Sayt test holatida ishlamoqda!
30 May, 2026   |   12 Zulhijja, 1447

Toshkent shahri
Tong
03:12
Quyosh
04:53
Peshin
12:26
Asr
17:32
Shom
19:52
Xufton
21:26
Bismillah
30 May, 2026, 12 Zulhijja, 1447

Qabr ziyoratiga doir muhim ma'lumotlar

16.11.2020   3316   6 min.
Qabr ziyoratiga doir muhim ma'lumotlar

Hanafiy mazhabida qabrlar ziyorati mandub amallardandir. Avvalo niyatni to'g'rilamoq, ixlos bilan, xolis Alloh uchun o'tganlarning yaxshi amallarini xotirlab ziyorat qilmoq lozim. Rasululloh sollallohu alayhi vasallam Islomning ilk davrlarida qabrlarni ziyorat qilishni ta'qiqlagan edilar.

Chunki unda ba'zi johiliya davrining odatlari saqlanib qolgan bo'lib, ayrim qabilalar maqtanish va g'ururlanish uchun o'liklarining qahramonliklarini sanab, baqir-chaqir qilar, oshkora yig'i-sig'iga zo'r berar edilar. Islom odob va ahloqi insonlar qalbiga o'rnashgach, qabrlar ziyoratiga izn berildi. Qabrlarni ziyoratiga da'vat qiladigan eng mashhur darajada sahih bo'lgan hadisi shariflar mavjuddir. Ularda qabr ziyoratining xosiyati haqida bunday deyiladi:

Men sizlarni qabrlar ziyoratidan qaytargan edim. Endi, ularni ziyorat qilaveringlar! Chunki, u oxiratni eslatadi, sizlarga o'limni esga soladi. Chunki, u qalbni yumshatadi, ko'zni yoshlantiradi. Cizlarga unda ibrat bor. U dunyoda parhezkor qilib qo'yadi” (Muslim, Termiziy, Abu Dovud, Ibn Moja, Hokim, Tabaroniy rivoyatlari).

Ushbu hadisdan ma'lum bo'ladiki, Rasululloh sollallohu alayhi vasallam nafaqat izn berdilar, balki bu ishga amr qildilar, targ'ib etdilar. Rasululloh sollallohu alayhi va sallam: “Qabr ziyorati oxiratni eslatadi, dunyoda zohid qiladi”, deganlar. Ya'ni, oxiratni eslatib, dunyoga hirs qo'yishdan saqlaydi. Inson ziyoratga borib, o'zini o'nglaydi, dunyoning bir o'tkinchi ekanligini eslaydi, odamzotdan o'zi qilgan yaxshiliklari qolishini anglaydi. To'plangan mol-dunyolar insonga vafo qilmasligi, bu dunyodan ulardan biror narsa olib keta olmasligi, faqatgina insonning xayrli amallari qolishi ziyorat asnosida ko'ngildan o'tadi. Qabrlarni ziyorat qilish o'limni eslamoq, dunyo muhabbatini ketkazmoq, manmanlik va maqtanish, g'ururlanishni tark etmoq uchun mashru' qilingan (ya'ni shari'atda ruxsat qilingan)dir.

Ulamolar erkaklarning qabrlarni ziyorat qilishlari mumkinligi borasida barchalari ittifoq bo'lishgan. Lekin ayollarning ziyoratini esa jumhur ulamolar makruh sanashgan.

Abu Hurayra roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi:

“Rasululloh sollallohu alayhi vasallam:

“Alloh qabrlarni ziyorat qiluvchi ayollarni la'natlasin”, dedilar” (Termiziy rivoyat qilgan).

Ushbu hadisda ayol kishilarning qabrlar ziyoratiga borishi yaxshi emasligi qattiq ta'kidlanmoqda.

Jumhur “ulamolar: “Hadisda aytilgan la'nat qabrlar ziyoratiga borib, dod solib yig'lagan, sabrsizlik qilgan va noshar'iy xatti-harakatlar qilgan ayollarga xosdir”, deydilar”.

Hanafiy mazhabi ulamolari esa makruh emas, deyishgan va bunga yuqorida birinchi keltirilgan hadisni dalil qilib keltiradilar.

Erkaklar uchun qabr ziyorati mustahab, savobli amaldir. «Riyozu-s-solihiyn» ning turkiy sharhida esa ayollar uchun ham qabr ziyoratining zarari yo'q, deganlar. Faqat bunda fitnadan xoli bo'lish, islom axloqi va intizomiga, ziyorat odobiga rioya qilish shartdir.

«Ayollarga oid fiqhiy masalalar» kitobida esa: «Oxiratni eslamoq uchun qabrni ziyorat qilmoq erkak va ayolga mandubdir (ravodir, savoblidir)» deyilgan. (289-sahifa).

Ahmad Izuddin al-Bayyanuniyning «Tahorat va namoz hukmlari» kitobining «Qabrlarni ziyorat etish va ular haqqiga duo qilish» bobida bunday deyiladi:

«Qabrlarni ziyorat qilish erkaklar uchun joiz bo'lganidek, agar fitna xavfi bo'lmasa, oxiratni eslab, o'limdan ibrat olish uchun ayollar ham ziyoratga borsalar joiz. Agar ziyorat safar masofasida bo'lsa, unda, albatta, mahram bo'lishi shartdir» (147-sahifa).

Hanafiy mazhabiga oid fiqhiy manbalarda esa ayollarning qabrlarni ziyorat qilishi joiz, deyilgan. Zotan, ayollar ham o'z ota-onalari hamda qarindoshlari qabrlarini ziyorat qilishga haqlidirlar. Bunga bir necha dalillar mavjud. Oisha onamiz roziyallohu anho: “Qabrlarni ziyorat qilganimda nima deyman?”, deb so'raganlar. Shunda, Rasululloh sollallohu alayhi va sallam: “Assalom, 'ala ahl ad-diyor min al-mo''minin va-l-muslimin!”, deb salomlashasan”, deganlar. Buni muhaddislardan Imom Muslim va Imom an-Nasoiy rahimahumulloh rivoyat qilganlar.

Kim bo'lishidan qattiy ziyoratda niyatni to'g'rilamoq lozim. Umar (r.a.) dan rivoyat qilinadi. Payg'ambar (s.a.v.) aytadilar:

“Albatta, barcha amallar niyatga qarab e'tibor qilinadi. Har bir kishi o'z niyatiga etgusidir. Bas, kimki (Makkadan Madinaga) Alloh taolo va uning Payg'ambari uchun hijrat qilsa, unga Alloh va Rasuli uchun hijrat qilganlik savobi yozilur. Har kim dunyo uchun hijrat qilsa – dunyoga, ayol uchun hijrat qilsa ayolga etgusidir. Bas, nimani niyat qilib hijrat qilsa, o'shani e'tiborga olinadi”.

Niyat qilish lug'atda “qasd qilish va iroda” ma'nolarini anglatadi. Demak, qabr ziyorat qilayotganlarning niyatiga e'tibor qilinadi. Agar ziyoratchining niyati o'tganlarni xotirlash, ularga savob yo'llash qolaversa, o'limni eslash, undan ibratlanish bo'lsa, bu juda savobli ish bo'ladi.

Qabr ziyorati Rasululloh sollallohu alayhi va sallam aytganlaridek, “qalbni yumshatadi, ko'zni yoshlantiradi”. Halqimizda:“Ko'ngling cho'ksa, bozorga bor! Ko'ngling ko'tarilsa, mozorga bor!”, degan naql bor. Inson hayotda o'zi bilmagan holda manmanlikka, kibru havoga berilib qolishi mumkin. Inson o'z aybu nuqsonlarini gohida ko'rmay qoladi. Shuning uchun unday odamlarga qabr ziyorati juda foydali. Ayniqsa, boy-badavlat insonlar, mansab kursisiga o'tirganlar qabrlarni ko'proq ziyorat qilib turishi kerak. Qabrlar ziyorati payshanba, juma, shanba, dushanba kunlarida bo'lsa yaxshi. Ziyorat tik turgan holatda bo'ladi.

 

Mirjon EGAMBYeRDIYeV

 

Maqolalar
Boshqa maqolalar
Maqolalar

Har bir yurtdoshimiz muborak ayyom barokatidan, fayzidan bahramand

25.05.2026   9085   6 min.
Har bir yurtdoshimiz muborak ayyom barokatidan, fayzidan bahramand

Dil so‘zi

 

Muborak Qurbon hayiti arafasida turibmiz. Butun musulmon olami, islom ummati ushbu ulug‘ ayyomni cheksiz shodlik va shukronalik bilan kutib olmoqda. Ushbu qutlug‘ kunlarda Saudiya Arabistonining Makka shahrida yurtdoshlarimiz bilan birga haj amallarini ado etyapmiz.

Kuni kecha Prezidentimiz Shavkat Mirziyoyev bilan telefon orqali muloqotimiz Yangi O‘zbekistonda inson qadri ulug‘ligi, har bir fuqaro davlatimizning mehr va e’tiboridan chetda emasligining yana bir hayotiy ifodasi o‘laroq qalblarimizni olam-olam shodlikka to‘ldirdi, ruhimizni ko‘tardi, bayram shukuhini yanada boyitdi.

Davlatimiz Rahbari bilan suhbatimiz naqadar samimiy kechganiga xalqimiz ommaviy axborot vositalari, turli internet saytlari va ijtimoiy tarmoqlar orqali ko‘rib, guvoh bo‘ldilar.

Prezidentimiz haj ziyoratchilarini Qurbon hayiti bilan samimiy tabriklab, ularning elu yurtimiz tinchligi, xalqimiz farovonligi, yoshlarimizning baxtu saodati yo‘lida qilayotgan ezgu duo va iltijolari qabul bo‘lishini tiladi.

Keyingi yillarda Yangi O‘zbekistonda har yili 15 ming nafardan ziyod vatandoshimiz muborak haj safariga bormoqda. Bu yil yana bir xayrli tashabbus amalga oshirilib, Vatan va xalq manfaati yo‘lida sidqidildan xizmat qilgan mehnat faxriylari, ularning oila a’zolari, mahalla faollari, nuroniylar hamda kam ta’minlangan oilalar vakillaridan iborat 100 nafar yurtdoshimiz ilk bor davlat hisobidan haj ziyoratiga keldi. Ularning dilidagi quvonchni, shukronalikni, Yurtboshimizdan minnatdorlikni so‘z bilan ta’riflashga til ojiz.

Prezidentimiz suhbatda ziyoratchilarimizning salomatligi va kayfiyati haqida so‘radi, ibodatlarni bajarishi uchun tashkiliy ishlarning borishi bilan qiziqdi.

Darhaqiqat, Makka va Madina shaharlarida ziyoratchilarimiz uchun barcha zarur shart-sharoitlar yaratilmoqda, tashkiliy ishlar uyushqoqlik bilan o‘tyapti. Qalbida shukronalik hissi jo‘sh urgan yurtdoshlarimiz muqaddas joylarda turib, Yaratgandan mamlakatimiz tinchligi, xalqimiz farovonligini so‘rab duolar qilmoqda.

Alloh nasib etsa, haj ziyoratchilari yurtga qaytgach, islom ma’rifati va sog‘lom e’tiqodni xalqimizga, ayniqsa, yoshlarimizga teran yetkazishda, mahallalarda mehr-oqibat, hamjihatlik va ma’naviy muhitni mustahkamlashda namuna bo‘ladilar.

Bugun har bir yurtdoshimiz muborak ayyom barokatidan, fayzidan bahramand. Kuni kecha Qurbon hayitini yurtimizda o‘zgacha shukuh bilan nishonlash bo‘yicha Davlatimiz Rahbarining Qarori qabul qilindi. Unga ko‘ra muborak ayyomni nishonlash bilan bog‘liq xayru saxovat va muruvvat tadbirlari amalga oshiriladi.

Prezidentimiz rahbarligida Qurbon hayiti munosabati bilan ehtiyojmand aholini ijtimoiy-iqtisodiy jihatdan qo‘llab-quvvatlash yuzasidan takliflar taqdimotida aytilganidek, og‘ir va nogironlikni keltirib chiqaruvchi kasalliklarga chalingan 10 ming nafar bolada jarrohlik amaliyoti o‘tkazish, 2,3 ming nafar onkologik, gematologik va onkogematologik tashxisi qo‘yilgan bemorlarni tibbiy tekshiruvdan o‘tkazish, davolash va jarrohlik amaliyotlari, shuningdek, kamida 350 nafar bemorda jigar va buyrak transplantatsiyasi amaliyotlarini o‘tkazish xarajatlarini qoplash ko‘zda tutilgan.

Ijtimoiy himoyaga muhtoj bolalarni qo‘llab-quvvatlashga ham alohida e’tibor qaratiladi. 8 ming nafardan ziyod yetim va ota-ona qaramog‘idan mahrum bo‘lgan bolalar hamda Vatan sarhadlarini himoya qilish yo‘lida qurbon bo‘lgan ota-onalarning farzandlarining omonat hisobvaraqlariga 200 AQSH dollari miqdorida pul mablag‘lari o‘tkazib beriladi.

Bundan tashqari, 500 ta masjidda aholi uchun qulay sharoitlar yaratish maqsadida zamonaviy tahoratxonalar qurish, rekonstruksiya qilish yoki ta’mirlash, shuningdek, joylardagi qabristonlarni obod qilish ishlari amalga oshiriladi.

Davlat ta’minotidagi oilalar, o‘zgalar parvarishiga muhtoj bo‘lgan yolg‘iz yashovchi hamda yolg‘iz keksalar va nogironligi bo‘lgan shaxslar oziq-ovqat to‘plamlari bilan ta’minlanadi.

Mazkur chora-tadbirlar “Vaqf” xayriya jamoat fondiga ajratiladigan 690 milliard so‘m mablag‘ hisobidan moliyalashtiriladi. Bu qanchadan-qancha insonlar hayotiga nur, qalbiga quvonch olib kiradi.

Zero, hadisi shariflarda marhamat qilinganidek, “Insonlarning eng yaxshisi – boshqalarga ko‘proq manfaati tegadiganidir” (Imom Doru Qutniy rivoyati). Savobli ishlar, tinchlik va obodlik yo‘lidagi hamjihatligimiz bizni albatta ulug‘ maqsadlarga boshlaydi.

Haqiqatan ham, Qurbon hayiti islom dinidagi eng ulug‘ va muqaddas bayramlardan biri, mo‘minlar yuragida xursandchilik, mehr-muhabbat, bag‘rikenglik, saxovat tuyg‘ularini yuksak darajada uyg‘otadi.

Prezidentimiz “Odamlar ertaga yoki uzoq kelajakda emas, bugun yaxshi yashashni istaydi”, degan edi. O‘zbekiston yetakchisi o‘z faoliyatining ilk davrlarida ilgari surgan ushbu g‘oya zamirida ham ushbu bayramga xos xalq farovonligi, aholi o‘rtasida mehr-oqibatni kuchaytirish, yordamga muhtoj insonlarni qo‘llab-quvvatlash, hech kimni mehr va e’tibordan chetda qoldirmaslik kabi bezavol an’analar mujassamdir.

O‘tgan yillarda ushbu g‘oya va maqsadlarni ro‘yobga chiqarish, adolatli jamiyat, xalqparvar davlat barpo etish, inson qadrini yuksaltirish borasida keng qamrovli ishlar qilindi. Xususan, O‘zbekistonning ijtimoiy davlat maqomi konstitutsion darajada mustahkamlandi.

Keyingi yillarda shu asosda inson qadrini ulug‘lash, huquq va manfaatlarini himoyalash, ayniqsa, ehtiyojmand yurtdoshlarimizni har tomonlama qo‘llab-quvvatlashga yo‘naltirilgan ishlar ko‘lami yanada kengaymoqda. Aholining ehtiyojmand qatlamini uy-joy bilan ta’minlash, ishsizlikni bartaraf etish, yoshlar va xotin-qizlarga zamonaviy kasblarni o‘rgatish, tadbirkorlik ko‘nikmalarini rivojlantirish borasida tizimli ishlar qilinyapti. Ushbu xayrli amallar muborak Qurbon hayiti mohiyatiga mos holda, “Avval – inson, keyin – jamiyat va davlat” ezgu g‘oyasini ro‘yobga chiqarish, xalqimizni bugungi yashayotgan kunidan rozi qilish, erkin va farovon jamiyat barpo etishga xizmat qilayotgani bilan ahamiyatlidir.

Sirasini aytganda, Qurbon hayiti –' inson qalbida mehr-oqibat, saxovat, bag‘rikenglik va shukronalik tuyg‘ularini mustahkamlaydigan ulug‘ ayyom. Yangi O‘zbekistonda ushbu muqaddas bayramning mazmun-mohiyati inson qadrini ulug‘lash, ehtiyojmandlarga ko‘mak berish, xalq farovonligini ta’minlash kabi ezgu amallar bilan yanada boyib bormoqda. Davlatimiz rahbari tashabbusi bilan amalga oshirilayotgan xayr-saxovat ishlari, ijtimoiy himoya choralari, haj ziyoratchilariga yaratilayotgan imkoniyatlar xalq va davlat o‘rtasidagi mehr va ishonchni yanada mustahkamlamoqda. Eng muhimi, bu xayrli ishlar “Inson qadri uchun” degan ulug‘ tamoyilning amaliy ifodasi sifatida yurtdoshlarimiz qalbida ertangi kunga ishonch, shukronalik va faxr tuyg‘ularini yuksaltirmoqda.

 

Shayx Nuriddin XOLIQNAZAR,

O‘zbekiston musulmonlari idorasi raisi, muftiy.

 

 

 

 

MUFTIY MINBARI