Birlashgan Millatlar Tashkilotining Aholishunoslik jamg‘armasi (UNFPA) va O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Din ishlari qo‘mitasi, Buyuk Britaniya hukumatining moliyaviy ko‘magida Al-Azhar universiteti (Misr) bilan hamkorlikda tashkil etgan ayollar huquqlarini Islom dini nuqtayi nazaridan rivojlantirishga oid seminar-trening dolzarbligi bilan ahamiyatlidir.
Dastur O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Senati, O‘zbekiston musulmonlari idorasi, O‘zbekiston xalqaro islom akademiyasi, O‘zbekiston mahallalari uyushmasi tomonidan qo‘llab-quvvatlanmoqda.
UNFPAning O‘zbekistondagi doimiy vakili va Tojikistondagi vakolatxona direktori, doktor Nigina Abaszada seminar avvalida diniy qarashlarni gender tengligi tashabbuslariga integratsiya qilish muhimligini ta’kidladi.
– Islom dinida ayollar huquqlarini targ‘ib qilish, ayollar va qizlarning o‘z salohiyati va tanlovini ro‘yobga chiqarishi uchun munosib va e’zoz bilan yashashlari uchun adolatli munosabatda bo‘lish, ayollarni himoyalash azaldan mavjud, – dedi UNFPAning O‘zbekistondagi doimiy vakili va Tojikistondagi vakolatxona direktori, doktor Nigina Abaszada. – E’tiqod yetakchilari va hamjamiyatlarni jalb qilish orqali biz ushbu qadriyatlar ayollar huquqlarini himoyalash va gender asosidagi zo‘ravonlikning oldini olish bo‘yicha birgalikdagi sa’y-harakatlarimizda aks etishini ta’minlaymiz. UNFPA O‘zbekistonni ushbu ezgu ishlarda qo‘llab-quvvatlashga sodiqdir. Mazkur seminar gender tengligi yo‘lidagi ishlarimizda muhim bosqich bo‘lishiga ishonamiz.
13 sentyabrga qadar davom etadigan mazkur seminarda imom-xatiblar, otin-oyilar, mahalla va diniy tashkilotlar vakillari, shuningdek, Islom dinida ayollar huquqlari sohasida o‘z tajribalari bilan o‘rtoqlashgan islomshunoslik sohasidagi yetakchi institut Al-Azhar universitetining nufuzli professor-o‘qituvchilari, jumladan, 60 nafargacha kishi ishtirok etmoqda.
O‘zbekiston hukumati mutasaddilari va Al-Azhar universiteti vakillari ishtirokidagi yuqori darajadagi muloqot qizg‘in ruhda o‘tdi.
O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Senatining Xotin-qizlar va gender tenglik masalalari qo‘mitasi raisi Malika Qodirxonova, O‘zbekiston musulmonlari idorasi raisi o‘rinbosari Muhammadolim Muhammadsiddiqov, Din ishlari bo‘yicha qo‘mita raisining birinchi o‘rinbosari Davronbek Maxsudov, Oila va xotin-qizlar qo‘mitasi raisi o‘rinbosari Mukarram Nurmatova O‘zbekistonda gender tengligini ta’minlash masalalariga doimiy va jiddiy e’tibor qaratilayotganini ta’kidladi. Shu bilan birga ayollarning jamiyat hayotida to‘liq ishtirok etishiga to‘sqinlik qiluvchi ayrim kamchiliklarni hal etishda birgalikda ish olib borish muhimligi e’tirof etildi.
Tadbirda ta’kidlanganidek, O‘zbekistonda ayol-qizlarning huquq va manfaatlarini ta’minlash, ularni o‘ylantirayotgan muammo va kamchiliklarni tizimli hal etish bo‘yicha muttasil tarzda amaliy ishlar olib borilmoqda.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyevning tashabbusi bilan joriy etilgan «Ayollar daftari» xotin-qizlarning ijtimoiy, iqtisodiy muammolariga barham berishda o‘ziga xos ahamiyat kasb etmoqda. Ayni paytda mahalla tizimiga keng tatbiq etilayotgan «mahalla yettiligi» xotin-qizlar tadbirkorligini rivojlantirish, ularning biznes g‘oyalarini qo‘llab-quvvatlash, turli imtiyoz va imkoniyatlarning mohiyatini kengroq tushuntirishga xizmat qilmoqda.
Seminarda qayd etilganidek, ayollarga nisbatan turli zo‘ravonliklarning oldini olish, oilalar mustahkamligini ta’minlash, mahallalarda ijtimoiy-ma’naviy muhitni asrash, yoshlarni jinoyatchilikdan ogoh etish, ularning tarbiyasini to‘g‘ri tashkil etishda xotin-qizlar, mahalla faollari, nuroniylar, diniy ulamolar, otin-oyilar ham munosib hissa qo‘shmoqda.
Mazkur tadbir diniy yetakchilar va hamjamiyat vakillariga gender tengligi, ayollar huquqlari va genderga asoslangan zo‘ravonlikning oldini olishni faol targ‘ib qilish uchun yanada imkoniyatlarni kengaytirib berdi. Samimiy muloqot davomida zo‘ravonlikning zararli oqibatlari haqida xabardorlikni oshirish, Islom dinidagi ayollar huquqlari, jumladan, oilani rejalashtirish va ijtimoiy-iqtisodiy imkoniyatlarni kengaytirish muhimligi ta’kidlandi va diniy ta’limotlarga genderga sezgir yondashuvlarni integratsiyalash va jamoatchilik bilan aloqa qilish bo‘yicha ilg‘or tajriba almashishni rag‘batlantirdi.
Seminar Islom dinida ayollarning ijtimoiy va iqtisodiy imkoniyatlarini kengaytirish, ayollarga nisbatan zo‘ravonlikka qarshi kurash va boshqa ushbu mavzuga oid keng ko‘lamli muhim mavzularni qamrab olgani bilan ahamiyatli bo‘ldi.
Katta ulamolar Islom kengashi bosh kotibi, Al-Azhar Buyuk imomining sobiq o‘rinbosari professor, doktor Abbos Solimon ayollar huquqlarini himoyalashda diniy yetakchilarning rolini ta’kidladi.
– Islom dini ayollarning qadr-qimmati va huquqlarini qo‘llab-quvvatlaydi, bu huquqlar jamiyatlarimizda himoya qilinishi hamda targ‘ib etilishini ta’minlash diniy yetakchi sifatida bizning burchimizdir, – dedi misrlik professor Abbos Solimon. – Mazkur seminar bizga ushbu mas’uliyatni ado etishda yordam beradigan bilim va ilg‘or tajribalarni almashish uchun ajoyib platformadir. Qur’oni karimda ayollarning huquqlari uchun erkaklar mas’ul ekani belgilangan. Zero, ayol faqat shodlik uchun yaralgan.
– O‘zbekiston va Misr o‘rtasidagi uyg‘unlik tariximiz, an’analarimizda namoyondir, – dedi Misr Arab Respublikasining O‘zbekistondagi elchisi Amira Fahmi xonim. – Al-Azhar universiteti va O‘zbekiston o‘rtasidagi hamkorlik diniy va davlat institutlarining gender munosabatlarini targ‘ib qilishda qanday hamkorlik qilish mumkinligiga yorqin misol bo‘la oladi. Misr bu muhim ishni qo‘llab-quvvatlayotganidan g‘ururlanadi va biz buning O‘zbekistondagi hamjamiyatlarga ijobiy ta’sirini ko‘rishni intiqlik bilan kutamiz.
Buyuk Britaniyaning O‘zbekiston Respublikasidagi elchisi Timoti Smart o‘zining videomurojaatida ayollar huquqlarini himoya qilish borasidagi Buyuk Britaniya hukumati va O‘zbekiston o‘rtasidagi hamkorlikning muhimligini ta’kidladi.
O‘quv-seminarning ilk kunida «Aholi tadqiqotlari bo‘yicha Xalqaro Islom markazining diniy asosdagi yondashuvdan foydalanishdagi ahamiyati», «Diniy yetakchilarning ayollar salomatligi va huquqlarini himoyalashdagi ahamiyati», «Islomda ayollar huquqlari» kabi mavzularda sho‘ba yig‘ilishlari bo‘lib o‘tdi.
Nazokat Usmonova, Alimurod Mamadaminov (surat), O‘zA muxbirlari
O‘zbekiston Respublikasi davlat mustaqilligining 35 yilligi - xalqimiz tarixidagi eng muhim va qadrli sanalardan biri. 1991 yilda O‘zbekistonning mustaqil davlat sifatida dunyoga tanilishi xalqimizga o‘z taqdirini o‘zi belgilash, milliy qadriyatlarini tiklash va mamlakatni o‘z taraqqiyot yo‘lidan olib borish imkonini berdi. O‘tgan yillar davomida mamlakatimizda keng ko‘lamli o‘zgarishlar ro‘y berib, bugun Yangi O‘zbekistonni barpo etish yo‘lida izchil islohotlar olib borilmoqda.
Mustaqillik yillarida milliy va diniy qadriyatlarimizni tiklashga alohida e’tibor berildi. Ayniqsa, so‘nggi yillarda diniy-ma’rifiy sohadagi islohotlar yangi bosqichga ko‘tarildi. Fuqarolarning vijdon erkinligini ta’minlash, diniy ta’lim olish uchun shart-sharoitlar yaratish, diniy muassasalar faoliyatini rivojlantirish va jamiyatda diniy bag‘rikenglikni mustahkamlash bo‘yicha muhim ishlar amalga oshirilmoqda.
Bugun O‘zbekistonda islom dinining asl mohiyatini, uning ilm-ma’rifatga, insonparvarlikka, mehr-oqibat va tinchlikka da’vat etadigan ezgu ta’limotlarini o‘rganishga katta ahamiyat berilmoqda. Diniy ta’lim muassasalari faoliyati takomillashtirilib, diniy kadrlar tayyorlash va ularning kasbiy bilimini oshirish uchun yangi imkoniyatlar yaratilmoqda.
Yurtimizda islom dini rivojiga ulkan hissa qo‘shgan mashhur allomalarning ilmiy merosini o‘rganish ham ustuvor yo‘nalishlardan biriga aylandi. Imom Buxoriy, Imom Termiziy, Imom Moturidiy, Burhoniddin Marg‘inoniy kabi buyuk allomalar asarlarini chuqur o‘rganish, ularning ilmiy merosini yosh avlodga yetkazish va xalqaro miqyosda keng targ‘ib etish bo‘yicha ko‘plab chora-tadbirlar amalga oshirilayotir. Bu ishlar xalqimizning milliy g‘ururini yuksaltirish bilan birga, yoshlarni ilm-fanga, ma’naviy kamolotga intilishga qiziqtiradi.
Diniy sohadagi islohotlarning yana bir muhim yo‘nalishi - diniy bag‘rikenglik va konfessiyalararo totuvlikni ta’minlashdir. O‘zbekiston ko‘p millatli va ko‘p konfessiyali davlat sifatida turli din vakillarining totuv va osoyishta hayot kechirishi uchun zarur sharoitlarni yaratmoqda. O‘zaro hurmat, sabr-toqat va totuvlik - yurtimiz tinchligi va barqarorligining muhim kafolatlaridir.
Bugungi global axborot almashinuvi davrida yosh avlodni diniy radikalizm, ekstremizm va boshqa yot g‘oyalar ta’siridan himoya qilish masalasi ham dolzarb ahamiyatga ega. Shu munosabat bilan mamlakatimizda "Jaholatga qarshi ma’rifat" tamoyili asosida keng ko‘lamli ma’rifiy ishlar olib borilmoqda. Yoshlarga diniy bilimlarni to‘g‘ri va ilmiy asosda o‘rgatish, ularda milliy qadriyatlarga hurmat, Vatanga muhabbat va boshqa xalqlarga hurmat tuyg‘ularini shakllantirish - bugungi kunning dolzarb vazifalaridan biridir.
Mustaqillikning 35 yilligi - bu bosib o‘tgan yo‘limizga nazar tashlab, erishgan yutuqlarimizni baholab, kelajakka yangi maqsadlar bilan qadam tashlaydigan qutlug‘ sanadir. Mustaqilligimiz tufayli bugungi kunga kelib yurtimizda 2160 dan ziyod masjid, 14 ta islom ta’lim muassasasi (4 ta oliy va 10 ta o‘rta maxsus) va 5 ta ilmiy-tadqiqot markazi faoliyat ko‘rsatmoqda. Shuningdek, O‘zbekistonning 18 yoshdan yuqori bo‘lgan fuqarolari uchun Qur’oni karimni sifatli o‘qishni o‘rgatadigan o‘ttizta o‘quv kurslari ochildi. Ushbu kurslarda 100 mingdan ziyod fuqarolarimiz ta’lim olmoqda. Yana bu yil ochilgan Toshkentdagi "Islom sivilizatsiyasi markazi," Samarqanddagi "Imom Buxoriy majmuasi" nafaqat O‘zbekiston musulmonlari, balki butun ummat uchun katta ne’mat bo‘ldi. Joriy yil 2026 yil Ramazon oyida xayriya tadbirlarini o‘tkazish uchun 1 trillion so‘mdan ortiq mablag‘ ajratildi. Buning sababidan necha ming xonadonga quvonch kirib bordi. Yana "Muborak Qurbon hayiti" munosabati bilan xayriya tadbirlarini o‘tkazish uchun yana qaror chiqarilib, 700 milliard so‘mga yaqin mablag‘ ajratildi.
Diniy-ma’rifiy sohada amalga oshirilayotgan bunday islohotlar jamiyatning ma’naviy jihatdan rivojlanishiga, milliy va diniy qadriyatlarimizning saqlanishiga hamda yosh avlodning yetuk inson bo‘lib shakllanishiga samarali xizmat qilmoqda.
Mustaqillik - xalqimizga o‘z tili, tarixi, madaniyati, milliy va diniy qadriyatlarini erkin o‘rganish va rivojlantirish uchun berilgan buyuk imkoniyat. Shu bois mustaqillikni qadrlash, yurtimizdagi tinchlik va asrash, islohotlarni qo‘llab-quvvatlash va Vatan taraqqiyotiga o‘z hissamizni qo‘shish - barchamizning umumiy burchimizdir.
Mustaqilligimizning 35 yilligi xalqimizga yangi zafarlar, tinchlik, farovonlik va ma’naviy yuksalish olib kelsin! Yangi O‘zbekiston taraqqiyoti, xalqimiz birligi va yurtimizdagi tinchlik abadiy davom etsin!
Barchangizga O‘zbekiston Respublikasi Davlat Mustaqillik bayrami bilan tabriklaymiz!
Bahromiddin Razov,
Qoraqalpog‘iston musulmonlari qoziyoti qozisi
"Erkin Qoraqalpog‘iston" gazetasi 2026 yil 90-sonidan olingan
***
G‘ӘRЕZSIZLIK – DINIY-MӘRIPIY RAO‘AJLANЫO‘ HӘM MӘNAO‘IY JЕTILISIO‘DIҢ PUNDAMЕNTI
Өzbekstan Respublikasi mәmleketlik g‘әrezsizliginiң 35 jillig‘i – xalqimizdiң tariyxindag‘i yeң әhmiyetli hәm qәdirli sәnelerdiң biri. 1991-jili Өzbekstanniң g‘әrezsiz mәmleket bolip dүnyag‘a tanilio‘i xalqimizg‘a өz tag‘dirin өzi belgileo‘, milliy qәdiriyatlarin qayta tikleo‘ hәm mәmleketti өz rao‘ajlanio‘ joli menen alip bario‘ imkaniyatin berdi. Өtken jillar dao‘aminda mәmleketimizde keң kөlemli өzgerisler jүzege asip, bүgin Jaңa Өzbekstandi qurio‘ jolinda izbe-iz reformalar alip barilip atir.
G‘әrezsizlik jillarinda milliy hәm diniy qәdiriyatlarimizdi qayta tikleo‘ge ayriqsha itibar berildi. Әsirese, soңg‘i jillarda diniy-mәripiy tarao‘dag‘i reformalar jaңa basqishqa kөterildi. Puqaralardiң hүjdan yerkinligin tәmiyinleo‘, diniy bilim alio‘ ushin shәrayatlar jaratio‘, diniy mәkemelerdiң xizmetin rao‘ajlandirio‘ hәm jәmiyette diniy keңpeyillikti bekkemleo‘ boyinsha әhmiyetli jumislar әmelge asirilip atir.
Bүgin Өzbekstanda islam dininiң haqiyqiy mәnisin, oniң ilim-bilimge, adamgershilikke, mehir-aqibetke hәm tinishliqqa shaqiratug‘in iygi tәlimatlarin үyrenio‘ge үlken әhmiyet berilip atir. Diniy bilim berio‘ mәkemeleriniң xizmeti jetilistirilip, diniy kadrlardi tayarlao‘ hәm olardiң kәsiplik bilimin arttirio‘ ushin jaңa imkaniyatlar jaratilip atir.
Yelimizde islam dininiң rao‘ajlanio‘ina үlken үles qosqan ataqli alimlardiң ilimiy miyrasin үyrenio‘ de basli bag‘darlardiң birine aylandi. Imam Buxariy, Imam Termiziy, Imam Maturidiy, Burhaniddin Marg‘inaniy siyaqli ulli alimlardiң shig‘armalarin tereң үyrenio‘, olardiң ilimiy miyrasin jas әo‘ladqa jetkerio‘ hәm xaliq araliq dәrejede keңnen tanitio‘ boyinsha kөplegen ilajlar әmelge asirilip atir. Bul jumislar xalqimizdiң milliy maqtanishin arttirio‘ menen birge, jaslardi ilim-bilimge hәm mәnao‘iy kәmilikke umtilio‘g‘a qiziqtiradi.
Diniy tarao‘dag‘i reformalardiң jәne bir әhmiyetli bag‘dari – diniy keңpeyillik hәm konfessiyalar araliq tatio‘liqti tәmiyinleo‘ bolip tabiladi. Өzbekstan kөp milletli hәm kөp konfessiyali mәmleket sipatinda tүrli din o‘әkilleriniң tatio‘ hәm tinish turmis keshirio‘i ushin zәrүrli sharayatlardi jaratip atir. Өz-ara hүrmet, sabirliliq hәm tatio‘liq – yelimizdiң tinishlig‘i hәm turaqlilig‘iniң әhmiyetli kepillikleri bolip tabiladi.
Bүgingi global xabar almasio‘ dәo‘irinde jas әo‘ladti diniy radikalizm, ekstremizm hәm basqa da jat ideyalardiң tәsirinen qorg‘ao‘ mәselesi de ayriqsha әhmiyetke iye. Usig‘an baylanisli mәmleketimizde «Jәhәlatqa qarsi mәrifat» prinsipi tiykarinda keң kөlemli ag‘artio‘shiliq jumislari alip barilip atir. Jaslarg‘a diniy bilimlerdi duris hәm ilimiy tiykarda үyretio‘, olarda milliy qәdiriyatlarg‘a hүrmet, O‘atang‘a sүyispenshilik hәm basqa xaliqlarg‘a hүrmet sezimlerin qәliplestirio‘ – bүgingi kүnniң әhmiyetli o‘aziypalarinan biri.
G‘әrezsizliktiң 35 jillig‘i – bul өtken jolimizg‘a kөz juo‘irtip, jetiskenliklerimizdi bahalap, keleshekke jaңa maqsetler menen qәdem taslaytug‘in qutli sәne bolip tabiladi. G‘әrezsizligimiz sebepli bүgingi kүnge kelip yelimizde 2160tan aslam meshit, 14 islam tәlim orinlari (4 joqari hәm 10 orta arnao‘li) hәm 5 ilimiy-izzertleo‘ oraylari jumis alip barip atir. Jәne Өzbekstanniң 18 jastan joqari bolg‘an puqaralari ushin Qurani kәriymdi sapali oqio‘di үyretetug‘in otiz oqio‘ kurslari ashildi. Bul kurslarda 100 miңnan aslam puqaralarimiz tәlim alip atir. Jәne biyil ashilg‘an Tashkenttegi «Islam sivilizatsiya orayi», Samarqanddag‘i «Imam Buxariy kompleksi» tek g‘ana Өzbekstan musilmanlari ushin yemes, pүtkil үmmet ushin үlken ne’mat boldi. Biyilg‘i 2026-jilg‘i Ramazan ayinda qayirxomliq ilajlarin өtkerio‘ ushin 1 trillion artiq qarji ajiratildi. Buniң sebebinen neshshe miң shaңaraqqa quo‘anish kirip bardi. Jәne «Mүbәrek Qurban hayiti» mүnәsibeti menen qayirxomliq ilәjlarin өtkerio‘ ushin jәne qarar shig‘arildi hәm 700 milliard so‘mg‘a jaqin qarji ajiratildi.
Diniy-mәripiy tarao‘da әmelge asirilip atirg‘an bunday reformalar jәmiyettiң mәnao‘iy tәrepten rao‘ajlanio‘ina, milliy hәm diniy qәdiriyatlarimizdiң saqlanio‘ina hәm jas әo‘ladtiң jetik insan bolip qәliplesio‘ine nәtiyjeli xizmet yetip atir.
G‘әrezsizlik — xalqimizg‘a өz tilin, tariyxin, mәdeniyatin, milliy hәm diniy qәdiriyatlarin yerkin үyrenio‘ hәm rao‘ajlandirio‘ ushin berilgen ulli mүmkinshilik. Sol sebepli g‘әrezsizlikti qәdirleo‘, yelimizdegi tinishliq hәm tatio‘liqti saqlao‘, reformalardi qollap-quo‘atlao‘ hәm O‘atan rao‘ajlanio‘ina өz үlesimizdi qosio‘ — bәrshemizdiң birgeliktegi o‘aziypamiz.
G‘әrezsizligimizdiң 35 jillig‘i xalqimizg‘a jaңa jeңisler, tinishliq, pәrao‘anliq hәm mәnao‘iy ilgerileo‘ alip kelsin! Jaңa Өzbekstanniң rao‘ajlanio‘i, xalqimizdiң birligi hәm yelimizdegi tinishliq mәңgi dao‘am yetsin!
Bәrshege Өzbekstan Respublikasi Mәmleketlik G‘әrezsizlik bayrami menen qutli-mүbәrek bolg‘ay…
Baxramaddin Razov, Qaraqalpaqstan musilmanlari qaziyati qazisi