19 Май, 2026, 1 Зулҳижжа, 1447
19 Май, 2026, 1 Зулҳижжа, 1447
Пресс-релиз
Бизнинг мамлакатимиз азал-азалдан қадимий динлар ривож топган макон сифатида дунё цивилизацияси тарихида алоҳида мавқега эга. Бу муборак заминда бизнинг аждодларимиз бошқа дин вакилларига доимо ҳурмат билан қараганлар, мана шу юрт озодлиги йўлида улар билан бирга кураш олиб боргани, елкадош бўлиб меҳнат қилганини ҳеч ким инкор қила олмайди.
И.А.Каримов
Маълумки, Марказий Осиё, хусусан, Ўзбекистон қадим асрлардан турли маданият, тил, урф-одат, турмуш тарзига эга бўлган, хилма хил динларга эътиқод қилувчи ва бир-бирига ўхшаш бўлмаган турли халқлар, миллатлар, яшаган ва яшаб келаётган ўлкадир. Қадим замонлардан бизнинг юртимизда зардуштлийлик, буддавийлик, яҳудийлик, насронийлик каби динлар мавжуд бўлган. VIII асрда Мовароуннаҳрга кириб келган ислом дини маҳаллий халқларнинг ахлоқ ғоялари, ҳуқуқий меъёрлари ва урф-одатлари билан уйғунлашиб, ҳозирги Ўзбекистон минтақасида ўз бағрикенглик хусусияти билан ажралиб турувчи ҳанафий мазҳаби таълимоти ҳамда ижтимоий-ахлоқий ва ҳуқуқий меъёрлар узул-кесил қарор топди.
Мустақиллик йиллари Ўзбекистонда ушбу тарихий анъанага янгича рух бағишлаган ҳолда турли динларга мансуб қадриятларни авайлаб-асрашга, барча фуқароларга ўз эътиқодини амалга ошириш учун зарур шароитларни яратиб беришга, динлар ва миллатлараро ҳамжиҳатликни янада мустаҳкамлашга алоҳида эътибор қаратилиб, ушбу йўналишда бошқа давлатларга намуна бўладиган бой тажриба орттирилди.
Жорий йилнинг 16 ноябрь куни Тошкент ислом университетида Бирлашган Миллатлар Ташкилоти таркибидаги “ЮНЕСКО” Халқаро ташкилоти томонидан “16 ноябрь куни - Халқаро бағрикенглик куни” деб эълон қилинган кунига бағишлаб ташкил этилган “Конфессиялараро мулоқот ва диний бағрикенглик - жамият барқарорлиги гарови” мавзуидаги илмий-амалий анжуманда республикамизда турли миллат ва диний урф-одат ҳамда анъаналар ҳурмат қилинишини таъминлаш, уларнинг ривожланиши учун шароит яратиш, тенгҳуқуқлилик ва ўзаро ҳамкорликни қарор топтириш соҳасида амалга оширилаётган салмоқли эзгу ишлар муҳокама қилинди.
Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси ҳузуридаги Дин ишлари бўйича қўмита, Тошкент ислом университети, “ЮНЕСКО”нинг Ўзбекистондаги ваколатхонаси ҳамкорликда ташкил этган мазкур тадбирда мамлакатимизда фаолият олиб бораётган турли диний конфессиялар раҳбарлари, дипломатик корпус вакиллари ва кенг жамоатчилик аъзолари иштирок этдилар.
Конференцияда сўзга чиққанлар томонидан Ўзбекистоннинг истиқлол йилларидаги ривожланиш тажрибаси кўп миллатли ва турли маданиятлар вакиллари истиқомат қиладиган ҳамда кўпконфессияли жамиятда нафақат динлараро тотувликка эришиш мумкинлиги, балки демократик ислоҳотлар ва бағрикенглик руҳини қарор топтиришнинг муҳим воситаси бўла олишини исботлаб келаётганини эътироф этдилар.
Бугун Ўзбекистонда 2239 та диний ташкилотлар, жумладан, 2065 та мусулмон, 157 та христиан, 8 та яҳудий, 6 та баҳоий, 1 та Кришнани англаш ҳамда 1 та Будда ибодатхонаси ва Ўзбекистон Библия жамияти каби диний ташкилотларнинг ўзаро ҳурмат ва ҳамкорлик асносида фаолият юритиб келаётгани, давлатимиз томонидан юзлаб масжид, черков, ибодатхона, зиёратгоҳ ва осори-атиқалар асл кўринишида таъмирланиб, диний ташкилотлар ихтиёрига берилгани, диндорларимиз муқаддас зиёратларни бажаришлари учун алоҳида ғамхўрлик кўрсатиб келинаётгани, диний таълим тизими изчил ривожланиши учун қулай шароитлар яратилгани юқоридаги фикрнинг ёрқин далиллари ҳисобланади.
Маҳаллий ва хорижий диний арбоблари ўз маърузаларида Ўзбекистон давлатининг дунёвийлик, диний бағрикенглик, барча динларга бир хилда муносабат, жамият тараққиётида эса динлар билан ҳамкорлик қилиш сиёсати барча фуқароларнинг диний эътиқоди ва дунёқарашидан қатъий назар, мамлакат ижтимоий-сиёсий ҳаётида тенг иштироки тамойили асосида амалга оширилаётгани ҳақида алоҳида тўхталиб ўтдилар.
Диний конфессия раҳбарлари республикамизда диннинг асл инсонпарварлик моҳиятини турли нотўғри ақидалардан сақлаш, дининг маънавий-маърифий салоҳиятини жамиятдаги барқарорлик, ижтимоий ҳамкорлик, конфессиялараро ҳамжиҳатликни мустаҳкамлашга йўналтириш борасида изчил сиёсат юритилаётганини мамнуният билан таъкидладилар.
Анжуман қатнашчилари хулоса сифатида Марказий Осиёнинг жаҳон геосиёсий тизимидаги аҳамияти ортиб бораётган бугунги кунда минтақада муҳим ўрин тутган юртимизни динни сиёсатлаштираётган оқимларнинг таҳдидидан ҳимоя қилиш, фуқароларга ўз эътиқодини амалга ошириш учун зарур шароитларни яратиб бериш, асл диний қадриятларни авайлаб-асраш, диний бағрикенглик ва миллатлараро тотувликни янада мустаҳкамлаш муҳим вазифалардан бўлиб қолаётгани, ушбу масалаларни муваффақиятли ҳал этилиши ўлкамизда асрлар оша ҳукм суриб келаётган диний бағрикенгликнинг бундан буён ҳам жамиятимиз тараққиётини белгилаб берувчи муҳим омиллардан бўлиб қолишига мустаҳкам замин яратишини қайд этдилар.
Конференцияда республикамизда бугунги кунда динлараро тотувликни ва ҳамжиҳатликни таъминлаш, жамиятда бағрикенглик руҳини мустаҳкамлашда эришилган ютуқ ва бой тажриба бошқа кўпмиллатли ва кўпконфессияли давлатлар учун намуна бўла олиши алоҳида эътироф этилди.
Тадбир доирасида мустақиллик йилларида республикамизда турли конфессиялар томонидан чоп этилган диний мазмундаги адабиётлар кўргазмаси ташкил қилинди.
Дин ишлари бўйича қўмита
Ахборот хизмати
Бисмиллаҳир Роҳманир Роҳийм
Бугунги кунда намозхонлар орасида ишории саббоба қандай амал ва унинг қачон қилиш керак деган саволлар кўп эштилмоқда. Ҳанафий мазҳабимизда ишораи саббоба суннат амал хисобланади. У тўғрисида бир неча хадису шарифлар ворид бўлиб қуйдаги манбаларда у тўғрисида ва қандай қилинишлиги борасида тўхталиб ўтилган. Абу Лайс Самарқандий “Навозил”, Камолиддин Ибну Ҳумом “Фатҳул қодир”, Аллома Алоуддин Косоний “Бадоиус Саноий”, Ибн Обидийн “Раддул мухтор”, Абдулҳай Лакнавий “Умдатур риоя”, “Эълоус-сунан” каби мўътабар манбаларда ҳам суннат эканлиги зикр қилинган.
Ибн Умар розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: “Набий саллолоҳу алайҳи васаллам намозда, яъни ташаҳҳудга ўтирсалар ўнг қўлларини ўнг тиззаларини устига чап қўлларини чап тиззаларини устига қўйиб кўрсаткич бармоқларини кўтариб ишора қилардилар чап қўллари тиззаларини устида турар эди”. Ушбу ҳадисга саҳобалар, тобеинлар, амал қилиб, ташаҳҳудда ишорани ихтиёр қилдилар.
Имом Суютий “Жомеъул кабир” китобларида Уқба ибр Омирдан ривоят қиладилар: “Киши намозида ишора қиладиган ҳар бир ишорасига ўнта ҳасанот ёзилади”, дедилар.
Ибни Обидийн “Рафъул тараддуд” номли китобларидаги ишораи саббоба ҳақида ворид бўлган ҳадислар, олти саҳиҳ китобларнинг ҳаммасида зикр қилинган. У ҳадисларни ҳаттоки, маънавий мутовотир дейиш дуруст бўлади деганлар.
Ишораи саббоба қилиш борасида саҳобалар, уларга эргашган тобеъинлар ихтилоф қилмадилар. Имом Абу Ҳанифа ва у зотнинг икки шогирдлари Имом Абу Юсуф ва имом Муҳамммад, имом Молик, имом Шофиий, имом Аҳмад ибн Ҳанбал ҳамда мутақаддим уламолар ишораи саббоба суннат эканига иттифоқ қилишган.
Ишораи саббоба дегани ташаҳҳуддаги “Ашҳаду аллаа илаҳа иллаллоҳу” деган иборани ўқиган пайтда “Лаа илаҳа” деган жойида ўнг қўлнинг кўрсаткич бармоғини юқорига кўтаришга айтилади. Бу масалада фуқаҳолар ихтилоф қилишган. Кўпчилик уламолар бу амални суннат дейишган.
Шунга кўра, бу масалада ихтилоф қилмасдан ҳар бир намозхон ўзининг устози ўргатганидек намоз ўқиб, ишораи саббоба қилганларни ёки қилмаганларни танқид остига олмаслиги лозимдир.
Абдуллоҳ ибн Зубайр розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: “Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам (ташаҳҳудда) дуо қилсалар (кўрсатгич) бармоқлари билан ишора қилар ва уни ҳарактлантирмас эдилар” (Имом Насоий ва Имом Абу Довуд ривояти).
Ушбу ҳадисиниг санадини Имом Нававий раҳимаҳуллоҳ саҳиҳ деганлар. Мулла Алий Қорий раҳимаҳуллоҳ мазкур ҳадис шарҳида бундай дейдилар: “Ҳадисдаги “дуо қилсалар”дан мурод ташаҳҳуд дуосини ўқисалар, деганидир. Чунки ташаҳҳуд ўз ичига дуони ҳам қамраб олгани сабабли, уни дуо дейиш мумкин” (“Мирқотул мафотийҳ” китоби 3-жуз, 454 бет).
Бу ҳадиси шариф бармоқни фақатгина бир марта кўтариб, ишорада бармоқни қимирлатмаслик кераклигига очиқ-ойдин далолат қилмоқда. Қолаверса, намозда бармоқни қимирлатиш беҳуда иш бўлиб, намозда беҳуда иш қилиш макруҳдир.
Бу масалада ҳанафий мазҳабидаги кейинги уламоларимиз “Ҳар кимнинг устози ишораи саббобани қилишни ўргатган бўлса,қилсин, акс ҳолда уни қилмасин. Муҳими ихтилофга сабаб бўлмасин”, деб тавсия қилганлар.
Хулоса қилиб айтадиган бўлсак ишораи саббобани ташаххудга ўтирганда, ташаххуд дуосини ўқиб “Ашҳаду аллаа” деганда ўнг қўлни кўрсат бармоғини кўтарилади, “иллаллоҳ” деганда туширилади. Ташаххуд дуосини аввалидан қўлни қимирлатиб туришлик дуруст эмас. Шуни таъкидлаш лозимки ишораи саббоба ривоятларидан бехабар бўлиб, бу амални қилмаган намозхонни асло маломат қилинмайди.
Юнусхон УМАРОВ,
Косонсой туман “Садпири Комил” жоме масжиди имом-хатиби
Иймон 
Намоз 
Рўза 
Закот 
Ҳаж 
Қуръон 
Ислом сабоқлари 
Aлоқа 