Hammamiz parvonani yaxshi bilamiz. Bu jonivor nedir ilinj va umid bilan tunda shu’laga yoki chiroqqa o‘zini urgani-urgan, halok bo‘lishini yo biladi, yo bilmaydi. Chunki unda aql yo‘q-da... Ongi bo‘lganida o‘zini halokatga tashlarmidi?! Unga ergashgan boshqa jonivorlarning ham tong otgach chiroqqa urilib halok bo‘lganini ko‘rganmiz.
Xuddi shunday holat 10 sentyabr kuni kuzatildi: kech tushishi bilan ayrim ijtimoiy tarmoqlar, internet saytlari nedir ilinj va umidda (!) soxta xabarlar tarqatdi. Tarqatilgan asossiz xabarlarning sarlavhalari turli-tuman bo‘lsa-da, biroq mazmun bir xil: emishki, “O‘zbekiston xalqaro islom akademiyasida bo‘lib o‘tayotgan yig‘ilishda O‘zbekiston musulmonlari idorasi raisi, muftiy Usmonxon Alimov lavozimidan ozod etilibdi”...
Katta shov-shuvga sabab bo‘lgan bunday soxta, yolg‘on, bo‘hton, tuhmat xabarlarni tarqatayotgan kishilarni, hech shubhasiz, xalqimizning, millatimizning, dinimizning (!) dushmanlari, yolg‘onchilar deya olamiz. Modomiki, ular shu zaminda yashab, mamlakatning qonunlariga ham bo‘ysunmayaptimi, demak, ular davlatning ham dushmanidir.
So‘z isboti bilan go‘zal. Tabiiyki, mo‘min kishi, avvalo, kalomlarning eng ulug‘i – Qur’oni karimga murojaat qiladi. Kalomullohda: «Ey mo‘minlar! Agar sizlarga biror fosiq kimsa xabar keltirsa, sizlar (haqiqiy ahvolni) bilmagan holingizda biror qavmga aziyat yetkazib qo‘yib, (keyin) qilgan ishlaringizga pushaymon bo‘lmasligingiz uchun (u xabarni) aniqlab (tekshirib) ko‘ringiz!», deb marhamat qilingan (Hujurot surasi, 6-oyat).
Mufassirlar oyati karimani sharhlab, keltirilgan har qanday xabarga ishonavermaslikni, agar fosiq kishi (fosiq “fisq” so‘zidan olingan bo‘lib, lug‘atda “qobiqni teshib chiqish” ma’nosini anglatadi. Shar’iy istilohda esa Alloh taoloning toatidan chiqib, ma’siyatlarni yashirmay, uyalmasdan, ochiq-oydin qiladigan odamga “fosiq” deyiladi) biror gap olib kelsa, uni yaxshilab tekshirib ko‘rish zarurligini ta’kidlashadi.
Hadisi shariflarda: “Eshitgan narsasini gapiraverish kishining yolg‘onchiligiga kifoya qiladi”(Imom Muslim rivoyati), “Musulmon shunday kishiki, uning na qo‘lidan, na tilidan musulmonlar ozor ko‘rmaydi”(Imom Buxoriy rivoyati), “Birovga zarar berish ham, zarar ko‘rish ham yo‘q”(Imom Bayhaqiy rivoyati)deyilgan.
Xo‘sh, shu kuni tarqatilgan soxta xabarlardan kimga nima naf? Nima maqsadda shunday qilindi? Oyati karimaga ko‘ra, xabar tekshirilib ko‘rildimi? Hadisi sharifga binoan eshitgan narsasini aniqlashtirmasdan turib, saytga qo‘yib yuborgan kishi yolg‘onchi, musulmon birodariga ziyon-zahmat yetkazgan, uni obro‘sizlantirgan bo‘lib qolmadimi?! Yoki shu ishni qaysi oyati karimaga, hadisi sharifga, xalqimiz, butun islom olami e’tirof etgan ulamolardan qay birining so‘ziga binoan bajardi?!!
Vaholanki, yolg‘on xabarni tarqatgan manbani kuzatsangiz, unda berib borilayotgan maqolalar oyati karimalardan, hadisi shariflardan, ulug‘larning hikmatli so‘zlaridan iborat bo‘lib, ularning bu ishlari odamlarga go‘yo “din uchun jon kuydirayotgan”dek tuyuladi. Payg‘ambarimiz Rasululloh sallallohu alayhi vasallam yolg‘onchi odam jannatga kirmasligi xususida ko‘p marotaba bizlarni ogohlantirganlar.
Endi, xolisanlillah (!), o‘zbekcha aytganda, Xudo uchun (!), do‘ppini yechib, Xudoga qarab, tafakkur qilib ko‘raylik... So‘nggi ikki yarim yil mobaynida mamlakatimizda barcha sohalar qatori diniy yo‘nalishda ham amalga oshirilayotgan ishlarni tahlil qilsak. Avvalo, gapni muhtaram Prezidentimiz Shavkat Mirziyoyevning 2017 yil sentyabr oyida Birlashgan Millatlar Tashkilotining (!) 72-sessiyasidagi tarixiy nutqida savodsizlik va jaholatga barham berish; diniy erkinlik; dindorlarning huquqini himoya qilish; ularning kamsitilishiga yo‘l qo‘ymaslik choralari kabi o‘ta muhim va dolzarb masalalarni kun tartibiga qo‘ydi.
Bu nutq Islom olami yetakchilari tomonidan iliq kutib olindi. Turkiya Prezidenti Rajab Toyyip Erdo‘g‘an BMT minbaridan turib, Islom dini qadriyatlari haqida so‘zlash katta jasorat ekanini e’tirof etdi.
Shu bilan birga, yurtimizda «Jaholatga qarshi – ma’rifat» shiori ostida amalga oshirilayotgan ishlarni nafaqat Islom olami, balki butun dunyo ekspertlari, siyosatchilar, tahlilchilar yuksak e’tirof etishmoqda.
Bular shunchaki balandparvoz gaplar emas, balki ayni haqiqatdir! “Isboti qani” deysizmi? Marhamat, unda quloq tuting: so‘nggi uch yilda birgina diniy sohadagi o‘zgarishlarni olaylik:
O‘zbekiston xalqaro islom akademiyasi tashkil etildi;
Islom sivilizatsiyasi markazi barpo etilyapti;
“Vaqf” xayriya jamoat fondi faoliyati yo‘lga qo‘yildi;
Samarqandda Hadis ilmi oliy maktabi faoliyat boshladi;
Buxoroda tasavvuf, Qarshida aqida ilmi, Marg‘ilonda fiqh, Samarqandda kalom ilmi maktablari ochildi;
Buxoroda Mir Arab oliy madrasasi ta’sis etildi;
2019-2020 o‘quv yili uchun Imom Buxoriy nomidagi Toshkent islom institutida modul tizim asosida 120 nafar o‘rta maxsus ma’lumotga ega imom-xatiblar sirtqi bo‘limga o‘qishga qabul qilindi va hokazolar.
O‘quvchini zeriktirib qo‘ymaslik maqsadida yurtimizda yangidan barpo etilib, foydalanishga topshirilayotgan jome masjidlar, majmualar, Ramazon oyida mingga yaqin masjidda Qur’oni karim xatm qilinayotgani, taroveh namozlarida Kalomullohni tilovat qilayotgan qorilar aynan o‘zimizning qorako‘zlar ekani, diyorimizdagi madrasalarda tahsil olgani haqida to‘xtalib o‘tirmadik.
Aqli raso insonmiz, oq-qorani ajrata olamiz. Yuqorida sanab o‘tilgan ishlar o‘z-o‘zidan amalga oshmayotganini, bularning zamirida qanchadan-qancha mehnat, beqiyos mashaqqat borligini, kunni tunga, tunni tongga ulab, izlanib, tafakkur qilib, o‘ylab, Yurtboshimiz ta’biri bilan aytganda, insonlarning dardu tashvishlarini o‘ylab yashash odamiylikning eng oliy mezoni ekanini o‘ziga dasturilamal qilib olgan olijanob shaxslarning xizmati katta ekanini yaxshi anglaymiz.
Dono xalqimiz “Yaxshiga qilsang yaxshilik – ham aytadi, ham qaytadi. Yomonga qilsang yaxshilik – na aytadi, na qaytadi” deydi. Jannatmakon yurtimiz tinchligi, dono xalqimiz farovonligi, pok dinimiz ravnaqi uchun qilinayotgan ishlarga javob qaytarish shumi? Janob Payg‘ambarimiz sallallohu alayhi va sallam bilib aytgan ekanlar-da Imom Termiziy va Imom Ahmad rivoyatlarida: “Odamlardan bo‘lgan yaxshilikka minnatdorchilik bildiraolmagan inson Xudoga ham shukr qilaolmaydi” deb. Eng taajjublanarli joyi shuki – bundaylar yana din to‘g‘risida boshqalardan “ko‘proooq” qayg‘urib, boshqalardan “ko‘proooq” g‘am chekadilar. Go‘yo faqat ulargina musulmonlar, go‘yo faqat ulargina dindorlar!..
Shunday vaziyatda muqaddas dinimizga sidqidildan xizmat qilayotgan muhtaram insonni obro‘sizlantirishga harakat qilish, yolg‘on va soxta xabarlar tarqatib, xalqning tinch-totuv hayotiga rahna solish, mo‘min-musulmonlar orasiga fitna suqish orqali kimning tegirmoniga suv quyyapsiz?!
Vaholanki, Ibn Umar raziyallohu anhumodan rivoyat qilingan hadisda Payg‘ambarimiz sallallohu alayhi va sallam minbarga chiqib, baland ovozda bunday dedilar: «Ey, tilida musulmon bo‘lib, imon qalbiga singmagan jamoa! Musulmonlarga aziyat yetkazmang, ularni ayblamang! Ularning ayblarini qidiravermang! Zero, kim musulmon birodarining ayb-nuqsonlarini surishtirib, oshkor etsa, qiyomat kuni Alloh ham uning aybini oshkor qiladi. Alloh kimning aybini oshkor etsa, uyida bo‘lsa ham, uni odamlar oldida sharmanda qiladi».
Xalqimiz juda oriyatli. Biror ish qilmoqchi bo‘lsak, avvalo, yoshi ulug‘ insonlarning, hayot dorilfununini tamomlagan kayvonilarning oldidan o‘tamiz, ularning duolarini, maslahatlarini olib, yo‘l-yo‘riqlariga qat’iy rioya qilamiz. Nega? Chunki shu tartibda boshlangan ishning oqibati xayrli bo‘lishi hayotiy tajribada ko‘p bor sinalgan.
Ayrim saytlarda asossiz xabar tarqatgan kimsalarni yosh, g‘o‘r, deyish mumkin. Lekin ularning ham rahbari, boshlig‘i bor-ku. Jilla qursa, ular ham qaysidir masjidda O‘zbekiston musulmonlari idorasi raisining ortidan namoz o‘qigani chiqar, hech bo‘lmasa, muftiyning fatvosiga ko‘ra ish qilgandir, u zot muallifligida chop etilgan risolalar, kitoblarni o‘qib o‘rgangandir?! Nahotki, uyalmasa, or qilmasa? Hayo qilmasa?..
Hadisi shariflarda: “Alloh taolo bir bandaning (e’tiborini) yo‘qotishni istasa, undan hayoni olib qo‘yadi”, “Har dinning mukammal axloqi bor. Islomning axloqi – hayodir” (Imom Ibn Moja rivoyatlari).
Ba’zan noshukrligimizga borib, oldimizda, yonginamizda oqayotgan suvning qadrini bilmaymiz. Bu azim daryodan boshqalar foydalanishadi. Shu bilan birga, uning manfaati mo‘lligini e’tirof ham etishadi. Iordaniya Qirolligi strategik islom tadqiqotlar markazi har yili jahonning eng nufuzli musulmonlarining yangi 500 talik ro‘yxati e’lon qiladi. Ana shu ro‘yxatdan qatorasiga o‘rin olib kelayotgan muftiy hazratlari haqida tarqalgan yolg‘on xabarlar nafaqat yurtimiz mo‘min-musulmonlari sha’niga, balki davlatimiz, muqaddas dinimiz (!) sha’niga yarashmaydigan ish bo‘ldi.
Kitoblarimizda “Muftiy – hukmlarni yetkazishda Rasululloh sallallohu alayhi vasallamga o‘rinbosar va U Zotning merosxo‘ri hisoblanadi. Shu bois u Rasululloh nomlaridan gapiradi” deyilgan. “Men, alxamdulillah, musulmonman” degan odamga yarasharmikan shunday ish?
... Xayriyat hech qancha vaqt o‘tmay, haqiqat qaror topib, botil zoye bo‘ldi: muftiy hazratlari haqida tarqalgan xabarlar asossiz, soxta, yolg‘on ekani fosh bo‘ldi. Lekin dil yarasining bitishi qiyin kechyapti.
Qur’oni karim oyatlariga ham, Payg‘ambarimiz sallallohu alayhi va sallamning hadisi shariflariga ham, shariatimiz hukmlariga-yu ulamolarimiz fatvolariga ham, davlatimiz konunlariga-yu sharqona odoblarimizga ham, jamiyatshunoslik aloqalariga-yu odamgarchilik munosabatlariga ham, insoniy tuyg‘ularga-yu ruhshunoslik sir-asrorlariga ham, yurtimiz urf-odatlariga-yu o‘zbekchilik qoidalariga ham, madaniyatimiz axloqlariga-yu insoniy aqlga ham, axloqiy normaga-yu dono maqollarimizga ham, milliy an’analarimizga-yu diniy qadriyatlarimizga ham, xalqimiz ongiga-yu Islom dinimiz tushunchalariga ham zid bo‘lgan ushbu harakatlarni qanday tushunish mumkin ekan???
Maqsadimiz – birovni yomonotliqqa chiqarish emas, balki atrof-javonibga teranroq nigoh bilan boqib, har bir ishni muqaddas dinimiz (!) ko‘rsatmalari asosida amalga oshirish zarur ekanini eslatish xolos.
Iloho o‘zlarimizni ham, farzand-zurriyotlarimizni ham Mehribon Parvardigorimiz buyurgan, janob Payg‘ambarimiz sallallohu alayhi va sallam tavsiya etgan, o‘tmishda o‘tganlarimizni ruhlari shod bo‘ladigan, xalqimiz xursand bo‘ladigan, ota-onalarimiz rozi bo‘ladigan yo‘llardan yurishimizni nasib etsin!
Ibrohimjon Inomov, O‘zbekiston musulmonlari idorasi raisi o‘rinbosari
Bismillahir Rohmanir Rohiym
Musulmon kishi nima uchun yaratildiyu, nima qilishi lozimligini yaxshi biladi. Bu borada u ko‘ngliga kelganini emas, balki Robbisining kalomi bilan yashaydi. Alloh taolo Qur’oni karimda shunday xitob qiladi: "Men jin va insni faqat o‘zimga ibodat qilishlari uchungina yaratdim" (Zoriyot, 56).
“U sizlarni yerdan paydo qilib, sizlarni uni obod etuvchi etdi” (Hud, 62).
Musulmon inson Allohga ibodat qilish, insonlarga yaxshilik qilishlik uni ikki dunyo saodatiga olib kelishini yaxshi anglaydi. Unga omonat qilib berilgan yagona fursati bo‘lmish dunyo hayotida, ham dunyosini, ham oxiratini obod qiladi.
“Ey iymon keltirganlar! Ruku’ qilinglar, sajda qilinglar va Robbingizga ibodat qilinglar hamda yaxshilik qilinglar – shoyadki, najot topsangiz!” (Haj-77)
Musulmon kishi ushbu oyati karima mazmunidan kelib chiqib namoz o‘qib, Robbisiga ibodat qilib, o‘zgalarga yaxshilik qilishga astoydil harakat qiladi. Chunki, u yaxshilik yo‘lida qo‘yilgan har-bir qadam uchun Allohdan ulug‘ ajrlar bo‘lishiga qat’iy ishonadi.
Biz yashab turgan dunyo imtihon dunyosidir. O‘zidan keyin yaxshi nom qoldirishni istagan har qanday kishi bu dunyoni ezgu amallar, go‘zal xulqlar bilan o‘tkazishi lozim. Barcha insonlarga birdek yaxshilik qilish, muruvvat ko‘rsatish, mehr-oqibatli bo‘lish katta insoniy fazilat hisoblanadi.
Alloh taolo Qur’oni karimda bandalarni mag‘firat va xayrli ishlarga shoshilishga buyurib, bunday marhamat qiladi:
وَسَارِعُوا إِلَىٰ مَغْفِرَةٍ مِّن رَّبِّكُمْ وَجَنَّةٍ عَرْضُهَا السَّمَاوَاتُ وَالْأَرْضُ أُعِدَّتْ لِلْمُتَّقِينَ
“Robbingizdan (keluvchi) mag‘firat va kengligi osmonlar-u yerga teng, taqvodorlar uchun tayyorlab qo‘yilgan jannat sari shoshilingiz!” (Oli Imron, 133-oyat).
Rasululloh sollallohu alayhi vasallamdan Jobir ibn Abdulloh roziyallohu anhu rivoyat qilgan hadisda, eng yaxshi insonlar o‘zgalarga manfaat va yaxshiligi yetuvchi insonlar ekani zikr etilgan:
خَيْرُ النَّاسِ أَنْفَعُهُمْ لِلنَّاسِ
“Insonlarning yaxshisi boshqa insonlarga manfaati ko‘prog‘idir”, deganlar (Imom Tabaroniy rivoyati).
Boshqa bir hadisda quyidagicha keltiriladi: “Bir kishi Nabiy sallallohu alayhi vasallamdan: “Islomdagi eng yaxshi (amal) qaysi?” deb so‘radi. U zot: “Taom bermog‘ing hamda tanigan va tanimagan kishiga salom bermog‘ing”, dedilar (Imom Buxoriy va Imom Muslim rivoyati).
Bu dunyo hayotida kishi o‘z yaqinlariga, xattoki tanigan va tanimagan kishilariga imkon qadar yaxshilik qilishi, zaiflarga yordam berishi hamda muxtojlarga ko‘maklashishi lozim hisoblanadi. Bu orqali inson nafaqat bu dunyoda aziz, balki, oxiratda ham sharafga ega bo‘ladi.
Alloh taolo o‘z kalomida yaxshilikning mukofoti faqat yaxshilik bo‘lishini bayon qilib bunday deydi:
هَلْ جَزَاءُ الْإِحْسَانِ إِلَّا الْإِحْسَانُ
“Yaxshilikning mukofoti faqat yaxshilikdir” (Ar-Rahmon, 60-oyat).
Ruhiy hayotning eng afzal tomonlaridan biri yaxshilik yo‘lidagi o‘zaro yordamdir. Bu narsa ijtimoiy hayotni yuqori darajaga ko‘tarish, jamiyat a’zolarining farovonligini oshirish va ularning qayg‘u-alamlarini yengillatishdan iboratdir. Hozirgi zamon madaniyatida o‘zaro yordam degan tushunchaga katta ahamiyat beriladi. Shuning uchun ham barcha joylarda o‘zaro yordam va hamkorlik tashkilotlari tuzilgan. Mana shuning o‘zi ham har bir shaxs va har bir jamiyatning baxtiyor bo‘lishi uchun o‘zaro yordam zarurligini ko‘rsatadi.
Qur’on o‘zaro yordamga katta ahamiyat bergan. Buni quyidagi oyatdan fahmlab olsak ham bo‘ladi:
وَتَعَاوَنُوا عَلَى الْبِرِّ وَالتَّقْوَى وَلَا تَعَاوَنُوا عَلَى الْإِثْمِ وَالْعُدْوَانِ وَاتَّقُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ شَدِيدُ الْعِقَابِ
“Ezgulik va taqvo (yo‘li)da hamkorlik qilingiz, gunoh va adovat (yo‘li)da hamkorlik qilmangiz! Allohdan qo‘rqingiz! Albatta, Alloh azobi qattiq zotdir” (Moida surasi 2-oyat).
Qur’oni Karim yaxshilik va taqvodorlik yo‘lida hamkorlik qilishga buyurmoqda. "Yaxshilik" deganda bu dunyodagi barcha yaxshiliklarni: rostgo‘ylik, omonat, toat-ibodat, saxiylik, shijoat va hokazolarni tushunamiz.
"Yaxshilik" so‘zi dunyodagi barcha fazilatli narsalarni o‘z ichiga oladi. Taqvo esa Allohdan qo‘rqish va Unga itoat qilib ish olib borishni anglatadi.
Yaxshilik va taqvodorlik yo‘lidagi hamkorlik esa bu dunyodami yoki oxiratdami, saodatga erishtiruvchi yaxshi narsalar yo‘lidagi hamkorlikdir.
Qur’oni karimda yaxshi va ezgu amallarni qilish ibodatdan keyingi o‘rinda keltirildi. Demak, yaxshi ishlarda bardavom bo‘lish ibodat qilish bilan teng amal hisoblanadi.
Rasululloh sallallohu alayhi vasallam:
خَيْرُكُمْ خَيْرُكُمْ لِأَهْلِهِ
“Sizlarning yaxshilaringiz – ahli-oilasiga yaxshilik qiluvchilaringizdir”, dedilar. (Imom Termiziy rivoyati).
Inson yaxshilikni eng avval o‘z yaqinlaridan boshlashi lozim. Bu ham insonda yaxshilik fazilati mavjud ekanini ko‘rsatadi.
Biz so‘zlashayotgan mavzuda Payg‘ambarimiz sallallohu alayhi va sallamdan rivoyat qilingan quyidagi hadis ham e’tiborga molikdir:
خَيْرُكُمْ مَنْ يُرْجَى خَيْرُهُ وَيُؤمَنُ شَرُّهُ
Rasululloh sallallohu alayhi vasallam: “Sizlarning yaxshilaringiz – yaxshiligidan umid qilinuvchi va yomonligidan omonda bo‘linuvchingizdir” – deb marhamat qildilar (Imom Termiziy va Imom Ibn Hibbon rivoyati).
Ushbu hadisda barchamiz uchun buyuk bir ko‘rsatma bor. Musulmon kishi uni bilgan insonlar undan yaxshilik ko‘ruvchi hamda undan xavf va qurquv kutmasligi lozim. Buning uchun albatta, unda insonlarga nisbatan xayrixohlik va odamgarchilik topilishi kerak. Shunda u odamlar ichida yaxshisi bo‘ladi.
Inson o‘z umrining bog‘ini o‘zi yaratadi. Bu bog‘dagi musaffo osmon, porlab nur sochayotgan quyosh, yoqimli bulbullar xonishi, qushlar parvozi, mexribon ota-onalarimizning borligi, farzandarlarimizning beg‘ubor kulgusi, oilamizning ahilligi, o‘zaro mehr-muhabbat iqlimi, dastarxonlarimiz to‘kinligi, tinchlik-xotirjamlikdagi farovon va osuda hayot barchamizga huzur-halovat bag‘ishlaydi alhamdulillah. Azizlar, umrimizni mana shunday ajib bog‘da ezgulik, xayr-u saxovat, yaxshilik amallariga to‘ldirib yashaylik! Barchamizni Alloh o‘z panohida saqlasin! Omonat dunyoda omon bo‘laylik!
Alloh taolo barchalarimizni odamlar havas qiladigan, yaxshiligi umid qilinadigan va yomonligidan omonlikda bo‘linadigan kishilardan aylasin!
Muhammad Quddus Abdulmannon,
Xo‘jaobod tuman “Yetti chinor” jome masjidi imom noibi.