Milliy ma’naviyatimiz quyoshi hazrat Alisher Navoiy badiiy-estetik tafakkurning cho‘qqisi hisoblangan “Xamsa” asarining birinchi dostoni “Hayratu-l-abror”da mana bunday yozgan edilar:
Kimki jahon ahlida inson erur,
Balki nishoni anga iymon erur.
Darhaqiqat, ko‘pming yillik tariximiz nainki shaxs kamoloti, balki jamiyat taraqqiyotining ham asoslaridan biri iymon-e’tiqod ekanidan dalolat beradi. So‘nggi yillar davomida mamlakatimizda shaxsan muhtaram Prezidentimiz Shavkat Mirziyoyev rahnamoligida diniy-ma’rifiy sohaga alohida e’tibor qaratilayotgani sababi ham shunda.
Imom Buxoriy va Imom Termiziy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazlari, O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazi, O‘zbekiston xalqaro islom akademiyasi kabi ma’rifat maskanlari tashkil etilgani, oliy diniy ta’lim beruvchi muassasalar soni ko‘payib, Buxoroda Mir Arab oliy madrasasi va Samarqandda Hadis oliy maktabi ish boshlagani, kalom, tasavvuf, fiqh, tafsir singari islomiy ilmlarni o‘rganadigan ilmiy maktablar ochilgani bu boradagi islohotlar ko‘lami nechog‘lik katta miqyosga ko‘tarilganini ko‘rsatadi. “Vaqf” jamg‘armasi faoliyatining yo‘lga qo‘yilishi diniy-ma’rifiy soha rivojida beqiyos ahamiyatga ega bo‘ldi. Mamlakatimizdan haj ibodatiga boradiganlar soni tobora oshib borayotgani, umra ziyoratiga borish imkoniyati quvonarli darajada kengaygani... Bu sohada amalga oshirilayotgan, ahamiyati behad katta bo‘lgan ishlarni sanab adog‘iga yetish qiyin.
Kuni kecha xalqimiz yaqin tariximizda kuzatilmagan bir xushxabarning guvohi bo‘ldi. O‘zbekiston musulmonlari idorasi raisi, muftiy Usmonxon Temirxon o‘g‘li Samarqandiy davlatimiz rahbari Farmoniga ko‘ra “El-yurt hurmati” ordeni bilan mukofotlandi. Haqiqatan, diniy soha rahbarining davlat mukofoti bilan taqdirlanishi mamlakatimizda olib borilayotgan islohotlarning yangi yuksalish bosqichiga ko‘tarilayotgani isbotidir.
“Temur tuzuklari”da hazrat Sohibqiron Amir Temur mana bunday yozgan edi: “...sayyidlar, ulamo, mashoyix, oqilu donolar, muhaddislar, tarixchilarni sara, e’tiborli odamlar hisoblab, izzatu hurmatlarini o‘rniga qo‘ydim”.
Jamiyatda islomiy ma’rifatni yuksaltirish ishiga katta hissa qo‘shib kelayotgan muftiy Usmonxon Temirxon o‘g‘li Samarqandiyga ko‘rsatilgan yuksak e’tibor bugungi kunda mamlakatimizda buyuk Sohibqiron Amir Temur boshqaruvi an’analari munosib darajada davom ettirilayotgani isbotidir. Zero, olimlarga ko‘rsatilgan ehtirom Vatan va millat, ma’rifat va diyonat rivojiga ko‘rsatilgan ehtiromdir.
Muftiy Usmonxon Temirxon o‘g‘li Samarqandiy hazratlari nafaqat yurtimiz va Markaziy Osiyo mintaqasida, balki dunyo miqyosida e’tirof etilgan ulamolardan biri, Islom olami uyushmasi ta’sis majlisi hamda Butunjahon ulamolar kengashi a’zosidir. “Dunyoning eng nufuzli 500 musulmoni” ro‘yxatidan munosib o‘rin egallagani O‘zbekiston xalqi uchun iftixor sanaladi. Muftiy hazrat qalamiga mansub “Tafsiri Irfon” tufayli ona yurtimizdan yetishib chiqqan ulug‘ mufassirlar adadi yana bittaga ko‘paydi. “Imom Buxoriy – muhaddislar sultoni”, “Oilada farzand tarbiyasi” kabi sara asarlari jamiyat ma’naviyatini yuksaltirish ishiga qo‘shilgan munosib hissa deyilsa, mubolag‘a bo‘lmas.
Muftiy Usmonxon Temirxon o‘g‘li Samarqandiy hazratlariga mustahkam sog‘lik, jamiyat ma’naviyatini yuksaltirish, diniy-milliy qadriyatlarimizni asrab-avaylash hamda rivojlantirishdek ezgu va savobli faoliyatlarida g‘ayrat-shijoat hamda yangidan-yangi muvaffaqiyatlar tilaymiz.
Nurboy JABBOROV,
Toshkent davlat o‘zbek tili va adabiyoti
universiteti kafedra mudiri,
professor, filologiya fanlari doktori,
Imom Buxoriy nomidagi Toshkent islom
instituti professori
Bismillahir Rohmanir Rohiym
Savol: Uzrli (orqa avratdan operatsiya tufayli doimiy qon kelib turuvchi) kishi haj va umra safariga borsa bo‘ladimi? Borsalar, ularga qanday tavsiya beriladi?
Javob: Bismillahir Rohmanir Rohiym. Albatta, savolda tilga olingan uzrli odamlar sog‘ligi ko‘tarsa, haj va umra singari muborak safarlarga borishi durust. Faqatgina tavofda e’tiborli bo‘ladi. Sababi tavofda tahoratli bo‘lish tavofning vojiblaridan sanaladi. Betahorat tavof qilish qo‘y so‘yishni lozim qiladi.
Savolda aytilgan odamning orqa avratidan tinimsiz, ya’ni tahorat olib, vaqti kirgan namozni shu tahorati bilan o‘qiy olmaydigan darajada najosat chiqib tursa, bu odam “sohibi uzr” hisoblanadi. Namoz vaqti kirganda tahorat oladi va namozini o‘qiyveradi.
Shuningdek, shu namoz vaqti chiqib ketguniga qadar tavof ham qilaveradi. Chiqadigan najosat ehrom libosi va yerni nopok qilib qo‘ymaslik uchun biror mato yoki shu kabi narsa (pampers) bog‘lab oladi.
Masalan, asr vaqtida tahorat olgan bo‘lsa, shom namozi vaqti kirgunicha tavof qilaveradi. Shom vaqti kirgach, qayta tahorat oladi. Bu narsa unga qiyinchilik tug‘dirsa, xufton kabi vaqti uzoq davom etadigan namoz vaqtida tavof qilishi tavsiya etiladi. Sa’y uchun tahoratli bo‘lishi vojib emas.
Agar najosat tez-tez emas, uzoq vaqtda, masalan, taxminan 15 daqiqa va undan ko‘p vaqtda chiqib turadigan bo‘lsa, har najosat chiqqanda tahorat olib, tavof qiladi. Chunki bunday odam sohibi uzr bo‘lmaydi. Vallohu a’lam.
O‘zbekiston musulmonlari idorasi
Fatvo markazi.