Sayt test holatida ishlamoqda!
30 Oktabr, 2026   |   19 Jumadul avval, 1448

Toshkent shahri
Tong
05:32
Quyosh
06:52
Peshin
12:12
Asr
15:39
Shom
17:24
Xufton
18:38
Bismillah
30 Oktabr, 2026, 19 Jumadul avval, 1448
Maqolalar

Ka’ba kalitining tarixi

07.07.2025   11157   3 min.
Ka’ba kalitining tarixi

Bismillahir Rohmanir Rohiym.
Alloh taologa bitmas-tuganmas hamdu sanolar bo‘lsin.
Payg‘ambarimizga mukammal va batamom salavotu durudlar bo‘lsin.


Ka’ba xizmati va qorovulligi deganda ulug‘ Ka’baga xizmat qilib, uni qulflab ochish tushuniladi. Bu arab tilida «Sidana val xijaba» deyiladi. Birinchi bu narsa Ismoil alayhissalom qo‘llarida bo‘lgan. Keyin o‘g‘illari Sobit va uning bolalariga o‘tgan. So‘ngra tog‘alari qo‘lida, ya’ni Jurhumda bo‘lgan. So‘ngra Kusay ibn Qilob qo‘liga yetib kelgunicha Xuzo’ada bo‘lgan. Qusay ibn Qilob Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning to‘rtinchi bobolaridir. Hijriy sakkizinchi yili Makka fath bo‘lganidan keyin Payg‘ambar alayhissalom Usmon ibn Talhadan Ka’baning kalitini so‘radilar-da, Ka’bani ochib, unga kirib chiqdilar, so‘ng: «Ogoh bo‘ling! Har bir johiliyatdagi qon yoki mol, yo obro‘-e’tibor mana bu ikki oyog‘im ostidadir. Lekin hojilarning xizmati va Ka’ba qorovulligi unday emas. Men uni johiliyatda kim boshqargan bo‘lsa, o‘sha kishida qoldirdim», deb quyidagi oyatni o‘qidilar:

«Albatta, Alloh sizlarni omonatlarni o‘z egalariga topshirishga buyuradi...» (Niso surasi, 58-oyat).

Keyin Usmon ibn Talxani chaqirib, kalitni unga topshirdilar-da: «Ey Talha farzandlari, mana buni olinglar, u avloddan-avlodga o‘tib, abadiy sizlarda qoladi. Sizlardan uni faqatgina zolimlargina tortib oladi», dedilar («Majma’uz-zavoid»).

Ibn Kasirning ifoda etishlaricha, ko‘pgina mufassirlar quyidagi: «Albatta, Alloh sizlarni omonatlarni o‘z egalariga topshirishga buyuradi...» oyati Usmon ibn Talha haqlarida nozil bo‘lgan, deyishadi. Shu oyatga binoan kalit ularga topshirildi. Usmon vafot etganlarida amakilarining o‘g‘li Shayba oldi, keyin Shaybaning bolalari egalik qilishdi. Mana shu alfozda kattalardan meros bo‘lib qolaverdi. Ular Shaybiylar deb ataladi. Hadisdagi: «Abadiy sizlar u kalitni qo‘lga kiritinglar...» degan gapda Abu Talha bolalarining nasli va Ka’ba qorovulligi qiyomatgacha davom etishiga ishora bordir.

Bu narsa Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning boqiy qoluvchi mo‘jizalaridan edi. Chunki Ka’ba qorovulligi eng buyuk va ulug‘ hamda raqobatchilar raqobat qiladigan vazifalardandir. Ayniqsa, hokim va nufuzli kishilar bu narsaga ko‘proq qiziqishadi. Ushbu vazifaning Shayba oilasiga topshirilishi esa qo‘lida yeru osmon mulki bo‘lgan Zot ularni (har xil yomonliklardan) himoya etishiga dalildir.

Hozirgi kunga qadar ham ushbu kalit ana shu axd vakillari bo‘lmish Banu Shayba qo‘lidadir. U kalitning uzunligi 40 sm sof oltin bilan ishlangan, ipakli qutida saqlanadi. U quti har yili kisva fabrikasida tayyorlanadi. Ustiga: «Albatta, Alloh sizlarni omonatlarni o‘z egalariga topshirishga buyuradi...» deb yozib qo‘yilgan. Boshqa tomoniga: «Buni yasashga ikki sharafli haram xodimi Fahd ibn Abdulaziz tomonidan amr etilgan», deb yozib qo‘yilgan.

Ka’ba eshigining qulfi sulton Abdulhamid Usmoniy tomonidan hijriy 1309, milodiy 1891 yili yasalgan eski qulf asosida hijriy 1399, milodiy 1979 yili yangi qulf qayta ishlandi. Bu o‘zgartirish yangi eshikka munosib bo‘ldi. Uni qayta ta’mirlashga ehtiyoj qolmadi. Bu qulfning uzunligi 34 sm Har tomonining eni 6 sm dan. Har bir tomonida sariq misdan bir bo‘lak bor. U tomonlarning uzunligi 8 sm, eni 2 sm Qulfga quyidagi ibora o‘yib yozilgan: «Xolid ibn Abdulaziz oli Saud tomonidan hijriy 1399 yili yasalgan».

"Makka, Ka’ba, Zamzam tarixi,
haj va umra manosiklari" kitobidan.

Maqolalar
Boshqa maqolalar
Yangiliklar

«Ajdodlar bilan faxrlanishning o‘zi kifoya emas»: Imomlar Islom sivilizatsiyasi markazining yana bir muhim vazifasi haqida

30.10.2026   5973   4 min.
«Ajdodlar bilan faxrlanishning o‘zi kifoya emas»: Imomlar Islom sivilizatsiyasi markazining yana bir muhim vazifasi haqida

Islom sivilizatsiyasi markazida diniy soha vakillari uchun tashkil etilgan o‘quv-seminarda ajdodlar ilmiy merosi, Qur’oni karim qiroati va tajvid ilmiga oid bilimlar amaliy mashg‘ulotlar bilan mustahkamlandi. Unda ishtirok etgan imomlar Markazda olgan saboqlarini o‘zlari faoliyat yuritayotgan masjidlarda ham targ‘ib etish, tarixiy merosni o‘rganish bilan cheklanmay, uning ma’rifiy ahamiyatini jamoatchilikka yetkazish zarurligini ta’kidladi, xabar bermoqda iccu.uz.

O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazi va Imom Moturidiy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi hamkorligida «Uchinchi Renessans chorrahasi» dasturi doirasida navbatdagi o‘quv-seminar tashkil etildi.

Mashg‘ulotlarda Din ishlari bo‘yicha qo‘mita huzuridagi Diniy-ma’rifiy sohada malaka oshirish va qayta tayyorlash instituti tinglovchilari ishtirok etdi.

Dastur tarixiy va diniy-ma’rifiy bilimlarni uyg‘unlashtirish, soha vakillarini ajdodlar ilmiy merosi bilan yaqindan tanishtirish hamda ularning kasbiy bilim va ko‘nikmalarini mustahkamlashga qaratildi.

Ishtirokchilar dastlab Islom sivilizatsiyasi markazi ekspozitsiyalari bilan tanishdi. Ularga Movarounnahrdan yetishib chiqqan buyuk allomalarning ilm-fan, madaniyat va islom sivilizatsiyasi taraqqiyotiga qo‘shgan hissasi, tarixiy qo‘lyozmalar hamda noyob madaniy meros namunalari haqida ma’lumot berildi.

O‘quv-seminarning asosiy qismlaridan biri Qur’oni karimni to‘g‘ri tilovat qilish va tajvid qoidalarini chuqur o‘zlashtirishga bag‘ishlandi.

Shayx Alijon qori Fayzulloh Maxdum o‘g‘li «Qiroat va tajvid ilmi» mavzusida mashg‘ulot o‘tkazib, Qur’oni karim tilovatining o‘ziga xos jihatlari, harflarni to‘g‘ri talaffuz qilish, qiroat qoidalariga amal etish va diniy bilimlarni muntazam takomillashtirish masalalarini tushuntirdi.

Mashg‘ulotlar ishtirokchilarga o‘z bilimlarini mustahkamlash, tajribali ustoz bilan bevosita muloqot qilish va qiroat ilmiga oid muhim masalalar yuzasidan fikr almashish imkonini berdi.

Seminar ishtirokchilari Islom sivilizatsiyasi markazidagi ta’limiy muhit va mashg‘ulotlardan olgan taassurotlarini baham ko‘rar ekan, bu yerda o‘rganilgan bilimlarni amaliyotga tatbiq etish muhimligini ta’kidladi.

Jumladan, Toshkent shahri Uchtepa tumanidagi Hazrati Umar jome masjidi imom-xatibi Muhammadali Fazliddin Markazning vazifasi faqat tarixiy yodgorliklar va noyob eksponatlarni namoyish etish bilan cheklanmasligini qayd etdi.

Uning fikricha, buyuk allomalar merosini o‘rganish insonni ilm olishga, o‘z ustida ishlashga va egallagan bilimlarini boshqalar bilan baham ko‘rishga undashi lozim.

«Islom sivilizatsiyasi markazini faqat muzey sifatida qabul qilmaslik kerak. Bu yerdagi asosiy maqsad — ajdodlarimizning ilm yo‘lidagi xizmatlarini ko‘rsatish, ularning merosi orqali bugungi avlodni ma’rifatga undashdir. Bu maskanga kelgan har bir inson buyuk allomalarimiz butun hayotini ilmga bag‘ishlaganini anglaydi. Biz ham ular bilan faxrlanish bilangina cheklanmay, ularning ilmiy an’analarini davom ettirishga intilishimiz zarur.

Shayx Alijon qori Fayzulloh Maxdum o‘g‘lining qiroat va tajvid ilmiga bag‘ishlangan suhbatidan ham katta ilhom oldik. Bu dars Qur’onga bo‘lgan shavqimiz va muhabbatimizni yanada oshirdi. Bugungi mashg‘ulotlardan olgan eng muhim xulosalarimizdan biri — yoshimiz va kasbimizdan qat’i nazar, doimo ilm olishga intilishimiz kerakligidir. Eng muhimi, o‘rganganlarimizni avvalo oilamizdan boshlab hayotga tatbiq etishimiz, keyin esa jamiyatga yetkazishimiz lozim. Shundagina ma’rifatning samarasi kengroq namoyon bo‘ladi», — dedi Muhammadali Fazliddin.

Mazkur fikrni Toshkent shahridagi Rakat jome masjidi noib imomi Ahror Rahmonov ham qo‘llab-quvvatladi. Uning ta’kidlashicha, Markazdagi mashg‘ulotlar diniy soha vakillariga nafaqat tarixiy bilimlarini boyitish, balki o‘z faoliyatida foydalanish mumkin bo‘lgan yangi ma’lumot va tajribalarni o‘zlashtirish imkonini bermoqda.

«Prezidentimiz tashabbusi bilan bunyod etilgan ushbu ulug‘ maskanda har bir bo‘limning o‘ziga xos o‘rni bor. Bu yerda nafaqat tarixiy merosimiz bilan tanishamiz, balki ta’lim va ma’rifatga qaratilgan e’tiborni ham yaqqol ko‘ramiz. Ustozlarimizning suhbatlari va mashg‘ulotlaridan katta foyda olmoqdamiz. Eng muhimi, bu yerda olgan bilimlarimizni o‘zimiz xizmat qilayotgan masjidlarda ham yetkazishga, ularning jamiyat uchun manfaatli bo‘lishiga harakat qilamiz», — dedi Ahror Rahmonov.

«Uchinchi Renessans chorrahasi» dasturi doirasidagi mazkur uchrashuv ham tarixiy merosni o‘rganishni zamonaviy ta’lim va kasbiy malaka oshirish jarayoni bilan bog‘lashga qaratilgan.

Shu tariqa, Islom sivilizatsiyasi markazida tashkil etilayotgan ma’rifiy mashg‘ulotlar ajdodlar merosini namoyish etishdan uni chuqur anglash va jamoatchilikka yetkazish sari muhim o‘quv maydoni vazifasini bajarmoqda.

O‘zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati

O'zbekiston yangiliklari