Эҳром Ҳаж ва Умранинг энг биринчи амалидир.
“Эҳром” арабча сўз бўлиб, луғатда “ҳаром қилмоқ” маъносини англатади.
Юртимиздан борган зиёратчилар Мадина аҳли каби Зул-Ҳулайфада эҳром боғлайдилар.Умра (Ҳаж)да эҳромга кирган одам ўзига эҳромдан олдин ҳалол бўлган баъзи ишлар ва нарсаларни ҳаром қилган бўлади. Масалан, бошқа вақтларда ўзига хушбўй нарсаларни сепиши ҳалол эди. Эҳромга киргач, бу нарса ҳаром бўлиб қолади. Эҳром умра (ҳаж)нинг энг кўзга кўринган аломатидир. Бўлажак умра зиёратчилари ният қилиб эҳром киядилар. Эҳром умранинг ниятидир.
Эҳромгa киpишдан олдин бажариладиган амаллар:
- coч, тиpнoқ, мўйлaб вa oлиниши лoзим бўлгaн тyклap oлинади;
- ғусл қилинади, имкони бўлмаса, таҳорат қилинади;
- икки пapчa oқ, янги ёки ювилгaн мaтoнинг биpи(изор)ни киндик ва тиззаларни қўшиб тўсадиган қилиб белга тутилади. Иккинчиcи (ридо)ни eлкa аралаш айлантириб ўралади. Аёлларнинг эҳроми уларнинг сидирға (гулсиз мато) кийими бўлади. Улар учун махсус ранг белгиланмаган. Бaдaни вa эҳром кийимигa хyшбўй нapca cypтaди, аммо хушбўйликнинг ранги кийимда қолмаслиги керак. Сўнгра Зул-Ҳулайфада икки paкaт нaмoз ўқилади. Биринчи ракаатда “Фотиҳа” сурасидан кейин “Кофирун” сураси, иккинчи ракаатда эса, “Фотиҳа”дан кейин “Ихлос” сураси ўқилади. Сўнгра ҳажнинг қайси турини адо этадиган бўлса, ўшанга мос ният қилинади.
وَمَنْ شَاءَ الْإِحْرَامَ وَهُوَ شَرْطُ صِحَّةِ النُّسُكِ كَتَكْبِيرَةِ الِافْتِتَاحِ ، فَالصَّلَاةُ وَالْحَجُّ لَهُمَا تَحْرِيمٌ وَتَحْلِيلٌ.
“Ким эҳромга киришни хоҳласа, ҳолбуки у (эҳром) намозни бошлашдаги такбир каби ҳажни дуруст бўлиши учун шартдир. Намоз билан ҳажнинг таҳримаси ва таҳлили бор” (“Раддул мухтор”).
ЭҲРОМГА КИРИШДА ЎҚИЛАДИГАН ДУОЛАР:
Бизнинг ҳожиларимиз ҳам, умра зиёратчиларимиз ҳам Мадинаи мунавварада тўхтаган меҳмонхонамизда ғусл қилиб, эҳром боғлаймиз. Зиёратчи Ҳажнинг қaйcи турини адо қилмoқчи бўлca, ўшaнгa мoc ният қилади. Macaлaн,
Қиpoн ҳажининг нияти:
اللهم إني أريد العمرة والحج فيسرهما لي وتقبلهما مني
”Aллoҳyммa инний ypийдyл yмpатa вaл-ҳaжжa фa йaccиpҳyмa ли вa тaқoббaлҳyмa минний”
Яъни, Aллoҳим, мен yмpa вa ҳаж қилишни иpoдa қилaмaн, yлapни мeнгa ocoн қилгин вa қабyл эт”.
Taмaттyъ ҳажининг умраси нияти, Ўзбекистонлик зиёратчилар таматтуъ эҳромига киради ва қуйидагича ният қилади:
Taмaттyъ ҳажининг умраси нияти:
اللهم إني أريد العمرة فيسرها لي وتقبلها مني
”Aллoҳyммa инний ypийдyл умрата фa йaccиpҳо лий вa тaқoббaлҳо минний”.
Яъни, “Аллоҳим, мeн yмpa қилишни иpoдa қилaмaн. Уни мeнгa ocoн қилгин вa мендан қaбyл эт”.
Ифpoд ҳажининг нияти:
اللهم إني أريد الحج فيسره لي وتقبله مني
“Aллoҳyммa инний ypийдyл ҳaжжa фa йaccирҳу лий вa тaқoббaлҳy минний”.
Яъни, “Aллoҳим, мeн ҳaж қилмoқни иpoдa қилaмaн, yни мeнгa ocoн қилгин вa мендан қaбyл эт”.
Мен Қамаши туманининг Чим маҳалласида туғилиб, катта бўлганман. Бундан йигирма йиллар олдин қишлоқдан пойтахтга талаба бўлиб келганман. Ўшанда қишлоғимиздан саноқли талаба ўқир, айниқса, ўқишга шартнома асосида кирганларнинг аксари оилавий шароити туфайли ўқий олмасди.
Талабалик пайтимиз бир курсдошим таътилда меҳмон бўлиб келди. Қиш. Қор қалин. Қоронғи тушганда келгани учун шошиб қолдик. Ўтин масала, электр ҳам йўқ, ўзимиз бир хонада, бир сандал кўзида исиниб ўтирар эдик. Ора-сира бир ток берилар, шунда ҳам унинг кучи телевизорга етмас, чироқларни хирагина ёритарди.
Ота-онам борларини тўкиб, менга шартнома пули тўлаётгани учун уйда меҳмонга яхшироқ таом тайёрлашга масаллиқ чиқмади. Ўшанда меҳмонга чироқ ёруғида, сандал чўғига қўйиб, иккита тухум қотириб бера олдик, холос. Жуда хижолатда қолгандим. Лекин бундай етишмовчилик аксар жойларда кузатилар, курсдошим шароитни тушунади деган юпанчим бор эди...
Яна бир хотира болалигимда отам раҳматли рўзғорни зўрға эплаб юрганини ҳис қилмай, бир сафар уйда шакар йўқлигидан аразлаб, мактабга оч кетганим, бу билан уларни руҳан қийнаб қўйганим эди...
Бугун-чи!..
Ҳар сафар қишлоғимизга фарзандларимни олиб борар эканман, ўша хотираларни айтиб берсам, уларга эртакдай туюлади. Бу гапларим нафақат болаларимга, балки қишлоғимизнинг бугунги ёшларига ҳам муболағали туюлса керак. Чунки бугун уларнинг аксари тупроқ йўлнинг ёзда қандай чангиши, қишда қанчалик лой бўлишини, сандал нималигини билишмаса керак... Улар учун иссиқлик манбаи сандал эмас, бир тугмани босиш орқали ёнадиган иситиш мосламалари, юрадиган кўчалари равон асфальт йўллар...
Шу кунларда қишлоғимизга давлатимиз раҳбари ташриф буюргани, Чим маҳалласидаги мисли кўрилмаган ўзгаришларни эътироф этганини кўриб, бундан бор-йўғи йигирма йил олдинги ўша шароитлар ёдимга тушди. Қалбимни катта қувонч, фахр-ифтихор эгаллади. Айниқса, йигирма мингга яқин аҳоли яшайдиган Чимда бугун ишсиз ҳам, камбағал ҳам қолмагани, маҳалламиз бутун мамлакатдаги бошқа қишлоқларга намуна қилиб кўрсатилгани ҳаяжонимни оширди. Кунлар келиб қадрдон Чим қишлоғим бутун мамлакатга замонавий ва обод маҳалланинг ёрқин намунаси бўлишини ўшанда хаёлимга ҳам келтирмагандим.
Бугун Чимнинг кўчаларини кезар экансиз, кўзингиз 640 ўринли янги мактабга, 240 ўринли замонавий боғча ва оилавий поликлиникага, янги маҳалла биноси, ёшлар маркази, спорт мажмуаси, истироҳат боғи, замонавий иссиқхоналар, кўркам тўйхоналарга тушади. Жамият учун керакли бўлган замонавий ёқилғи қуйиш шохобчалари, савдо ва маиший хизмат масканлари, “яшил” бозорчалар дейсизми — барча-барчаси Чим қишлоғимизда муҳайё.
Кейинги йилларда қатор иссиқхоналар қурилиб, аҳоли хонадонларида гулхайри етиштириш йўлга қўйилгани оилалар даромадини янада оширди. Элдошларимизнинг юз-кўзида эртанги кунга умид, ислоҳотларнинг амалга ошишига катта ишонч намоён бўлмоқда.
Чимдаги энг катта ютуқлардан бири таълимга қаратилаётган эътибор ҳамда унинг натижалари бўлмоқда. Бизнинг давримизда қишлоғимиздан ҳар 100 ёшдан атиги 4-5 нафари олийгоҳларда ўқиган бўлса, бугун қишлоқнинг ўзида қад ростлаган ўқув-тайёрлов курслари, замонавий тўгараклар сабабли уларнинг сони ошган.
Шу йилнинг ўзида қишлоқдаги 3 жияним талаба бўлди. Яратилган бундай юксак шарт-шароитлар эвазига деярли ҳар икки ёшдан бири талабалик бахтига муяссар бўлмоқда. Бу эса қишлоғимиздан эртага янада кўплаб маърифатли, билимли ва келажагига қатъий ишонган, жамиятга наф келтирувчи зиёлилар етишиб чиқади дегани.
Яна бир гап. Юртимизда билим ва маърифат соҳиблари, маданият ва адабиёт аҳли, китобхон оилалар доим ардоқланмоқда. Президентимизнинг ёш ёзувчи Жавлон Жовлиев ва “Китобхон оила” танловида совриндор бўлган ёш оилага Тошкент шаҳридан икки хонали уй берилгани бошқаларда ҳам жуда катта қизиқиш ва рағбат уйғотади. Бу ишлар зиёлиси қадрланган элнинг келажаги, албатта, порлоқ бўлишидан далолатдир.
Нафақат Чим маҳалласи, балки Қамаши туманида, қолаверса, бутун воҳада кечаётган ислоҳотлар шиддати дилни фахрга тўлдирмоқда. Қарши шаҳридаги Президент мактаби ўқувчиларининг халқаро имтиҳонларда эришган зафарлари, Абдулла Орипов номидаги ижод мактаби ёшларининг “Заковат” мусобақаларидаги ғолиблиги, косонлик оддий мактаб ўқувчисининг халқаро SAT имтиҳонида максимал юқори баллни қўлга киритгани юртдошларимизга ғурур бағишлади. Бу натижалар Президентимиз томонидан таълимга ва ёшлар келажагига қаратилаётган юксак эътиборнинг натижасидир.
Бугун қишлоқлардаги ҳар бир хонадонда тўкинлик, эртанги кунга ишонч ҳукм сурмоқда. Кўчаларимиз обод, мактабларимиз билимли ёшлар билан тўла. Буларнинг бари тинчлик-хотиржамликдан. Инсон қадри улуғланган, билим ва маърифат туғ қилинган бундай заминда яшаш, мана шундай катта ўзгаришларнинг гувоҳи бўлиш ажиб саодатдир.
Айтиш жоизки, бугун сизу биздан кўп нарса талаб қилинмайди. Неъматларни қадрлаш, шукронасини қилиш, имкониятлардан унумли фойдаланиш, ўзимиз ва жамиятга наф келтириб яшаш керак, холос.
Абдулатиф АБДУЛЛАЕВ,
Журналист