Bashariyat o'z erini undagi narsalari bilan, garchi u hech kim yashamaydigan cho'l bolsa ham yaxshi ko'raveradi. Vatanni sevish – yurakka singib ketgan, insonni unda bo'lganida xotirjam, yiroq ketganida talpinadigan, hujum qilganida asraydigan va kamsitilganida g'azablanadigan qilib qo'yuvchi tuyg'udir. Qur'oni karimda Vatan so'zi (o'rin, joy ma'nosida) bir erda kelgan:
لقد نصركم الله في مواطن كثيرة
“Batahqiq Alloh sizlarga ko'p joylarda nusrat berdi.”(Tavba surasi, 25-oyat).
To'g'ri, bu so'z biz o'rganayotgan vatan ma'nosini to'liq anglatmaydi. Biroq, Qur'oni karimda Vatan haqida biror og'iz so'z aytilmagan ekan deyish noto'g'ri. Chunki Kalomi sharifda insonning turar manzili – Vatanini: hovli, qishloq, shahar, diyor va er ko'rinishida zikr qilgan. Inson dunyoga kelarkan mana shu joylarda beshak qo'nim topib, ularni Vatan tutib hayot kechiradi.
Vatan arabcha bo'lgani uchun uning asl ma'nosini bilishda mo''tabar arab lug'atlari hamda zamonaviy qomuslarga murojaat qildik. Va barchasida bir xil ma'no kelganiga guvoh bo'ldik. Vatan so'zi: Insonning hox u erda tug'ilgan yoki tug'ilmagan bo'lsin istiqomat qiladigan va maskan tutgan eri sifatida ifodalangan. Vatan so'zining iste'lohdagi ma'nosi: Bir jamoa insonlar uning fuqaroligini olib, hox u erda tug'ilgan yoki tug'ilmagan bo'lsin, unga mansub bo'lib, mustaqil, jamoaviy tarzda yashaydigan, o'z chegarasiga ega Davlatga Vatan deb aytiladi.
Shunday ulug' va qadrli maskanni sevish hamda, uning tinchligini asrab himoya qilish har birimizning burchimizdir.
Bu ishimiz ham besamar qolmaydi.
عن عبد الله بن عباس رضي الله عنه قال: سمعت رسول الله صلى الله عليه وسلم يقول: (عَيْنَانِ لَا تَمَسُّهُمَا النَّارُ: عَيْنٌ بَكَتْ مِنْ خَشْيَةِ الله، وَعَيْنٌ بَاتَتْ تَحْرُسُ فِي سَبِيلِ الله) رواه الترمذي
Abdulloh ibn Abbos roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi: “Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning: "Ikki ko'zni hargiz (do'zax) o't tutmaydi— Alloh taolodan qo'rqib yig'lagan ko'z va Alloh taoloning yo'lida musulmonlarni qo'riqlab, tong ottirgan ko'z", deganlarini eshitdim (Imom Termiziy rivoyati).
عن ابن عمر رضي الله عنهما: أن النبي صلى الله عليه و سلم قال: (ألا أنبئكم بليلة أفضل من ليلة القدر حارس حرس في أرض خوف لعله أن لا يرجع إلى أهله).
Ibn Umar roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi: “Nabiy sollallohu alayhi vasallam: "Sizlarga Laylatul qadrdan afzal kecha haqida xabar beraymi? —U ahliga qaytmaslik ehtimoli bor, xavf erida posbonlik qilgan qo'riqchidir", dedilar (Imom Hokim “Mustadrok”da rivoyat qilgan).
عن أبي هريرة رضي الله عنه أن رسول الله صلى الله عليه وسلم قال: “موقف ساعة في سبيل الله خير من قيام ليلة القدر عند الحجر الأسود”. أخرجه ابن حبان وغيره،
Abu Hurayra roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi: “Rasululloh sollallohu alayhi vasallam: "Alloh taoloning yo'lida biroz turish, Hajarul asvadning yonida Laylatul qadrni qoim qilishdan afzaldir", dedilar (Ibn Hibbon va boshqalar rivoyat qilgan).
Musulmonlarning qonlari, yurtlari va mol-jonlarini saqlash uchun uxlamay tong ottirgan kishiga shunday yuksak daraja berilar ekan. Laylatul qadr kechasini qoim qilib, uxlamay bedor o'tkazsa beriladigan foyda o'sha odamning o'ziga bo'ladi. Agar u hajarul asvadning yonida bo'lsachi.
Buni ko'ring-da! Laylatul qadr qanday ulug' kecha? Lekin, jamiyatning xizmati, tinchlik, omonlik yo'lida bedor o'tkazgan kecha Laylatul qadrdan ham afzal hisoblanar ekan. Mana shu yuqoridagi hadislarning dalili e'tiboridan Vatan himoyasi qanday ulug' amal ekanini bilib oldik!
MuhammadYunusMuhammadMusoo'g'li,
Mir Arab Oliy madrasa talabasi.
Maqolada O‘zbekiston va Indoneziya o‘rtasidagi aloqalar shunchaki diplomatik munosabat emas, balki teran ildizlarga ega ma’naviy rishtalarga tayanishi alohida ta’kidlangan. Muallif Yava orolida islom dini yoyilishida beqiyos xizmat qilgan mashhur “Vali Songo” (To‘qqiz avliyo) jamoasi vakillari, xususan, kelib chiqishi samarqandlik bo‘lgan Mavlono Malik Ibrohim Samarqandiyning faoliyati ikki mintaqa o‘rtasidagi ilk intellektual va ma’naviy ko‘prik vazifasini o‘taganini qayd etadi.
Maqolada asosiy e’tibor moturidiylik ta’limotining Indoneziya musulmonlari hayotidagi tutgan o‘rniga bag‘ishlanadi. Sh.Islomovning ta’kidlashicha, Indoneziyadagi an’anaviy madrasalar bevosita Imom Moturidiy ilmiy maktabining ma’naviy vorislari sanaladi. Moturidiylikka xos bo‘lgan aql va naql uyg‘unligi, bag‘rikenglik hamda mo‘tadillik tamoyillari bugungi Indoneziya jamiyatiga xos inklyuzivlik va bag‘rikenglik fazilatlarini shakllantirgan asosiy omillardan.
Shuningdek, maqolada O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyev tashabbusi bilan Samarqandda Imom Moturidiy yodgorlik majmuasining qayta tiklanishi va u yerda amalga oshirilayotgan keng ko‘lamli islohotlarga alohida to‘xtalib o‘tilgan. Muallif ushbu majmuani shunchaki ziyoratgoh emas, balki zamonaviy dunyoda islom dinining asl qadriyatlarini, uning mo‘tadil va ratsional qarashlarini targ‘ib etuvchi xalqaro intellektual markaz sifatida ta’riflaydi.
Maqola yakunida dunyodagi eng ko‘p musulmon aholi istiqomat qiladigan Indoneziya va islom ilm-fanining tarixiy markazi bo‘lmish O‘zbekiston o‘rtasidagi hamkorlikni sifat jihatidan yangi bosqichga olib chiqish zarurligi alohida qayd etilgan. Xususan, ta’lim, ziyorat turizmi va ilmiy tadqiqotlar sohasidagi aloqalarni mustahkamlash globallashuv davrida avj olayotgan ekstremizm va radikalizm tahdidlariga qarshi ikki davlat uchun mustahkam ma’naviy qalqon bo‘lishi ta’kidlangan.
Ushbu maqolaning Indoneziyaning nufuzli nashrida chop etilishi o‘zbek va indonez xalqlari o‘rtasidagi tarixiy-ma’naviy aloqalarni yanada mustahkamlash yo‘lidagi muhim qadamdir.
N.Usmonova,
O‘zA