"Ey, yaxshilik talabida yurgan banda, shoshil"
Ramazon oyi insonlarga qarata nido qiladi: "Ey yaxshilik talabida yurgan banda, shoshil, Allohning rahmati, mag'firati va do'zahdan ozod qilishida hammadan o'zib ket. Nasfingga qarshi Rahmon zotning rizosiga etish uchun kurash. Ey, yomonlik talabidagi banda, bu ishingni to'xtat, ma'siyatlardan tiyil. Alloh taologa tavba qil. Mana shu oyda Alloh taologa qarshi bo'lishni bas qil!"
Nabiy sollallohu alayhi vasallam aytadilar: "Ramazon oyining birinchi kechasida shaytonlar va isyonkor jinlar kishanlanadi. Jahannam eshiklari yopiladi, birorta eshigi ham ochiq qolmaydi. Jannat eshiklari ochiladi, birorta eshik ham yopiq qolib ketmaydi. Bir nido qiluvchi: "Ey yaxshilik talabidagi (banda) shoshil, ey yomonlik talabidagi (banda) bas qil!", deb nido qiladi", dedilar.
Haqiqiy ro'za sohibini savobli ishlarga chorlaydi, unga yaxshiliklarni chiroyli qilib ko'rsatadi. Uni ma'siyat va gunohlardan uzoqlashtiradi. Shuning uchun ham Nabiy sollallohu alayhi vasallam: "Ramazonga etisha turib, mag'firat qilinmay qolgan bandaning burni erga ishqalansin", dedilar.
Abu Hurayra roziyallohu anhudan rivoyat qilingan hadisda Rosululloh sollallohu alayhi vasallam: "Kimki yolg'on, bo'hton so'zni va unga amal etishni tark etmasa, uning emay-ichmay tutgan ro'zasiga Allohning hojati yo'q", dedilar.
Ba'zi salafi solihlar: "Eng oson ro'za faqat eyish va ichishdan tiyilishdir. Chunki buni hamma qila oladi", deyishgan.
Qalbni Allohga bog'lash, tilni g'iybat, bo'xton va yolg'ondan tiyish, quloqni bekorchi kuy-qo'shiq va birovlar haqida aytilgan turli gaplarni eshitishishgan saqlash, tilni gunoh va fohisha so'zlarni aytishdan asrash, qo'llarni haromni ushlash va musulmonlarga aziyat berishdan asrash, oyoqlarni haromga borishdan asrash ila tutilgan ro'za Alloh taolo O'zining kalomida sifatlagan taqvoga etish uchun bir vasila bo'ladi.
يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا كُتِبَ عَلَيْكُمُ الصِّيَامُ كَمَا كُتِبَ عَلَى الَّذِينَ مِنْ قَبْلِكُمْ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ
"Ey iymon keltirganlar! Sizlardan avvalgilarga farz qilganidek, sizlarga ham ro'za farz qilindi. Shoyadki taqvodor bo'lsangiz".
Demak, oyatda talab qilingan taqvodorlikka yuqorida sanab o'tgan amallar ila etamiz.
Ramazon oyida mo'min banda uchun nafsida ikki narsa jamlanadi. Birinchi, kunduzi ro'za bilan jihod qilishlik. Ikkinchisi, kechasi "qiyomul layl" bilan jihod qilishlik. Kimdaki mana shu ikki jihodni jamlasa, haqlarini ado qilsa va qiyinchiliklariga sabr qilsa, unga behisob ajr-hasanot yoziladi.
Abu Hurayra roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi: Rosululloh sollallohu alayhi vasallam aytdilar: "Odam bolasining barcha amali o'zi uchun. U amallari uchun o'ntadan etmishtagacha ajr oladi. Alloh taolo aytadi: "Ro'za men uchundir. Uni ajrini o'zim belgilayman"".
Kimga Alloh taolo rahm qilsa u rahm qilinganlardan bo'libdi. Kim ramazondagi yaxshiliklardan mahrum bo'lsa, u barcha yaxshiliklardan mahrum bo'libdi. Kim oxirat uchun hech narsa g'amlab olmagan bo'lsa, u malomatga uchraganlardan bo'libdi.
Alloh taolo har kuni jahannamdan bandalarini ozod qiladi. Biz ham ulardan bo'la olamizmi?!
“Hadis va islom tarixi fanlari” kafedrasi mudiri F.Homidov
Oilada biz otamning oldida hech qachon oyoq uzatib o‘tirmasdik. Dasturxonga kattalardan oldin qo‘l cho‘zmasdik. Uydagi gapni ko‘chaga chiqarmasdik. Mahalladagi hasharlarga qatnashardik. O‘zgalarning mushkulini oson qilishga intilardik. Xullas, ota-onam bizni andishali va jonkuyar qilib tarbiyalagandi.
Afsuski, bugun oramizdan bu fazilatlar ko‘tarilib borayotgandek.
Bir kuni mahalla idorasida o‘tirsam, “Qizim bilan kuyovim til biriktirib, mulkimni olish uchun shikoyat qilib yozib yurishibdi”, deydi bir qiynalgan otaxon. “O‘g‘lim uydan chiqarib yuboraman”, deyapti, deya arz qildi mushtipar ona. “Akam bilan tomorqa ustida kelisholmayapmiz”, deya nolidi bir yosh yigit. Bu gaplarni eshitib, dilim og‘ridi. To‘g‘ri, har bir nizoni qonuniy hal qilish chorasi bor, ammo inson ko‘nglining o‘rtasiga tushib, istiholayu insofni o‘rgatib bo‘larmikin?! Ota-onani, yaqinlarini zor qaqshatayotgan kimsalarda iymon, insof, andisha bormikin?! Faqat o‘zini o‘ylab, zarracha birovga yaxshilik qilmasa, ertaga oxiratda qanday javob berarkin?
Darhaqiqat, bugun odamlar orasidan mehr-oqibat, hayo ko‘tarilib boryapti. Buning ortidan odob-axloq me’yorlariga ham darz ketyapti. O‘zgalarga yaxshilik qilish, ko‘maklashish o‘rniga loqaydlik illati ortib, samimiy munosabatlar yo‘qolyapti. Nafs, mol-dunyo insoniylik ustidan g‘olib bo‘lmoqda. Oqibatda kishilarning bir-biriga firib berishi oddiy holga aylanyapti.
Ayrimlarga e’tibor bersak, tilida Xudo deydi, hatto ibodatlar qiladi.
Ammo dili mol-dunyoyu hashamat va boshqa orzu-havaslar bilan to‘la. Insonlarga yaxshilik ulashish, o‘zgalarning mushkulini oson qilish kabi ezguliklar xayoliga ham kelmaydi.
Yaqinda Qur’oni karimda bir oyatni o‘qib qoldim: “Erkakmi yo ayolmi, kimda-kim mo‘min holida biron yaxshi amal qilsa, biz unga pokiza hayot ato etamiz. Ularni o‘zlari qilib o‘tgan chiroyli amallari sababli beriladigan ajr-savoblar bilan mukofotlaymiz”, deya marhamat qilingan (Nahl surasi, 97-oyat).
Bolalagimni yaxshi eslayman. Otalarimiz qishloqda kimdir hashar qilsa yoki yordamga muhtoj bo‘lsa, ularga ko‘mak berishga shoshilardi. Qo‘ni-qo‘shni, butun mahalla bir tanu jon edi. Urush-janjal, yeru suv talash bo‘lganini bilmayman. Hamma bir-biriga samimiy edi. U davrlarda hozirgidek to‘kinchilik bo‘lmasa-da, odamlarning nazari to‘q, qanoatli edi. O‘ylab ko‘rsam, otalarimiz yuqoridagi oyatga amal qilib, bir-biriga yaxshilik ulashib yashagan ekanlar. Shuning uchun ham ular orasida mehr-oqibat kuchli bo‘lgan.
Bugun biz ham otalarimizga munosib avlod bo‘lishga intilib, boshqalarga yaxshiliklar ulashib yashaylikki, zora yana oramizga mehr-oqibat qaytsa.
Mardiqul SIDDIQOV,
Xatirchi tumani (B. Muhammad uyushtirdi).
“Islom nuri” gazetasining 2025 yil 24-sonidan
http://hidoyatuz.taplink.ws