"Tinchlik, millatlar va dinlararo bag'rikenglik, Vatanni ardoqlash, oilani muqaddas sanash kabi g'oyalarni targ'ib qiluvchi dinimiz nomiga dog' tushurgan va butun jahon xalqlari nigohida islom dinini “terrorizm dini”ga aylantirishga xizmat qilayotgan va musulmonlarni islom tsivilizatsiyasi rivojiga qo'shgan tarixiy xizmatini yo'qqa chiqarayozgan soxta salafiylik XXI asrda musulmonlar boshiga kelgan eng katta musibat bo'ldi. Bu oqim ko'plab ulamolarning joniga qasd qilish, xudkushlik, tinch aholini qirib tashlash, voyaga etmagan bolalarni qo'liga qurol berish, olimlarni qadrsizlantirish kabi musulmonchilikka umuman to'g'ri kelmaydigan sifatlarga egaligi bilan musulmonlarni jahon hamjamiyati oldida qadrsizlanishiga xizmat qildi.
Soxta salafiylar “tasavvuf – bu kufr”, “mazhabga ergashish — shirk”, “vasila – shirk”, “Alloh taolo osmonda” kabi ko'plab fitnaga sabab bo'luvchi mavzular orqali o'sib kelayotgan yosh avlodning aqlini zaharlashga harakat qildilar va ozmi-ko'pmi jamiyatni parokanda qilish, olimlarni qadrsizlantirish va yoshlarni o'z yo'llariga og'dirish kabi jirkanch maqsadlarga erishishga intildilar. Salafiylarning “Alloh taolo osmonda” degan aqidaviy fitnasi musulmonlar orasida tafriqalanishni keltirib chiqarishga sabab bo'lgan mavzulardan biridir.
Risolat davriga nazar solinsa, Rasululloh alayhis-salom, u kishidan so'ng sahobai kiromlar musulmonlarga: “Alloh taolo yuqorida” deb e'tiqod qilinglar” deb buyurmaganliklari ko'zga tashlanadi. Chunki, u paytda musulmonlar orasida “Alloh taolo osmondami, erdami?” degan savol yoki qarashga o'rin yo'q edi. Chunki ular Alloh taoloni Qur'on va hadis asosida sodda va asosli tarzda tanir edilar hamda e'tiqoddan chalg'ituvchi aqidaviy masalalardan o'zlarini olib qochar edilar. Shuning uchun ham Hasan Basriy rahmatullohi alayh tavhid ilmida ilmiy suhbat qilmochi bo'lsalar, salohiyatsiz insonlarni suhbatdan chetlatar edilar.
Imom Ahmad rahmatullohi alayh aytadi: “Alloh taolo O'zini o'zi yoki Rasululloh vasf etgan narsa bilan sifatlanadi. Bunda Qur'on yoki hadisga qo'shimcha qilmaymiz. Alloh u ila vasf etilgan narsa shaksiz haq deb bilamiz. Shu bilan bir qatorda ” (Unga o'xshash biror narsa yo'q) deb e'tiqod qilamiz. Uning sifatlari va fe'llarini o'xshashi yo'q. Nuqson va yaratilganlikni anglatuvchi barcha narsadan Alloh azza va jalla pokdir.”.
Imom Shofe'iy Imom Molikdan naql qilgan rivoyatda, “Rasululloh ummatga istinjo o'rgatib, tavhidni ta'lim bermasliklari mumkin emas. U zot hadisda: “La ilaha illalloh” deyish bilan kishi musulmon bo'ladi deb aytganlar. Lekin biror hadisda Alloh taologa yuqori tomonni, ya'ni osmonni nisbatini berish tavhidga aloqador, deb aytilmagan” deydilar.
Imom Shofe'iy: “Aqlli kishiga Alloh taoloni biror narsaga o'xshatish harom va bu mavzuda chuqur ketish ham” deganlar. Sahoba va tobe'inlarning hayotiga nazar solinsa, aqida masalasida ular juda hassos bo'lganliklari ko'zga tashlanadi, ya'ni bu mavzuda ular o'zaro bahs qilmaganlar. Aqida bahsiga omi xalqni jalb qilmaganlar va minbarlarda nozik aqidaviy masalalarni mavzu sifatida gapirmaganlar. Soxta salafiylar esa, musulmonlar orasida mazhabsizlikni singdirish maqsadida o'z izdoshlariga birinchi kundanoq “Alloh taolo osmonda”, “vasila harom”, “Alloh taoloning qo'li, yuzi mavjud” kabi aqidaviy masalalarni tizimli bayon qilib keladilar. Holbuki, bu chin salaflarning yo'liga ziddir. Soxta salafiylarning “Alloh taolo osmonda” degan e'tiqodiy qarashlari haqida so'z yuritishdan oldin, ahli sunna val jamoaning e'tiqodini bayon qilish va musulmonlar e'tirofiga sazovar bo'lgan salafi solihlarning mavzu bo'yicha qarashlarini keltirib o'tish o'rinlidir. Zero, birinchi singdirilgan fikr, u qanday bo'lishidan qat'iy nazar o'quvchi ongiga albatta u yoki bu jihatdan ta'sir qiladi. Allox taolo yurtimizni eng kuchli va bilimli bulgan ertamiz kelajaklarini uzing asragin.
Mingbuloq tumani “Mulla Abduraxmon” jome
Masjidi imom xatibi: Sherzodbek Axmedov.
|
Ushbu asar vatanimizning XX asrdagi fojiali va murakkab tarixini haqqoniy hamda xolis yoritib bergan noyob manba sifatida xalqaro hamjamiyat tomonidan e’tirof etiladi. Unda sobiq SSSR va o‘sha davrdagi Xitoyning Markaziy Osiyo hamda Sharqiy Turkistonda olib borgan siyosati atroflicha yoritilgan bo‘lib, uyg‘ur, o‘zbek, qozoq, qirg‘iz va boshqa musulmon xalqlarining ozodlik va mustaqillik uchun olib borgan kurashlari aks ettirilgan. Asli chig‘atoy turkiy tilida yozilgan bu bitik Fransiyaning taniqli sharqshunosi va sog‘uniyshunos professori Stefan Dudyuanyon (Stéphane A. Dudoignon) tomonidan 2024–2026 yillar davomida fransuz tiliga tarjima qilindi va nashrga tayyorlandi. Tarjima jarayonida professor S. Dudyuanyon Alixonto‘ra Sog‘uniy hazratlarining farzandi Qutlug‘xon aka Sog‘uniy bilan yaqindan va faol hamkorlik qildi. Ta’kidlash joizki, professor 2023 yili Toshkentga tashrif buyurib, Qutlug‘xon aka bilan birgalikda Alixonto‘ra Sog‘uniy yashab o‘tgan xonadon va ko‘chalarni ko‘zdan kechirgan, shuningdek, alloma dafn etilgan “Shayx Zayniddin” qabristonini ziyorat qilgan edi. |
|
||
|
Fransiya Milliy ilmiy tadqiqotlar markazi (CNRS) katta ilmiy xodimi, tarixchi hamda o‘zbek adabiyoti va tarixi bo‘yicha yetakchi tadqiqotchilardan biri bo‘lgan professor Stefan Dudyuanyon Markaziy Osiyodagi islom tarixi, jamiyatlar hayoti, tasavvuf yo‘nalishlari va mintaqadagi tarixiy shaxslar merosini o‘rganish bilan shug‘ullanib keladi. Olim “Turkiston qayg‘usi” asari yevropalik o‘quvchilar uchun yanada tushunarli va manbashunoslik nuqtayi nazaridan mukammal bo‘lishi uchun kitobga 400 sahifadan ziyod keng qamrovli sharhlar ilova qildi. Chuqur tahlillarga boy ushbu sharhlar amerikalik, buyuk britaniyalik va yapon turkologlari tomonidan juda yuksak baholandi hamda maxsus mukofotga tavsiya etildi. Mutaxassislarning ta’kidlashicha, ushbu kitob G‘arb dunyosi uchun Markaziy Osiyo va Sharqiy Turkiston tarixini o‘rganishda muhim fundamental manba bo‘lib xizmat qiladi. |
|||
Ayni kunlarda “Turkiston qayg‘usi” asari Parij kitob yarmarkasida namoyish etilmoqda va yevropalik kitobxonlarda katta qiziqish uyg‘otmoqda. Alixonto‘ra Sog‘uniyning o‘g‘li Qutlug‘xonto‘ra akaning ta’kidlashicha, fransuz tilidagi ushbu nashr asarning Yevropa bo‘ylab keng tarqalishidagi ilk muhim qadamdir. Navbatdagi bosqichda asarni ingliz tiliga tarjima qilish va nashr etish rejalashtirilgan bo‘lib, ushbu loyiha ham qisqa fursatlarda amalga oshirilishi kutilmoqda.
Alixonto‘ra Sog‘uniy merosining fransuz tilida chop etilishi va xalqaro e’tirofga erishishi nafaqat milliy tariximizni tiklash yo‘lidagi ulkan yutuq, balki o‘zbek ilm-fani va madaniyatining jahon maydonidagi yana bir muvaffaqiyatidir. "Turkiston qayg‘usi"ning xorijiy tillardagi talqini dunyo jamoatchiligiga Markaziy Osiyo xalqlarining haqiqiy tarixi, ozodlik va ma’rifat yo‘lidagi fidokorona kurashini xolis yetkazishda bebaho ko‘prik vazifasini o‘taydi.
Odil OLIMJONOV, iqtisodiyot fanlari doktori, professor
O‘zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati