Sayt test holatida ishlamoqda!
18 Avgust, 2026   |   5 Rabi`ul avval, 1448

Toshkent shahri
Tong
04:08
Quyosh
05:35
Peshin
12:27
Asr
17:17
Shom
19:22
Xufton
20:45
Bismillah
18 Avgust, 2026, 5 Rabi`ul avval, 1448

Soxta salafiylar xilofi va unga raddiyalar

21.07.2022   9877   7 min.
Soxta salafiylar xilofi va unga raddiyalar

Bizning hanafiylik mazhabimiz mo''tadilligi, milliy urf-odatlarga bag'ri kengligi, turli mintaqalardagi shart-sharoitlarga mos kelishi va boshqa omillar tufayli ko'plab musulmon mamlakatlari xalqlari tomomnidan qabul qilingan. Hozirda musulmonlarning taqriban 47 % hanafiy mazhabiga ergashadilar. Bugungi kunda musulmonlarning birligini ko'rolmayotgan bir qancha oqimlar namoyon bo'lib qoldi. Ba'zi birlari hanafiy mazhabiga qarshi targ'ibot olib borsa, yana ba'zilari butunlay mazhablarga qarshi faoliyat olib borishadi. Bularning har ikkisi ham islom dinini parchalanishga olib boruvchi toifalardir. Ayrimlar so'rashadi: “Shialik yaxshiroqmi yo soxta salafiylikmi?”. Bularning birortasi ham yaxshi emas. Balki ikkisi ham adashgan, bir-biridan yomon oqimlardir. Ularni adashgan aka-ukalar deyish ham mumkin. Bunga bir nechta dalillar keltirish mumkin:

1. Shialik yo'nalishida 3 taloqni umuman e'tiborga olishmaydi. Soxta salafiylikda esa, 3 taloqni bir taloqqa hisoblanadi. Bizning hanafiy mazhabimizda ham, qolgan 3 mazhabda ham, sarohatan aytilgan 3 taloq 3 taloqqa o'tadi. Bunga ijmo' qilingan.

2. Shialik yo'nalishida umuman tarovih namozi o'qilmaydi. Soxta salafiylikda Payg'ambarimiz sallallohu alayhi va sallam tahajjudlariga qiyosan 8 rakat o'qiladi. Bizda esa, Umar roziyallohu anhu zamonida sahobalar ijmosi bilan joriy qilingan 20 rakat tarovih namozi o'qiladi.

3. Shialik yo'nalishida tahoratda oyoqqa mash tortilsa, soxta salafiylikda yupqa paypoqqa mash tortiladi. To'rttala mazhabda oyoqqa ham, yupqa paypoqqa ham mash tortilmaydi. Paypoqqa mash tortish haqidagi bittagina zaif hadisni e'tiborga olgan holda barcha fuqaholar aytishadiki, agar paypoqda mahsiga qo'yilgan shartlar topilsa, masalan, o'zi tikka tura olsa, urfiy safar – 1 farsax (5554m)lik yo'lda yurishga yarasa, ichiga suv kiradigan yupqa va teshik bo'lmasa, unga mash tortish joizdir.

4. Shialik yo'nalishining zohiriy belgisi shuki, ular Payg'ambarimiz sahobalarini so'kishadi, ularga nisbatan noloyiq gaplar gapirishadi. Soxta salafiylar sahobalarni so'kmasalarda, ularning gaplarini, ishlarini qabul qilishmaydi. Misol uchun, boya aytganimiz 3 taloqni 3 taloqqa hisoblashmaydi, holbuki, bu Umar roziyallohu anhu davrida amalda joriy qilingan. Tarovihni ham 20 rakatligini qabul qilishmaydi, bu ham Umar roziyallohu anhu davrida sahobalar ijmosi edi. Usmon roziyallohu anhu davrida joriy qilingan jum'a namozidagi ikkinchi azonni bid'at deb qabul qilishmaydi. Amr ibn Oss roziyallohu anhu kichik farzandi bo'yniga oyat va duolardan tumor taqqanini qabul etishmaydi. Bu ikki oqimni bir-biridan yomon demasdan yana nima deyish mumkin. Bular xuddi ikki farzanddan biri otasini so'ksa, ikkinchisi unga itoatsizlik qilib, aytganini qilmayotganga o'xshaydi. Sahobalarni badnom qildi nimayu, ularni xalq oldida e'tiborsiz qildi nima?! Bular sahobalarning nomini aytsa yo eshitsa roziyallohu anhu ham deyishmaydi. Huddi bir o'rtog'ini tilga olingandek muomalada bo'lishadi. Abu Hurayra deb qo'yadi. Sahobaga nisbatan ehtiromi yo'qmi, Imom Abu Hanifaga va boshqa mujtahid ulamolarga ehtirom ko'rsatisharmidi. Musulmonlarga nisbatan juda odobsiz muomalada bo'lishadi. Namoz o'qiyotgan kishini kofir deyishadi. Nimaga? Namozda Fotiha surasini o'qish farz. 3-4 rakatda o'qimasa, yo bilmagani uchun o'qimagan bo'lsa, u farzni tark etdi, kofir bo'ldi deyishadi, ayrim chalasavodlari. 

Soxta salafiylar orqasida namoz o'qisa namoz qaytarib o'qiladimi?

Bu savolning javobi tafsilotni talab qiladi. Agar soxta salafiy yupqa paypoqqa mahs tortuvchi va shunga o'xshash tahoratni to'liq bajo etmaydiganlaridan bo'lsa, muqtadiy namozini qaytadan o'qib oladi.

Soxta salafiylar avliyolarni va karomatni tan olishmaydi. Holbuki, ularning da'volariga qarshi Qur'oni karimda va ahodisi nabaviyda ko'plab dalillar va misollar mavjud. Zakariyo alayhissalom kafillikka olgan Bibi Maryamning mehrobda, ibodatxonalarida paydo bo'lgan nozu ne'matlar Alloh taolo tomonidan Bibi Maryamga berilgan karomat va avliyolik ekani Kalomullohda sobit bo'lgan. Osim roziyallohu anhuni o'ldirilgach, mukofot sifatida belgilangan katta miqdordagi pulni olish maqsadida uning boshini kesishga borgan mushriklarni bir guruh arilar talagani va Osim roziyallohu anhuning jasadlarini himoya qilgani, keyinchalik jasad yuqolib qolgani kabi jonli misollar hadislarda serob.

Jum'a kunlarining birida bir imom domlaga telefonga bir musulmon tomonidan sms xabar yuborilgan. Unda quyidagi ma'nodagi gaplar yozilgan edi: “Ey falonchi! Allohning senga va oilangga la'nati bo'lsin. Chunki sizlar Moturidiy aqidasidasizlar. Sen minbardan turib she'r aytasan...” Buni qarang, jum'a kunida jum'a bilan tabriklash o'rniga bir musulmonni, imomini avlodu ajdodi bilan qo'shib la'natlamoqda. Sababni qarang, imom Moturidiyning aqidaviy mazhabida bo'lganligi uchun. Agar bunday soxta salafiylarga, hatto ularning katta-katta rahnamolariga ham imom Moturidiyning kitobini bersangiz, uni to'liq o'qib, tushuna olishmaydi. Uning so'zini tushinishga ilmu aqllari ham etmaydi. Masjidda minbardan turib she'r aytmaslik da'vosiga keladigan bo'lsak, masjidda hech bir imom man' qilingan lag'v, bema'ni va masjidga, minbarga noloyiq she'rlar aytmaydi. Aytiladigan she'rlar oyat, hadislarning sharhi, ezgulikka chorlaydigan, yovuzlik, nojo'ya ishlardan qaytaradigan hikmatli so'zlar bo'ladi. Qolaversa, Payg'ambarimiz sallallohu alayhi va sallamning shoirlari bo'lgan. Masjidi nabaviyda Hasson ibn Sobit roziyallohu anhu uchun minbar qo'yilgani haqida “Jomi-ut Termiziy”da Oisha roziyallohu anhodan rivoyat sobit bo'lgan. Payg'ambarimiz sallallohu alayhi va sallam Hasson roziyallohu anhuga mushriklarga she'rlari bilan javob qaytarishini buyurganlar va unga Jabroil (alayhissalom)ni ilhom berib turishi uchun Allohdan madad so'raganlar. “Sunani Abu Dovud” va “Sunani Nasoiy” kitoblarida kelganki, Makkaga qazo umrasini qilishga borilganida Rosululloh sallallohu alayhi va sallam Ka'bani tavof qilayotganlarida u zotning oldlarida bir rivoyatda Abdulloh ibn Ravoha roziyallohu anhu, boshqa rivoyatda Ka'b ibn Molik she'r aytib turib borishardi. Umar roziyallohu anhu ularni malomat qilmoqchi bo'lganlarida, Rosululloh ularning she'rlari mushriklarga nayza sanchishdan ko'ra og'riqliroq ekanini aytib, ularni tinch qo'yishini aytganlar.

Bugungi globallashuv va noxolis axborotlar keng tarqalib borayotgan zamonda biz musulmonlar zirak bo'lishimiz, oqni qoradan, yaxshini yomondan ajrata oladigan bo'lishimiz lozim. 14 asrdan beri e'tiqod qilib kelayotgan hanafiy mazhabimizni mahkam tutishimiz, uni yaxshilab o'rganib, amal qilishimiz, har xil guruh va toifalarning tuzog'iga tushmasligimiz uchun diniy bilimlarimizni oshirib borishimiz zarur.

   

Hoshimjon Nizomiddinov - Imom Termiziy o'rta maxsus islom ta'lim muassasasi o'qituvchisi.

MAQOLA
Boshqa maqolalar
Yangiliklar

O‘zbekiston olimlari Bobur va Boburiylarning Pokistondagi merosini tadqiq etmoqda

18.08.2026   10230   4 min.
O‘zbekiston olimlari Bobur va Boburiylarning Pokistondagi merosini tadqiq etmoqda

O‘zbekiston elchixonasi tomonidan Bobur nomli xalqaro jamoat fondi bilan hamkorlikda o‘zbekistonlik tarixshunos va boburshunos olimlardan iborat delegatsiyaning Pokistonga tashrifi amalga oshirildi, deb xabar bermoqda “Dunyo” AA muxbiri.

Tashrif Bobur va Boburiylar davriga oid tarixiy-madaniy merosni o‘rganish, Pokiston hududida saqlanayotgan mazkur davrga oid tarixiy manbalar, qo‘lyozmalar, eksponatlar va artefaktlar bilan tanishish, shuningdek, ikki mamlakatning ilmiy-tadqiqot va madaniy muassasalari o‘rtasida hamkorlikni rivojlantirish maqsadida tashkil eildi.

Delegatsiya a’zolari dastlab Lahor shahrida Boburiylar davriga oid tarixiy obidalar va manzilgohlarga tashrif buyurib, o‘rganishlar olib bordi. Xususan, Lahor muzeyi, Islom galereyasi hamda qator ilmiy-tadqiqot muassasalarida bo‘lib, mazkur muassasalarda qator ilmiy uchrashuvlar o‘tkazdi va boburiylar davriga oid tarixiy manbalar bilan tanishdi.

Lahor shahridagi Panjob universiteti rahbariyati bilan ilmiy va akademik hamkorlik masalalari muhokama qilindi. Safar davomida mazkur universitet huzuridagi Boburiylar merosi markazi bilan hamkorlikda Boburiylar sulolasining 500 yilligiga bag‘ishlangan ilmiy-amaliy anjuman o‘tkazildi.

Ishtirokchilar Bobur va Boburiylar tarixi, ularning Markaziy va Janubiy Osiyo tamaddunidagi o‘rni, mazkur davrning siyosiy, madaniy va ilmiy merosini o‘rganish masalalarini muhokama qildilar.

O‘zbekiston olimlari Islomobod shahrida Pokiston Milliy tilni rivojlantirish departamenti rahbariyati Quaid-i-A’zam universiteti, Alloma Iqbol universiteti, Pokiston Milliy kutubxonasi hamda qator ilmiy-tadqiqot muassasalariga tashrif buyurib, qo‘lyozmalar, boburiylar davriga oid eksponatlar va boshqa tarixiy manbalar bilan tanishdi.

O‘zbekiston vakillari Islom hamkorlik tashkilotining Ilmiy va texnologik hamkorlik bo‘yicha doimiy qo‘mitasi bosh koordinatori Muhammad Iqbol Choudhari tomonidan qabul qilindi.

Unda Bobur va Boburiylar merosini chuqur o‘rganish, uni asrash va musulmon dunyosi ilmiy doiralari hamda keng jamoatchilik o‘rtasida targ‘ib qilish bo‘yicha hamkorlikni yo‘lga qo‘yish masalalari ko‘rib chiqildi.

Kelgusida mazkur tashkilot bilan hamkorlikda Boburiylar merosiga bag‘ishlangan yirik xalqaro ilmiy-amaliy konferensiya o‘tkazish bo‘yicha kelishuvga erishildi.

Tashrifning asosiy tadbiri Islomobod shahrida «Zahiriddin Muhammad Bobur: mushtarak sivilizatsiyaviy meros va O‘zbekiston-Pokiston munosabatlari ko‘prigi» mavzusida tashkil etilgan bo‘ldi.

Konferensiyada Pokiston Milliy meros va madaniyat vazirining o‘rinbosari Farah Naz Akbar, O‘zbekiston elchisi Alisher To‘xtayev, Pokistondagi «Bobur forumi» rahbari Ramzan Mug‘al hamda tarixchi va boburshunos olimlar hamda yosh tadqiqotchilar ishtirok etdi.

Diplomatik vakolatxona rahbari o‘z nutqida ikki mamlakat o‘rtasidagi tarixiy, madaniy, ma’naviy va sivilizatsiyaviy aloqalar uzoq tarix va chuqur ildizlarga ega ekanini qayd etdi.

– Ushbu mushtarak tarixda Zahiriddin Muhammad Bobur Janubiy Osiyoda ulkan davlatchilikka asos solgani xalqlarimizni birlashtiruvchi muhim tarixiy omil bo‘ldi, – dedi O‘zbekiston elchisi. – Ta’kidlash joizki, bugungi kunda O‘zbekiston-Pokiston munosabatlari barcha sohalarda izchil rivojlanib bormoqda. Ikki davlat rahbarlari o‘rtasidagi muntazam va yaqin do‘stona muloqot natijasida ikki tomonlama munosabatlarimiz strategik sheriklik darajasiga ko‘tarildi. Aloqalarning bunday darajasida umumiy tarixiy va madaniy merosni o‘rganishning naqadar muhimligi, bu borada yaqindan hamkorlik qilish ikki xalq o‘rtasidagi do‘stlik va o‘zaro anglashuvni yanada mustahkamlashga xizmat qiladi.

Bobur nomli xalqaro jamoat fondi raisi o‘rinbosari Rustam Mamasoliyev o‘z chiqishida Bobur va uning ilmiy-adabiy merosi butun mintaqa tarixida alohida o‘rin tutishini urg‘uladi.

– O‘zbekistonda Bobur va boburiylar merosini o‘rganish, asrash va targ‘ib qilish borasida juda katta ishlar amalga oshirilyapti, – dedi u. – Boburiylar merosini chuqur o‘rganishda pokistonlik olimlar va ilmiy muassasalar bilan qo‘shma tadqiqotlar, ilmiy anjumanlar, nashriyot loyihalari va akademik almashinuvlarni kengaytirish juda muhim.

Pokiston Milliy meros va madaniyat vazirining o‘rinbosari Farah Naz Akbar, o‘z navbatida, boburiylarning Pokiston tarixidagi muhim o‘rniga to‘xtaldi.

– Boburiylarning Pokistondagi tarixiy-madaniy merosini asrash va kelajak avlodlarga yetkazishga hukumat darajasida e’tibor qaratilyapti, – dedi Farah Naz Akbar. – Biz O‘zbekiston bilan tarixiy aloqalarimizni yanada mustahkamlash, ilmiy hamkorlik va madaniy almashinuvlarni qo‘llab-quvvatlashga, buyuk ajdodlarimiz qoldirgan merosni birgalikda o‘rganish va targ‘ib qilishga tayyormiz.

Bobur nomli xalqaro jamoat fondi delegatsiyasi tashrifi davomida Panjob viloyatida joylashgan Boburiylar davriga oid qator tarixiy qadamjolarda o‘rganishlar olib borishi rejalashtirilgan.

O‘zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati

 

O'zbekiston yangiliklari