Yomonlikdan qaytarish

Umr – insonning eng bebaho boyligi. Uning qiymati ham, o'lchovi ham yo'q. Qadrli vaqtimizning isrof bo'lishi esa eng alamli holat.

 Hayot taqozosi bilan turli idoralarga yoki ayrim insonlarga ishimiz tushib, ularni soatlab kutishga to'g'ri keladi.

Yaqinda poytaxtdan vodiyga borish uchun bir kirakashga qo'ng'iroq qilib, tong-saharda jo'nashim zarurligini aytdim. U: “Tonggi beshda etib boraman”, dedi. Biroq ertalab soat oltidan o'tsa-da, undan darak bo'lmadi. Qo'ng'iroq qilsam u: “Yo'ldaman, odam olyapman”, dedi. Shundan so'ng ham u salkam bir soatda keldi. Mashinada biror yo'lovchi yo'q. “Odamlaringiz qani?”  desam: “Hali tayyor emas ekan. Yo'l-yo'lakay olib ketamiz”, dedi. Hullas, mashina poytaxtdan chiqishda soat 10 dan o'tgandi. Yo'l-yo'lakay gaz quyish shaxobchalariga kirish, tushlik bilan kech kirganda uyga etdik. Bir kunlik umrim yo'lga ketdi.

Bunday holatga ko'plab yurtdoshlarimiz duch kelgani tayin. Huddi shunday biror mansabdor yoki xizmat ko'rsatish idoralariga ishingiz tushsa, “kutib turing”, deya soatlab vaqtingizni olishi odatiy hol. Bundan ham yomoni, biror kishi qarz berib un ololmay sarson bo'lishda. Unga vaqting ham, asabing ham ketadi. Shu boisdan bo'lsa kerak, keyingi paytda odamlar orasida qarz oldi-berdisi kamayib boryapti.

Afsuski, kundalik hayotimizda yolg'on so'zlash yoki va'dani bajarmaslik oddiy holga aylangan. Dinimiz esa lafzsizlik, yolg'on gapirish va shu orqali pul topishdan qaytaradi. Bu yo'l bilan topilgan mol harom hisoblanadi. Shunday bo'lsa-da, yolg'on gapirayotgan ko'plab insonlarni uchratamiz.

– Ko'pincha aytgan so'zidan chiqadigan, bir tiyinga xiyonat qilmaydigan insonni ko'rsak: “Nemischa hisob-kitob qilar ekan”, deb qo'yamiz. Aslida va'daga vafo, aytgan so'zidan chiqish, birovning haqqidan qo'rqish musulmonning ishi emasmi? – deydi Shayx Nuriddin Holiqnazar hazratlari. – Arab o'lkalaridan birida uzoq yillar muftiy bo'lgan bir ulamo og'ir betobligi tufayli G'arb mamlakatlarida davolanibdi. U sog'ayib yurtiga qaytgach, shogirdlari u kishidan: “Ustoz, G'arb davlatlarida nima ko'rdingiz?” desa, ustoz: “U erda Islomni ko'rdim. Ammo musulmonni ko'rmadim. Afsuski, bizda musulmon ko'p, ammo chin Islom axloqi yo'q”, deb yig'lagan ekan. Alhamdulillah, aholimizning aksariyati Islom diniga e'tiqod qiladi. Ammo ular orasida yolg'onchi, o'zgalar haqini eydigan, omonatga xiyonat qilayotganlari ham bor.

Abdulloh ibn Mas'ud roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi. Payg'ambarimiz sollallohu alayhi va sallam: “Va'da qarzdir”, dedilar va uning mas'uliyati yuksak ekanini ta'kidlab: “Va'da qilib, keyin unga xilof qilgan kishining holiga voy bo'lsin!” deya uch bora takrorladilar».

– Afsuski, keyingi paytlarda va'dabozlik, so'zida turmaslik va subutsizlik tobora kuchayib bormoqda,  – deydi O'MI Fatvo markazi mutaxassisi Hikmatulloh domla Toshtemirov. – “Falon joyda, falon soatda uchrashamiz”, deb shartlashib, unga amal qilmaydiganar, “Ishingni falon kuni bitkazib beraman, xavotir olma” deya, o'sha zahoti unutadiganlar yoki farzandiga: “Bu ishni qilsang, buni olib beraman”, deya va'da beradi-yu, vafo qilmaydiganlar qancha. Turli bahonalar bilan qarz olib, pul berganni sarson va pushaymon qilayotganlarni aytmasa ham bo'ladi. Vaholanki, va'daga vafo qilmaslik – katta va og'ir gunoh. Bunday kimsalar haqida Qur'oni karimda: “Ularning ichida Siz bilan ahdlashgandan so'ng, taqvosizlik qilib, har gal ahdlarini buzaveradiganlari bordir”(Anfol surasi 56-oyat), deya marhamat qilinadi.

Payg'ambarimiz sollallohu alayhi va  sallam esa: “Omonatdor bo'lmagan kishida (komil) iymon yo'q. Va'dasiga vafo qilmaydigan kishida (komil) din yo'q”, dedilar (Imom Ahmad rivoyat). Demak, mo'minlik sifatini o'zimizda mujassam qilishimiz uchun omonatni ado qilishimiz va bergan va'dalarimizni ustidan chiqishimiz lozim. Aks holda munofiqlardan bo'lib qolishimiz mumkin. Alloh asrasin!

Bu haqda Rasululloh sollallohu alayhi va sallam: “Munofiqning uchta alomati bor. So'zlasa, yolg'on gapiradi, va'da bersa, xilof qiladi va omonat qo'yilsa, xiyonat qiladi”, deganlar (Imom Buxoriy rivoyati). Demak, munofiqlikning belgilaridan biri va'da bersa, bajarmaslikdir.

Sahobalar Payg'ambarimiz sollallohu alayhi va sallamdan so'rashdi: “Ey Allohning Rasuli, mo'min odam baxil bo'lishi mumkinmi?” Payg'ambarimiz: “Ha bo'lishi mumkin”, dedilar. Yana ular: “Ey Allohning Rasuli, musulmon odam qo'rqoq bo'lishi mumkinmi?” Payg'ambarimiz: "Ha qo'rqoq ham bo'ladi", dedilar. Sahobalar: “Ey Allohning Rasuli, musulmon odam yolg'onchi bo'ladimi?” Payg'ambar alayhissalom: “Yo'q”, deb javob berdilar.

Yolg'onchilik katta gunohlardan biri bo'lgani uchun ham Qur'oni karimning  bir yuz oltmish ettita oyatida bu illat haqida keltirilgan. Shulardan birida: “Albatta, Alloh haddan oshuvchi va yolg'onchi kimsalarni hidoyatga yo'llamas”, deb bayon qilingan (G'ofir surasi, 28-oyat).

Abdulloh ibn Mas'ud roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi: «Rasululloh sollallohu alayhi va sallam: “Doimo rost gapiring. Zero, rostgo'ylik yaxshilikka olib boradi. Yaxshilik esa jannatga etaklaydi. Kishi rost gapirishda bardavom bo'laversa, Allohning huzurida u “siddiq” (faqat rost so'zlovchi) deb yoziladi. Yolg'onchilikdan saqlaning. Chunki yolg'on buzuqlikka etaklaydi. Buzuqlik do'zaxga olib boradi. Kishi davomli yolg'on gapiraversa, Allohning huzurida u “kazzob” (yolg'onchi) deb yozib qo'yiladi”, dedilar».

Barchamizga rostgo'ylar qatorida bo'lish nasib etsin.

Bobur MUHAMMAD