’mirlanib, diniy tashkilotlar ixtiyoriga berilgani, dindorlarimiz muqaddas ziyoratlarni bajarishlari uchun alohida g‘amxo‘rlik ko‘rsatib kelinayotgani, diniy ta’lim tizimi izchil rivojlanishi uchun qulay sharoitlar yaratilgani yuqoridagi fikrning yorqin dalillari hisoblanadi.
Mahalliy va xorijiy diniy arboblari o‘z ma’ruzalarida O‘zbekiston davlatining dunyoviylik, diniy bag‘rikenglik, barcha dinlarga bir xilda munosabat, jamiyat taraqqiyotida esa dinlar bilan hamkorlik qilish siyosati barcha fuqarolarning diniy e’tiqodi va dunyoqarashidan qat’iy nazar, mamlakat ijtimoiy-siyosiy hayotida teng ishtiroki tamoyili asosida amalga oshirilayotgani haqida alohida to‘xtalib o‘tdilar.
Diniy konfessiya rahbarlari respublikamizda dinning asl insonparvarlik mohiyatini turli noto‘g‘ri aqidalardan saqlash, dining ma’naviy-ma’rifiy salohiyatini jamiyatdagi barqarorlik, ijtimoiy hamkorlik, konfessiyalararo hamjihatlikni mustahkamlashga yo‘naltirish borasida izchil siyosat yuritilayotganini mamnuniyat bilan ta’kidladilar.
Anjuman qatnashchilari xulosa sifatida Markaziy Osiyoning jahon geosiyosiy tizimidagi ahamiyati ortib borayotgan bugungi kunda mintaqada muhim o‘rin tutgan yurtimizni dinni siyosatlashtirayotgan oqimlarning tahdididan himoya qilish, fuqarolarga o‘z e’tiqodini amalga oshirish uchun zarur sharoitlarni yaratib berish, asl diniy qadriyatlarni avaylab-asrash, diniy bag‘rikenglik va millatlararo totuvlikni yanada mustahkamlash muhim vazifalardan bo‘lib qolayotgani, ushbu masalalarni muvaffaqiyatli hal etilishi o‘lkamizda asrlar osha hukm surib kelayotgan diniy bag‘rikenglikning bundan buyon ham jamiyatimiz taraqqiyotini belgilab beruvchi muhim omillardan bo‘lib qolishiga mustahkam zamin yaratishini qayd etdilar.
Konferensiyada respublikamizda bugungi kunda dinlararo totuvlikni va hamjihatlikni ta’minlash, jamiyatda bag‘rikenglik ruhini mustahkamlashda erishilgan yutuq va boy tajriba boshqa ko‘pmillatli va ko‘pkonfessiyali davlatlar uchun namuna bo‘la olishi alohida e’tirof etildi.
Tadbir doirasida mustaqillik yillarida respublikamizda turli konfessiyalar tomonidan chop etilgan diniy mazmundagi adabiyotlar ko‘rgazmasi tashkil qilindi.






Din ishlari bo‘yicha qo‘mita
Axborot xizmati
Bismillahir Rohmanir Rohiym
Payg‘ambarimiz sallallohu alayhi vasallamning davrlarida barcha musulmonlar o‘zlari bilmagan masalalarni Rasulullohdan so‘raganlar. Sahobai kiromlar davrida olim sahobalardan yosh sahobalar ta’lim olishdi. Shu zaylda, shar’iy ilmlarda ma’lum darajaga yetmagan kishilar muayyan ulamolarning yo‘llarini tutishlari an’anaga aylanib, fiqhiy mazhablar ko‘payib bordi. Chunki, Alloh taolo O‘zining kalomida bunday degan: “Bas, agar bilmaydigan bo‘lsangiz, zikr ahlidan so‘rangiz!” (Anbiyo surasi, 7-oyat).
Ammo vaqt o‘tishi bilan ular orasidan to‘rt yirik mazhab: hanafiylik, molikiylik, shofeiylik va hanbaliylik ajralib chiqdi va ularning mazhablari musulmonlar ommasi tomonidan “fiqhiy mazhablar” deb e’tirof etildi.
Mazkur to‘rt mazhabning to‘g‘riligi va haq ekanligi haqida barcha musulmon ummati ijmo (ittifoq) qilganlar. Dalil sifatida quyidagi olimlarning so‘zlarini keltiramiz:
Alloma Ibn Rajab rahmatullohi alayh o‘zlarining “To‘rt mazhabdan boshqaga ergashganga raddiya” nomli kitobida bunday degan: “Alloh taolo shariatni saqlash va dinni muhofaza qilish uchun o‘z hikmati bilan odamlar ichidan to‘rt zabardast imomlarni chiqarib berdi. Ularning ilmu ma’rifatda yuqori martabaga erishganlarini va chiqargan fatvo va hukmlari haqiqatga o‘ta yaqinligini barcha ulamolar bir ovozdan e’tirof qilganlar. Barcha hukmlar o‘shalar orqali chiqariladigan bo‘ldi”.
Imom Badriddin Zarkashiy “Bahrul muhit” kitobida shunday yozadi: “Musulmonlarning e’tirof qilingan to‘rt mazhabi haqdir va undan boshqasiga amal qilish joiz emas”.
Imom Ali ibn Abdulloh Samhudiy o‘zlarining “Iqdul farid fi ahkomit-taqlid” nomli asarlarida bunday deganlar: “Bilingki, ushbu to‘rt mazhabdan birini ushlashda katta foyda bor. Undan yuz o‘girishda esa, katta muammo va ixtiloflar bor”.
Imom Samhudiy so‘zlarini davomida bunday deydi: “Bir mazhabda yurishda Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi vasallam marhamat qilgan quyidagi hadisga amal qilish bor:
“Agar ixtilofni ko‘rsangiz, o‘zingizga ko‘pchilik tomonini lozim tuting” (Imom Ibn Moja rivoyati).
Demak, mazhabga ergashish katta jamoaga ergashish hisoblanadi”.
Mashhur alloma Abdulhay Laknaviy hazratlari “Majmuatul fatovo” kitoblarida Shoh Valiyulloh Dehlaviyning quyidagi so‘zlarini keltirganlar: “Hindiston va Movarounnahr yurtlarida shofeiylarni ham, hanbaliylarni ham, molikiylarni ham mazhabi tarqalmagan, boshqa mazhab kitoblari ham yetib kelmagan. Shuning uchun ushbu diyorlarda yashovchi, ijtihod darajasiga yetmagan kishilarga Abu Hanifa mazhabiga ergashish vojib bo‘ladi. Makkada va Madinada yashovchi kimsalarga unday emas. Chunki u yerda barcha mazhablarni topish imkoniyati bor”.
Yuqoridagi yetuk ulamolarning bu mavzudagi fatvo va xulosalarini ko‘plab keltirish mumkin. Bundan bizning yurtimizda faqatgina Imomi A’zam Abu Hanifa rahmatullohi alayhning mazhabiga amal qilish lozim ekani ma’lum bo‘lmoqda. Allohga hamdlar bo‘lsinki, bir necha asrlardan beri ota-bobolarimiz mazkur mazhabga og‘ishmay amal qilib kelmoqdalar.
Ming afsuslar bo‘lsinki, mana shunday yetuk olimlar bir mazhabni mahkam ushlab, to‘g‘riligini e’tirof qilib turgan bir paytda ba’zi yurtdoshlarimiz o‘zlari ilmiy ko‘nikma hosil qilmagan bo‘lsalarda: “Men Qur’on va hadisdan o‘zim hukm olaman” deb, da’vo qilib, turli ixtiloflarni keltirib chiqarmoqdalar.
Mashhur ulamolarimizdan Doktor Muhammad Said Ramazon Butiy rahimahulloh “Mazhabsizlik Islom shariatiga tahdid soluvchi eng xatarli bid’atdir” nomli kitobida hozirgi mazhabsizlarning voqeligini izohlab bunday deganlar: “Shubhasiz ular (ya’ni, mazhabsizlar)ning hammalari bevosita Qur’on va sunnatdan hukm olishni da’vo qiladilar. Ular o‘zini huddi sanad, dalillar va roviylarning bilimdoni va tadqiqotchisidek tutsada, aslida biz ana shu odamlarning orasida butunlay savodsizlarining ko‘p guvohi bo‘ldik”.
Demak, musulmonlarning birligi, ibodatlarning mukammalligi, jamiyatning tinchligi uchun yurtimiz musulmonlari Imomi A’zam rahmatullohi alayhning mazhablariga ergashishlari lozim va lobud.
Abdulatif Otajanov,
Yangiqo‘rg‘on tumani “At-Termiziy” jome masjidi imom-xatibi.