02 Октябр, 2026, 21 Рабиъус сони, 1448
02 Октябр, 2026, 21 Рабиъус сони, 1448
Бошловчи — Саидолим Турдибоев: — Ассалому алайкум, азиз дўстлар! Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси ҳузуридаги Дин ишлари бўйича қўмита, Ўзбекистон Мусулмонлари идораси ҳамда “UzReportTV” телеканали билан ҳамкорликда тайёрланиб, жонли эфирга узатилаётган “Муборак ой суҳбатлари” кўрсатувининг навбатдаги сони яна хонадонингиз меҳмони.
Эслатиб ўтамиз, кўрсатувимиз бош ҳомийси — “Ipak yo’li banki”. Ҳомийларимиз “Biolife” ҳамда “Plasterm” савдо белгилари.
Бугун студиямизга Тошкент шаҳар бош имом-хатиби Нуриддин домла Холиқназаровни таклиф этганмиз. Ассалому алайкум. Кўрсатувимизга хуш келибсиз!
Нуриддин Холиқназаров: — Бисмиллаҳир Роҳманир Роҳийм! Алҳамду лиллаҳи Роббил ъаламийн, вассолату вассаламу ъала Росулиҳи Муҳаммадин ва ъала алиҳи ва асҳабиҳи ажмаъийн! Амма баъд. Ассалому алайкум ва раҳматуллоҳи ва барокатуҳу!
Бошловчи: — Бугунги кўрсатувимизни суҳбат шаклида давом эттирсак. Бу эса мухлисларимиз томонидан келаётган саволларга кўпроқ вақт ажратиш имконини беради.
— Ассалому алайкум. Эр ва хотин бир-бирларини Аллоҳ таолодан ҳидоятга бошлашини сўраб дуо қилсалар бўладими?
— Албатта, бу табиий. Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам айтадиларки, мўмин киши ўзига раво кўрганини бошқаларга ҳам раво кўриши керак. Киши ибодатнинг лаззатини ўзида тотяптими, буни атрофдагиларга ҳам улашса, ҳақиқий мўминлик қилган бўлади.
— Мен Қуръони каримни ўқишни яхши билмайман. Қориларнинг овозини қўйиб ўқийман. Шу тарзда ўқисам ҳам хатм ўрнига ўтадими?
— Аввало, Қуръони каримни таълим билан ўқиган маъқул. Устоз ўқиганининг кетидан ўқиш ҳам савоб келтиради.
— Намоздаги рукуда “Субҳана роббийал азийм” сўзидаги “з” ҳарфини арабча оҳангда ўқимаса маъноси ўзгаради, деб эшитдим. Шу тўғрими?
— Биз ҳар бир ҳарфларни ўз маҳражидан, ўрнидан келиб чиқиб айтишимиз лозим. Бўлмаса маъно чиндан ҳам ўзгариб кетади. Аммо биз ажаммиз, араб эмас. Бироқ араб тили грамматикасини ўргансак ўзимизга манфаатли бўлади.
— Кўзмунчоқни асрайди, деб тақиб юриш қанчалик тўғри?
— Бу нотўғри иш. Фақат Аллоҳ таоло бизни турли балолардан асрайди ва ризқ беради.
— Яқинда жарроҳлик амалиётини бошимдан кечирдим. Ҳозир яхшиман. Рўза тутсам бўлармикин?
— Аввало, саломатликка қараш керак. Агар мусулмон шифокорлар кўриб, рўза тутиш мумкин, деса тутиш керак. Агар тутмаслик керак, деса тутмаслик керак.
— Душ қабул қилишлик билан рўза бузилиш мумкинми?
— Душ қабул қилиш билан рўза бузилмайди.
— Қуръони каримнинг “Бақара” сураси 136-оятида пайғамбарларнинг исмлари келган. У исмларнинг ичида “асбод” деган сўз ҳам учрайди. Бу нима дегани?
— “Асбод” арабча сўз бўлиб, ўзбекчага ўгирилганда “набира” деган маънони англатади. Ояти каримада пайғамбарлар ҳамда уларнинг авлодлари деган мазмунда келган.
— Яқин кунларда спорт туридан мусобақам бор. Шу куни рўза тутмасам бўладими?
— Рўзани тутишликда узрли кишиларнинг рўйхати бор. Уларга рухсат берилган. Ҳамма ўзининг ҳолатига қараб тутади.
— Таровеҳ намозини уйда ўқиса савоби бўладими?
— Ибодатни ҳамма жойда адо этсаям савоби бор. Ҳозир карантин пайти уйда ўқиса жуда яхши бўлади.
— Рамазон ойида спиртли ичимлик сотилишига нима дейсиз?
— Рамазондан бошқа пайтдаям бу ишни қилмаслик керак. Тижоратнинг бошқа турлари билан шуғулланган маъқул.
— Тунда ишлайман. Саҳарликни ишда қиламан. Ва ифторликкача ухлайман. Рўзам қабул бўладими?
— Рўзанинг биринчи талаби ният қилиб субҳдан то шомгача емай, ичмай нафсни тийишдир. Яна бир қатор парҳезлар борки, бу рамазоннинг одобига киради. Шу маънода, рўзадор киши узрсиз кунни уйқу билан ўтказиши ҳам яхшимас. Агар тунда ишлаб, кундузи ухласа зарар қилмайди.
— Биз Навоийда, Бухоро вилояти билан ёндош яшаймиз. Шунда қайси вилоятнниг тақвимига қараб оғиз очишимиз керак?
— Тақвимлар бизга кўрсатма, холос. Аслида, ғуруб, яъни қуёш ботишига қараб оғиз очиш керак.
— Расмга тушиш гуноҳми?
— Расмга тушиш араблардаям бор. Фото нуқтаи назаридан қараганда мумкин. Лекин инсонни чизиш жоиз эмас.
— Намозхон, рўзадор одам саримсоқпиёз истеъмол қилса бўладими?
— Бу егуликлар ҳаром эмас. Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам саримсоқпиёз еган одамларни масжидга келмай туришни насиҳат қилганлар. Сабаби ҳиди билан ёнидаги инсонга зиён етказиб қўйиши мумкин.
— Ошхонада ишлайман. Чучқа гўштидан таом тайёрлашади. Мусулмон одам шундай овқатларни тайёрлаши мумкинми?
— Мусулмон киши бу нарсадан қайтиши керак.
— Масжидимизда қори ака сураларни тез ўқияпти. Шундай қилса бўладими?
— Хатмда ўқиладиган қироатлар бор. Тез ўқишади. Тажвид қоидаларига амал қилса бўлди, тезроқ ўқишнинг зарари йўқ.
— Тўйга атаб йиғилган умумий пул закот нисобига ўтадими?
— Қандай пул бўлсаям бир йил турса закот нисобига ўтади.
— Қуръон хатм қилиш муддати қирқ кунми?
— Динимизда бундай талаб йўқ.
— Рамазон ойида гуноҳ иш қилса, бошқа ойлардагидан оғирроқ бўладими?
— Мўмин киши гуноҳ қилишга ижозат сўраши керак эмас. Аммо Рамазонда гуноҳ қилиш оғир нарса. Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам агар Рамазон ойи кирсаю гуноҳлардан мағфират бўлиб чиқмаса, бурни ерга ишқалансин, деган ҳадиси бор. Демак, Рамазонда гуноҳ қилмаслик керак.
— Турмуш ўртоғим кўп ичади. Охирги пайтларда отаси билан келишмай қоляпти. Турмуш ўртоғимга намоз ўқинг, десам ўқимаяпти. Ўйлаб ўйимга етолмаяпман. Турмушимизни давом эттирай десам, бу фарзандларимдан қайтмайдими, деб қўрқаман. Шу ҳақда насиҳат қилсангиз?
— Синглимизга сабр, турмуш ўртоғига инсоф, тавфиқ берсин. Бу ҳолат кўп. Аёллик вазифасини бажариб, эрига меҳр кўрсатсин.
— Қўшнимиз ғайридин вакили. Улар тез-тез уйимизга егуликлар олиб чиқиб туради. Улардан истеъмол қилса бўладими?
— Шундай қўшнилар бўлади, уларни сизда битта ҳаққи бор, баъзи бирларида иккита, учта ҳақлари бор. Битта ҳаққи бор қўшни ғайридин қўшни, дейилади. Мусулмонмас, лекин қўшни. Улар бизнинг шариатимизда маън қилинмаган егуликларни олиб чиқса, истеъмол қилса бўлади.
— Мен намозда “Фотиҳа”дан кейин фақат “Ихлос” сурасини ўқияпман. Бу нотўғримасми?
— Токи бошқа сураларни ёд олгунча шуни ўқиб турса бўлади.
— Паркентданман. Бизда тақвим билан масжидда айтилаётган азоннинг ўртасида етти дақиқа фарқ бор. Дадам тақвимга қараб оғиз очяпти. Шу тўғрими?
— Аслида азон ҳам тақвимга муносиб айтилиши керак. Тақвим Ўзбекистон мусулмонлари идораси томонидан тавсия этилади. Демак, бу ерда муаззин кечиктириб айтаётган бўлади. Шундан келиб чиқиб, тақвимга қараб оғиз очса бўлади.
— Мен тутган рўзамнинг савобини ота-онамнинг номларига ёзилишини Худодан сўрасам бўладими?
— Ота-она номидан ҳаж бадал қилиш мумкин. Шунингдек, бошқа молиявий ибодатларни амалга оширса бўлади. Лекин рўза фарз амали, ҳар ким ўзи учун тутади.
— Оилада эркаклар ва аёллар бирга намоз ўқиса бўладими?
— Оилада жамоат бўлиб намоз ўқиса бўлади. Бунда сафга эътибор бериш керак. Аввалги сафга ёши катталар, кейин ёшлар. Охирида аёллар туради.
Бисмиллаҳир Роҳманир Роҳийм
Бугунги глобаллашув ва ахборот алмашинуви ниҳоятда тезлашган шароитда жамиятнинг барқарорлиги нафақат иқтисодий ёки сиёсий омиллар, балки инсонлар ўртасидаги ўзаро ҳурмат, ҳамжиҳатлик ва ишончга ҳам бевосита боғлиқ. Айниқса, турли миллат, элат ва диний конфессиялар вакиллари истиқомат қиладиган жамиятларда тотувликни таъминлаш ижтимоий барқарорликнинг муҳим шартларидан биридир.
Ўзбекистон учун миллатлараро тотувлик ва диний бағрикенглик тарихий тажриба билан бирга, бугунги тараққиёт жараёнининг ҳам муҳим омилидир. Шу боис ушбу йўналишдаги сиёсат фақат маънавий-маърифий тадбирлар билан чекланмай, ҳуқуқий кафолатлар, институционал механизмлар, таълим, маҳалла ва фуқаролик жамияти билан ҳамкорликни қамраб олмоқда.
Тотувликнинг ҳуқуқий асоси. Миллатлараро тотувлик ва диний бағрикенгликнинг энг муҳим кафолати Конституцияда белгиланган инсон ҳуқуқлари ва тенглик тамойилларидир. Янги таҳрирдаги Конституцияда давлат барча миллат ва элатларнинг тиллари, урф-одатлари ва анъаналарига ҳурмат билан муносабатда бўлишни таъминлаши ҳамда уларнинг ривожланиши учун шароит яратиши белгиланган. Шунингдек, виждон эркинлиги кафолатланиб, инсоннинг исталган динга эътиқод қилиш ёки ҳеч қайси динга эътиқод қилмаслик ҳуқуқи эътироф этилган.
Бу нормаларнинг аҳамияти шундаки, миллий ёки диний мансублик инсоннинг жамиятдаги ҳуқуқий мақомини белгиловчи мезонга айланишига йўл қўйилмайди. Демак, бағрикенглик фақат ахлоқий фазилат эмас, балки фуқароларнинг тенг ҳуқуқлилигига асосланган конституциявий тамойилдир.
Миллатлараро муносабатларда янги институционал ёндашув. 2025-йил 19-мартдаги ПФ-52-сон Фармон билан умуммиллий тотувлик, бирдамлик ва ҳамжиҳатликни мустаҳкамлаш, барча фуқароларга тенг ҳуқуқ ва имкониятлар яратиш, миллатлараро муносабатларни уйғунлаштириш ҳамда ягона фуқаровий ўзликни шакллантиришга қаратилган вазифалар белгиланди. Ҳужжат асосида Миллатлараро муносабатлар ва хориждаги ватандошлар масалалари бўйича қўмита ташкил этилди.
Мазкур ёндашув миллатлараро муносабатларни фақат маданий тадбирлар доирасида эмас, балки жамиятнинг умумий тараққиёти, фуқароларнинг дахлдорлиги ва тенг имкониятлари билан боғлиқ масала сифатида кўриш зарурлигини кўрсатади.
Миллий маданий марказлар, таълим муассасалари, маҳалла ва фуқаролик жамияти институтларининг фаолияти ҳам шу жараённинг амалий таркибий қисмидир. Турли миллат ва элатларнинг тили, маданияти ва анъаналарига ҳурматни сақлаш эса умумий фуқаролик бирдамлигини мустаҳкамлаш билан уйғунлашади.
Диний бағрикенглик — виждон эркинлиги ва ўзаро ҳурмат. Диний бағрикенгликнинг мазмуни фақат турли эътиқод вакилларига сабр-тоқат билан муносабатда бўлишдан иборат эмас. У виждон эркинлигини ҳурмат қилиш, фуқароларнинг диний мансублигидан қатъи назар тенг ҳуқуқлилигини таъминлаш, диний камситиш ва адоватнинг олдини олиш каби тамойилларни ҳам қамраб олади.
2025-йилда диний-маърифий соҳадаги ислоҳотларни янги босқичга олиб чиқишга қаратилган ҳужжатда диний бағрикенглик ва конфессиялараро тотувликни мустаҳкамлаш, аҳоли орасида бирдамлик ва ўзаро ҳурматни кучайтириш устувор йўналиш сифатида белгиланди. Унда “Бағрикенг жамият — барқарор давлат” тамойили асосида давлат ва жамоат ташкилотлари ҳамкорлигини кучайтириш механизми ҳам назарда тутилган.
Бу ёндашувнинг муҳим жиҳати — диний бағрикенгликни фақат диний ташкилотларнинг вазифаси сифатида эмас, балки давлат идоралари, маҳалла, ёшлар ташкилотлари, оила ва фуқаролик жамияти институтларининг ҳамкорлигини талаб қиладиган ижтимоий жараён сифатида кўришдир.
2026-йил: маърифат ва амалий профилактика. Диний бағрикенглик ва ижтимоий тотувликни таъминлашда амалий маърифий ишлар муҳим ўрин тутади. Дин ишлари бўйича қўмитанинг 2026-йил 16-июлдаги расмий брифингида қайд этилишича, йилнинг биринчи ярим йиллигида республика бўйича 223 мингдан ортиқ маърифий ва профилактик тадбир ўтказилган.
Уларнинг 32 873 таси “Жаҳолатга қарши маърифат” йўналишида, 22 571 таси ёшлар билан очиқ мулоқот, 35 072 таси ижтимоий ҳимояга муҳтож оилалар, 21 706 таси нотинч ва ажрим ёқасидаги оилалар, 35 295 таси эса меҳнат мигрантлари ва уларнинг оила аъзолари билан боғлиқ тадбирларни ташкил этган. Шу даврда диний-маърифий соҳа ходимларидан 3 575 нафари малака ошириш курсларини тамомлаган.
Бу рақамлар диний-маърифий фаолиятнинг тобора кўпроқ бевосита мулоқот, профилактика ва ижтимоий муаммолар билан ишлашга йўналтирилаётганини кўрсатади.
Шунингдек, расмий маълумотларда Ўзбекистонда 199 та ноисломий диний ташкилот фаолият юритаётгани қайд этилган. 2026-йилнинг биринчи ярмида турли конфессиялар вакилларининг илмий-амалий ва маданий тадбирлардаги иштироки ҳам таъминланган. Бу конфессиялараро мулоқотнинг амалий шаклларидан биридир.
Бағрикенглик ва рақамли ахборот макони. Бугунги кунда миллатлараро ва диний муносабатларга таъсир қилувчи омиллардан бири — рақамли ахборот маконидир. Ижтимоий тармоқларда фойдали маърифий материаллар билан бир қаторда нотўғри, контекстдан узилган ёки манипулятив ахборотлар ҳам тез тарқалиши мумкин.
Шу сабабли бағрикенглик маданиятини шакллантириш медиа саводхонлик билан ҳам чамбарчас боғлиқ. Фуқаро ахборотнинг манбасини текшира олиши, фактни фикрдан ажрата билиши, ҳиссий ва провокацион материалларга танқидий ёндашиши зарур.
Бу масаланинг долзарблиги 2026-йил 8-июлда ўтказилган “Рақамли дунёда диний бағрикенглик ва миллатлараро тотувлик барқарорлигининг долзарб масалалари” мавзусидаги илмий-амалий конференсияда ҳам алоҳида муҳокама қилинган. Унда рақамли макондаги замонавий таҳдидлар, медиа саводхонликни ошириш, ёшларни бузғунчи ғоялар таъсиридан ҳимоя қилиш ва ижтимоий тармоқларда бағрикенглик маданиятини ривожлантириш масалалари кўриб чиқилган.
Демак, бугунги шароитда бағрикенгликни таъминлаш масаласи маҳалла ёки реал ижтимоий муҳит билангина чегараланмайди. У интернетдаги мулоқот маданиятини ҳам қамраб олади.
Хулоса сифатида шуни айтиш мумкинки, миллатлараро тотувлик ва диний бағрикенглик Ўзбекистон жамиятининг тарихий тажрибасига таянган ҳолда, бугунги тараққиёт жараёнида ҳам муҳим ижтимоий қадрият сифатида намоён бўлмоқда. 2025–2026-йилларда қабул қилинган ҳужжатлар ва амалга оширилаётган амалий ишлар бу йўналишда ҳуқуқий, институционал ва маърифий механизмларнинг такомиллашиб бораётганини кўрсатади.
Шу билан бирга, бағрикенгликни фақат давлат сиёсати ёки алоҳида тадбирлар натижаси сифатида эмас, балки ҳар бир фуқаронинг кундалик мулоқот маданияти билан боғлиқ жараён сифатида тушуниш муҳим. Қўшнига ҳурмат, бошқа миллат вакилининг тили ва маданиятига эътибор, турли эътиқодларга нисбатан қонуний ва холис муносабат, интернетдаги ахборотни текшириб қабул қилиш — буларнинг барчаси жамиятдаги тотувликнинг амалий кўринишларидир.
Бугунги вазифа миллатлараро ва конфессиялараро муносабатларда мавжуд ижобий тажрибани сақлаш билан бирга, янги ахборот муҳити ва глобаллашув шароитида юзага келаётган муаммоларга ҳам замонавий ёндашувларни ишлаб чиқишдан иборат. Зеро, жамиятдаги ўзаро ҳурмат ва ишонч қанчалик мустаҳкам бўлса, фуқароларнинг умумий тараққиёт жараёнидаги иштироки ва дахлдорлиги учун шунчалик кенг имкониятлар яратилади.
Шу маънода миллатлараро тотувлик ва диний бағрикенглик — нафақат маънавий қадрият, балки барқарор ижтимоий тараққиётнинг муҳим шартидир.
Султонов Лочинбек Жалолиддин ўғли
Дин ишлари бўйича қўмита ҳузуридаги
Диний-маърифий соҳада малака ошириш ва қайта тайёрлаш институти
Наманган минтақавий филиали
2026-2027- ўқув йили
имом-хатиб ва имом-ноиблари учун
ташкил этилган малака ошириш курси I давра тингловчиси
Иймон 
Намоз 
Рўза 
Закот 
Ҳаж 
Қуръон 
Ислом сабоқлари 
Aлоқа 