Sayt test holatida ishlamoqda!
14 Aprel, 2026   |   25 Shavvol, 1447

Toshkent shahri
Tong
04:22
Quyosh
05:46
Peshin
12:28
Asr
17:05
Shom
19:06
Xufton
20:22
Bismillah
14 Aprel, 2026, 25 Shavvol, 1447
Maqolalar

Sukut saqlashning 703 ta eng muhim foydasi (5-qism)

27.01.2026   8676   8 min.
Sukut saqlashning 703 ta eng muhim foydasi (5-qism)

1-qism2-qism3-qism, 4-qism

faqat ASOSIYLARIni sanab o‘tamiz 

ULUG‘  USTOZ  ULAMOLARIMIZ  bayon  qilib  berganlar:  

SUKUT saqlashning

703 ta eng muhim XISLATI (faqat ASOSIYLARI)

 

 

 

  1. Sukut — TILNING QALQONI.
  2. Sukunat til gunohlaridan saqlaydi.
  3. Qulf — eshik uchun, sukut — til uchun.
  4. Ortiqcha so‘z — ko‘p gunohning eshigi.
  5. Tilga eng yaxshi tarbiyachi — sukut.
  6. Sukunat — tilni tozalovchi omil.
  7. Xatoli qarordan asraydi.
  8. Har bir gapning o‘rni borligini anglatadi.
  9. Insonni haddan tashqari gaplardan saqlaydi.
  10. Shoshmaslikni o‘rgatadi.
  11. Ortiqcha so‘zdan asraydi.
  12. So‘zning qudratini his qildiradi.
  13. So‘zga qiymat beradi.
  14. Yaxshi o‘ylashga sharoit yaratadi.
  15. Farosatni kuchaytiradi.
  16. Ortiqcha ehtiroslarni tartibga soladi.
  17. Mulohaza qilishni o‘rgatadi.
  18. So‘z va amalni birlashtiradi.

 

 

  1. Sukut — NIZOLARNING YECHIMI.
  2. Janjalni sukut o‘chiradi.
  3. Sukunat — totuvlik kaliti.
  4. G‘iybatdan sukut bilan qochiladi.
  5. Sukunat — har bir nizoning eng yaxshi yechimi.

 

 

  1. Sukut — GUNOHDAN SAQLOVCHI QALQON.
  2. Sukut til gunohlarini kamaytiradi.
  3. Sukut behuda gapdan asraydi.
  4. Sukut — nojo‘yalikdan uzoqlashtiradi.
  5. Sukut — tilni poklaydi.
  6. Sukut — taqvoga yetaklaydi.
  7. Qiyinchiliksiz ibodat.
  8. Gunohdan asraydi.
  9. Tafakkurni kuchaytiradi.
  10. Zikrga sharoit yaratadi.
  11. Niyatni tozalaydi.
  12. Sukunat ibodatni samimiy qiladi.
  13. Bilimsizlik ayblaridan to‘siq.
  14. Sukut — havo va hasadga qarshi.
  15. Ko‘p so‘z hasadni qo‘zg‘aydi, sukut uni o‘chiradi.
  16. Sukunat nafsni tarbiyalaydi.
  17. Sukunat — ichki poklik.
  18. Sukunat — hasadga qarshi qalqon.

 

 

Sukutning RUHIY FAZILATLARI:

  1. Sukut — qalbning oromgohidir.
  2. Sukut — ruhni poklaydi.
  3. Sukut — g‘ashlikni ketkazadi.
  4. Sukut — fikrni sokinlashtiradi.
  5. Sukut — munosiblikka yetaklaydi.
  6. Sukut — ruhiy quvvat manbai.
  7. Sukut — ehtirom belgisi.
  8. Sukut — hayotni chuqur anglashga yordam.
  9. Sukut — shoshma-shosharlikda qalqon.
  10. Sukut — qalb ravshani.

 

 

  1. Sukut — RUHIY BAQUVVATLIKNING BЕLGISI.
  2. Sukut his-tuyg‘ularni boshqaradi.
  3. Sukut qahru-g‘azabni nazorat qiladi.
  4. Sukut irodani mustahkamlaydi.
  5. Sukut — botiniy kuch.
  6. Sukut — qalbning ozuqasi.

 

 

  1. Sukut — RUHIY POKLIK VA ILOHIY YAQINLIK.
  2. Sukut ibodatni mukammal qiladi.
  3. Sukut — zikrga tayyorlov.
  4. Sukut — qalbni Parvardigori olamga yaqinlashtiradi.
  5. Sukut — ruhning soflashuvi.
  6. Sukut — imon va ixlosning nishoni.
  7. Sukut — taqvo ramzi.
  8. Sukut — ixlosning isboti.
  9. Zikrga kuch sukutdan keladi.
  10. Sukunat — imonning suyanchig‘i.
  11. Gap foydasiz bo‘lsa — sukut buyuk ibodat.

 

 

RUHIY FOYDALAR:

  1. Ichki xotirjamlikni oshiradi.
  2. Asabni tinchlantiradi.
  3. Qalbni yengil qiladi.
  4. Ruxiy iztirobni kamaytiradi.
  5. Vahimani pasaytiradi.
  6. Qo‘rquvni nazorat qiladi.
  7. Ichki muvozanat yaratadi.
  8. Sabrni mustahkamlaydi.
  9. G‘azabni bosadi.
  10. Sukunat insonda bardosh tuyg‘usini kuchaytiradi.
  11. Norozilikni kamaytiradi.
  12. Havas va hasadni so‘ndiradi.
  13. Ruhiy xastaliklarni yengillashtiradi.
  14. Hadikni bartaraf qiladi.
  15. O‘z-o‘zini nazorat qilib borishni kuchaytiradi.
  16. Qalb tozaligiga xizmat qiladi.
  17. Fazilatli xislatlarni uyg‘otadi.
  18. Ixlosni oshiradi.
  19. Qalbda ortiqcha g‘ovurni yo‘q qiladi.
  20. Tavakkulni mustaxkamlaydi.
  21. Imonni mustahkamlashga yordam beradi.
  22. Go‘zal xulqni charxlaydi.
  23. Befoyda xayollarni kamaytiradi.
  24. Vujudga yengillik baxsh etadi.
  25. Ichki quvvatni tiklaydi.
  26. Yo‘qotilgan ruhiy resurslarni to‘ldiradi.
  27. Salbiy emotsiyalarni yuvib tashlaydi.
  28. Ildam otilishdan saqlaydi.
  29. Ichki gaplar yukini yengil qiladi.
  30. Baquvvat ruhiy energiyaga sabab bo‘ladi.
  31. Befoyda ehtiroslarni so‘ndiradi.
  32. Ichki quvvatni boshqarishga o‘rgatadi.
  33. Og‘riq hissini yengillashtiradi.
  34. Ruxiy chorasizlikni pasaytiradi.
  35. Sevimli ishlarga motivatsiyani oshiradi.
  36. Hovliqmaslikni o‘rgatadi.
  37. Ichki totuvlikni paydo qiladi.
  38. Qanoatni oshiradi.
  39. Bandlikni qisqartiradi.
  40. Uyat tuyg‘usini qo‘llab-quvvatlaydi.
  41. To‘siqsiz qo‘rg‘on.
  42. Sukunat insonni ruhan baquvvat qiladi.

 

 

 

DONOLARNING HIKMATLI XULOSALARI:

 

  1. Sukut — donolik kaliti.
  2. Sukut — qalb va aqlni uyg‘unlashtiradi.
  3. Sukut — hayotdagi har lahzani qadrlash imkoni.
  4. Sukut — fikr va xulqni tartibga soladi.
  5. Sukut — bahs va ziddiyatlarni tinch qiladi.
  6. Qulf — eshik uchun, sukut — til uchun.
  7. Sukut — insonga sabr va o‘zaro hurmatni o‘rgatadi.
  8. Sukut — ruhiy tinchlik va energiya manbai.
  9. Sukut — fikrlarni chuqur anglashga yordam beradi.
  10. Sukut — falsafaning cho‘qqisi.
  11. Sukut — odob va madaniyatning ajralmas qismi.
  12. Sukut — hayotdagi xayol va amalni uyg‘unlashtiradi.
  13. Sukut — so‘zsiz ham ta’sir ko‘rsatadi.
  14. Sukut — tafakkur va his-tuyg‘ularni uyg‘unlashtiradi.
  15. Sukut — shoshma-shosharlikdan qalqon.
  16. Sukut — bahsda g‘alaba hamda ehtirom ramzi.
  17. Sukut — insonning ichki qudrati va zehnini boyitadi.
  18. Sukut — ortiqcha gapdan va xayoldan asraydi.
  19. Sukut — oila va jamiyatda barqarorlikka yordam.
  20. Sukut — hayotdagi sinovlardan omon qolish kaliti.
  21. Sukut — har daqiqada hikmat va ma’no uyg‘otadi.
  22. Sukut — yuksak xulosa.
  23. Sukut — insonning eng oddiy, eng qimmat xislati.
  24. Sukut — insonni inson qiladigan sifatlardan biri.
  25. Sukut — har bir so‘zning qiymatini ko‘rsatadi.
  26. Sukut — qalbga olib boruvchi yo‘l.
  27. Sukut — insofning hamrohi.
  28. Sukut — haqiqiy donolik va baxt belgisi.
  29. Sukut — donolik qasrining eshigi.
  30. Aql ravshan bo‘ladi. Ortiqcha gapdan qochgan insonning fikri tozalanadi, aqli yig‘iladi.
  31. Qalb xotirjam bo‘ladi. Sukut insonni ichki tinchlikka olib boradi, asablarni tinchlantiradi.
  32. Xatolar kamayadi. Ko‘p gapda ko‘p xato bo‘ladi. Kam gapirgan odam kam adashadi.
  33. Hikmat eshitishga yordam beradi. Sukut qilgan inson yaxshi eshitadi, yaxshi eshitgan odam esa yaxshi anglaydi.
  34. Odob va kamtarlik belgisi. Sukut ‒ aql, odob, vazminlik va kamtarlikning alomati.
  35. Munosabatlarni yaxshilaydi. Sukut ayrim hollarda nizolarni oldini oladi, ehtiromni oshiradi.
  36. Gunohdan asraydi. Til gunohlarining ko‘pi ortiqcha va befoyda gapdan keladi. Sukut esa uni to‘sadi.
  37. Diqqatni oshiradi. Kam gapirgan inson ko‘proq kuzatadi ‒ natijada fikrlash tezligi ortadi.
  38. Ruhiy quvvatni tiklaydi. Sukut qalbdagi “ortiqcha yuk”ni tashlab, insonni yengillashtiradi.
  39. Kim “Muhammad sallallohu alayhi vasallamga ummatman, U Zotga ergashaman, U Zotdan o‘rnak olaman”, desa, hech ham talashib-tortishuvchi bo‘lmasin!
  40. So‘zga qiymat beradi. Kam gapirgan odamning har bir so‘zi ta’sirli va qabul qilinadi.
  41. Sukut — hikmat manbai.
  42. Sukut — qalbga orom, aqlga nur, tilga tarbiya.
  43. Sukut — nur, tozalik va baraka manbai.
  44. Sukut — oilada baraka.
  45. Sukut — insonning eng buyuk tarbiyachisi va donolikka yetaklovchi yo‘ldir.

 

 

 

DONOLAR tavsiyalari:

 

  1. Gapirishdan oldin o‘ylanmoq darkor.
  2. His-tuyg‘ular kuchli bo‘lsa ham sabr bilan sukut saqlash — aqlli insonning yo‘li.
  3. Muhim muloqotlarda avvalo tinglash, keyin so‘zlash — oltin qoida.
  4. Bahs va ziddiyatlarda so‘z ortiq bo‘lmasin, sukut bilan hal qilishga harakat qilish lozim.
  5. Kim “Muhammad sallallohu alayhi vasallamga ummatman, U Zotga ergashaman, U Zotdan o‘rnak olaman”, desa, hech ham talashib-tortishuvchi bo‘lmasin!
  6. Har kuni bir lahza sukut — ruh va aql uchun mashq bo‘ladi.
  7. Sukut — insonni inson qiladigan sifatlardan biri.
  8. Sukut — insonning eng oddiy, eng qimmat xislati.
  9. Sukut — kichiklikda ulug‘lik.
  10. Sukut — qalbga olib boruvchi yo‘l.
  11. Sukut — hayotdagi sinovlardan omon qolish kaliti.
  12. Sukutni o‘z vaqtida, o‘z paytida, o‘z o‘rnida va o‘z me’yorida qo‘llashlik — hikmat, aql va haqiqiy donolik belgisidir.

 

Mehribon Parvardigorimiz o‘zlarimizni ham, farzand-zurriyotlarimizni ham O‘zi buyurgan, Janobi Payg‘ambarimiz sallallohu alayhi vasallam tavsiya etgan, o‘tmishda o‘tganlarimizning ruhlari shod bo‘ladigan, xalqimiz xursand bo‘ladigan, ota-onalarimiz rozi bo‘ladigan yo‘llardan yurishimizni nasib etsin!

 

Ibrohimjon domla Inomov.

 

Maqolalar
Boshqa maqolalar

Hadis ilmi va mustalahiga oid asar

14.04.2026   2663   4 min.
Hadis ilmi va mustalahiga oid asar

Bismillahir Rohmanir Rohiym

Imom Navaviy (vaf. 676/1277-y.) rahimahulloh o‘zining yozgan asarlari bilan Islom ilmlari, xususan hadis va fiqh ilmi rivojiga katta hissa qo‘shgan yirik olim sanaladi. Ijtihod va fatvolari shofe’iy mazhabida mo‘tabar va mo‘tamad hisoblanganidek, hadis ilmida yozgan asarlari ham soha ulamolari nazdida qadrli va mavqei baland kitob hisoblanadi. Imom Navaviyni “Irshod tullab al-haqoiq” asarini ulamolar tarojimlar (olimlarning hayoti yoritilgan asarlar)da muallifning muhim ta’liflari qatorida zikr qilishadi.

Kitobning to‘liq nomi: “Irshod tullab al-haqoiq ila ma’rifati sunani xoyr al-xaloiq”. Bu kitob hadis ilmi va mustalahiga bag‘ishlangan asar bo‘lib, Imom Navaviy bu kitobni yozishda Ibn Saloh Shahrozuriy (vaf. 643/1245-y.) rahimahullohni “Ma’rifat anva’i ilm al-hadis” kitobini asos qilib olganlar.

“Muqaddima” nomi bilan mashhur bo‘lgan bu kitob ushbu mavzuda yozilgan o‘zidan avvalgi kitoblarni to‘ldiruvchi va jamlovchi hamda o‘zidan keyingi kitoblarga asos va tayanch hisoblanadi. Ya’ni, “Muqaddima”dan oldin ham bu ilmga bag‘ishlangan asarlar bo‘lgan. Muhaddislar va hadis ilmi peshvolari o‘zlarining hadis to‘plamlari ichida yoki alohida tarzda hadis turlari va illatlari bayon qilingan asarlar yozishgan. Xatib Bag‘dodiy (vaf. 463/1071-y.) va Imom Hokim (vaf. 405/1014-y.) kabi ulamolar hadis ilmiga atalgan kitoblar yozishgan bo‘lsa ham, undagi masalalar va ta’riflar bir joyda jamlanmagan yoki tartiblanmagan edi. Ibn Saloh rohimahulloh esa avvalgilarning ishini kamoliga yetkazdi. Imom Hokimning “Ma’rifat ulum al-hadis” asarida zikr qilingan 52 ta navga ziyoda qilib kitoblarida hadis navlarini 65 turga bo‘lib bayon qildi. Imom Navaviyning “Irshod” asari ushbu “Muqaddima”ning muxtasari hisoblanadi.

Muallif yashagan davrda Ibn Saloh rahimahullohning “Muqaddima”si juda mashhur bo‘lgan va bu ilmda asosga aylangan edi. Imom Navaviy “Irshod” asarini hadis ilmi va usullari bilan uzoq shug‘ullangandan keyin yozadi va hadis ilmi istilohlarini bayon qilishda bor mahoratlarini ishga soladi. Kitob muqaddimasida muallifning o‘zi bunday deydi: “Bu kitobda “Muqaddima”ni muxtasar qilishni istadim va bu orqali uni zikrini jonlantirish, boshqa manbalar qatori undagi manfaatlardan hamma foydalana olishini umid qilaman”.

Imom Navaviy muxtasarda qo‘llagan bayon uslubini shunday izohlaydi: “Kitobdagi ma’lumotlarni bayon qilishda oson, yengil iboralar bilan keltiraman, undagi muhim va muhim bo‘lmagan qaydlardan birortasini mazmuniga xalal yetkazmayman va aksar o‘rinlarda kitob sohibining iborasini keltirishga harakat qilaman, faqat foydali maqsadlardagina boshqa lafzlar bilan almashtiraman, bir qator dalillar va muxtasar misollarni ham zikr qilaman va unga ba’zi o‘rinlarda kichik lafzlar, qo‘shimcha va to‘ldiruvchilar qo‘shaman”.

Darhaqiqat, Imom Navaviy kitobida Ibn Salohni iboralarini saqlashga harakat qilgan va ko‘pincha “قال الشيخ” (Shayx aytdi) deb aytadilar va bu bilan Ibn Salohni nazarda tutadilar. U kishi qo‘shgan ziyodalar bir necha jihatdan foydali va qiymatli masalalar hisoblanadi. Bu jihatlar Imom Navaviyni ilmlari qanchalik yuksak darajada ekanini ko‘rsatadi.

Zamondosh muhaqqiq, hadis ilmlari ustozi, asarning 2019-yildagi zamonaviy-tanqidiy nashrini amalga oshirgan olim Nuriddin Itr rohimahulloh aytadi: “Bu afzalliklari bilan mazkur kitob Imom Navaviyning shaxsan o‘zi Irshodga yozgan muxtasaridan afzalroq hisoblanadi. Sababi, bu muxtasardan biror sharhsiz foydalanish o‘quvchiga qiyinchilik tug‘diradi. Irshod kitobi esa “Taqrib”da keltirilmagan foydalari va iborasi ham yengilligi bilan ajralib turadi”.

“Irshod”ga yozilgan muxtasar asarning to‘liq nomi: “At-taqrib va at-taysir li ma’rifati sunan al-bashiyr an-naziyr”. Ushbu  asarga ham bir nechta sharhlar yozilgan bo‘lib, ularning ichida eng mashhurlari Muhammad ibn Abdurrohman Saxoviy rohimahulloh (vaf. 902/1497-y.)ning “Sharh at-taqrib va at-taysir” asari va Jaloliddin Suyutiy rohimahulloh (vaf. 911/1505-y.)ning “Tadrib ar-roviy” asaridir. Bu ikki asar ham o‘z bobida yozilgan mashhur va mo‘tamad asarlardan sanaladi.

Xulosa qilib aytganda, Imom Navaviyning asarlari keyingi ulamolar uchun asos bo‘lib xizmat qilishi bilan birga ulamolar ham bu kitoblar ustida ko‘plab xizmatlar qilishgan. Alloh taolo barchalaridan rozi bo‘lsin.

 

Muhammadjon ISROILOV,
TII magistratura talabasi