NAZM

(7) Kalom sifatig'a ishoratdur

Yana bir kalomdur sifati,

Barkamolu tamomdur sifati.

Mutakallimdur-u kalom bila,

Ne tilu ne og'iz, ne kom bila.

Nuktalar, harfsiz, iboratsiz,

Haq adamg'a dedi nihoyatsiz.

Adam ul so'z  bila vujud o'ldi,

Muncha tor o'ldi, muncha pud o'ldi.

NASRIY BAYoN

1. Kalom sifatining sharhi

Alloh ta'oloning yana bir sifati kalomdir. U zotning sifati barkamol va mukammaldir. U zot mutakallimdir – so'z bilan so'zlovchi vagapiruvchidir, lekin Uning so'zlashi (insonlarda bo'lganidek) til bilan, og'iz bilan, tanglay vositasi bilan emas.

Nuktalar – pokiza so'zlar, latif gaplar, ramz va ishoratga to'la kalomlarni Alloh ta'olo adamga – yo'qlikka harfsiz, matnsiz holda nihoyatsiz – chek-chegarasiz aytdi. Yo'qlik u so'z bilan bor bo'ldi, borliqqa aylandi. Shuncha toru pud – o'rish va arqoq, ya'ni yaqin, mahkam munosabat (bir-biriga bog'liq necha mavjudot) paydo bo'ldi.

IZOH. Kalom sifati ahkomga – hukmlarga taalluqlidir. Alloh ta'oloning hukmlari O'z zoti bilan qoim bo'lgan azaliy kalomining tajalliysi bilan  bo'lib,  bu  esa  mo''jiza  Kitobi  –  Qur'oni  karim  orqali  namoyon bo'ladi.

Ba'zi aqoid kitoblarida Alloh ta'oloning subutiy sifatlari sakkizta deb sanalgan bo'lib, sakkizinchi takvindir.

(8) Takvin janobi Haqning bilfe'l  yaratmoq  sifatidir.  Butun  bu  borliqlarning  haqiqiy  yaratuvchisi Alloh ta'olodir. Butun mukavvinot (yaratilgan, mavjud narsalar) hodisdir – keyin paydo bo'lgandir. Hodis bo'lgan bu mukavvinotni eng go'zal, eng mukammal  va  eng  odil  bir  shaklda  takvin  etgan  –  yaratgan  zot  Udir.  Qilgan ishlarida  hikmat egasidir, hukmlarida esa odildir.

Nasriy bayon va sharh muallifi:

Mirzo KYeNJABYeK