Fiqhiy ixtiloflarning kelib chiqish sabablari
- Hadislarning turli xil yetib kelishi. Hadislarning to‘liq yoki qisqacha shaklda yetib kelishi olimlar orasida turlicha tushunishlarga sabab bo‘lgan. Ba’zan bir hadisning turli rivoyatlari orasida tafovutlar mavjud bo‘lib, bu hukm chiqarishda farq paydo qilgan.
- Hadislarning sahihligi va qabul qilinishi. Har bir fiqh mazhabi asoschisi hadisning sahihligi, isnod zanjiri, va matnning mazmuniga nisbatan turlicha yondashgan. Bu esa ixtiloflarga olib kelgan. Masalan, bir mazhab olimlari qabul qilgan hadisni boshqasi zaif deb baholagan bo‘lishi mumkin.
- Hududiy va madaniy ta’sirlar. Hadislar turli geografik hududlarga tarqalgan va u yerdagi sharoit va urf-odatlarga moslashgan. Shu sababli, fiqhiy masalalarda mahalliy ta’sirlar ham ixtiloflarni keltirib chiqargan.
- Qur’on va hadisni talqin qilish uslublari. Ba’zi olimlar Qur’on oyatlarini umumiy qoidalar sifatida qabul qilgan bo‘lsa, boshqalari hadislarni asosiy manba sifatida ko‘rib, tafsilotlarni ulardan chiqarishgan. Ushbu metodologik tafovutlar fikrlar xilma-xilligiga sabab bo‘lgan.
- Lug‘aviy tafovutlar. Arab tilining keng qamrovli bo‘lishi va hadis matnlarining ba’zan ko‘p ma’noli iboralardan iborat bo‘lishi tafsirda turli talqinlarga sabab bo‘lgan.
- Olimlarning shaxsiy tajribalari va dunyoqarashlari. Har bir olim o‘zining bilim va tajribasiga asoslanib, hadisdan chiqarilgan hukmga o‘z qarashlarini qo‘shgan. Bu esa bir masalada turli fatvolar chiqishiga olib kelgan.
Abdulloh Komilov,
Toshkent islom instituti talabasi.
Buxoroda ikki yangi jome masjidi qurilishi ko‘zdan kechirildi
Buxoro viloyatida yangi jome masjidlarini barpo etish va obodonlashtirish ishlari izchil davom etmoqda. Shu munosabat bilan O‘zbekiston musulmonlari idorasi Buxoro viloyati vakili, viloyat bosh imom-xatibi Jobir domla Elov Kogon shahri va Kogon tumanida qurilayotgan ikki masjidda bo‘lib, qurilish ishlarining borishi bilan tanishdi.
Dastlab Kogon tumanidagi “Xo‘ja Ka’bul Axbor Vali” jome masjidining yangi binosida olib borilayotgan qurilish ishlari ko‘zdan kechirildi. Tashrif davomida mas’ullar bilan qurilish jarayoni muhokama qilinib, ishlarni belgilangan muddatlarda va sifatli amalga oshirish yuzasidan tegishli tavsiya hamda takliflar berildi.
Loyihaga ko‘ra, yangi masjid xonaqohi va keng hovlisi bilan birgalikda 1000 nafardan ziyod namozxonni qabul qilish imkoniyatiga ega bo‘ladi. Majmua tarkibida muhtasham gumbaz, zamonaviy tahoratxonalar, ma’muriy binolar, yangi darvoza, avtoturargoh hamda ko‘kalamzorlashtirilgan hududlar barpo etiladi. Shuningdek, masjid hududidagi tarixiy hovuz va qadimiy quduqni restavratsiya qilish ishlari ham amalga oshirilishi rejalashtirilgan.
Shundan so‘ng Kogon shahrida barpo etilayotgan “Hazrati Bilol” jome masjidida ham qurilish ishlarining borishi o‘rganildi. Mas’ullarga qurilish sifatini yanada oshirish, me’moriy yechimlarga alohida e’tibor qaratish va ishlarni o‘z vaqtida yakunlash bo‘yicha tegishli ko‘rsatmalar berildi.
Loyihaga muvofiq, mazkur masjid sharqona milliy me’moriy uslubda qurilib, 900 nafar namozxonga mo‘ljallanadi. Majmuada kutubxona, omborxona, 20 kishilik tahoratxona, ma’muriy xonalar, baland gumbaz, ikki peshtoqli kirish darvozasi hamda balandligi 33 metr bo‘lgan minora barpo etiladi. Shuningdek, avtoturargoh, hovuz va yashil hududlar tashkil etilishi rejalashtirilgan.
Qayd etilganidek, qurilish ishlari masjidlarning hisob raqamlariga tushayotgan mablag‘lar hamda saxovatpesha homiylarning xayriyalari asosida amalga oshirilmoqda.
Yangi masjidlar yurtimizda diniy-ma’rifiy muhitni yanada mustahkamlash, aholiga munosib ibodat sharoitlarini yaratish va milliy me’morchilik an’analarini asrab-avaylashga xizmat qilishi bilan ahamiyatlidir.
Alloh taolo ushbu xayrli bunyodkorlik ishlarini barakali qilib, ularning muvaffaqiyatli yakun topishini nasib etsin.
O‘zbekiston musulmonlari idorasi
Buxoro viloyati vakilligi
Matbuot xizmati
