Sayt test holatida ishlamoqda!
18 Noyabr, 2026   |   8 Jumadul soni, 1448

Toshkent shahri
Tong
05:52
Quyosh
07:09
Peshin
12:13
Asr
15:20
Shom
17:04
Xufton
18:20
Bismillah
18 Noyabr, 2026, 8 Jumadul soni, 1448

PASHSHA HAQIDA NIMALARNI BILAMIZ?

29.08.2019   21487   6 min.
PASHSHA HAQIDA NIMALARNI BILAMIZ?

Pashsha ikki qanotli hasharotdir. Dunyoda turli rangdagi va uzunlikdagi pashshalar mavjud. Aniqrog‘i, yer yuzida 100 mingdan ortiq turdagi pashshalar bor. Ularning ichida eng mashhuri uy pashshasidir.

Pashshalar tuxum qo‘yish orqali ko‘payadi. Urg‘ochi pashsha chiqindilar, chirindilar, hayvonlarning tezaklari orasiga yuzlab tuxumlar qo‘yadi. Bir kun davomida mazkur tuxumlardan yuzlab lichinkalar chiqadi. Lichinka to pashshaga aylangunicha ikki hafta davomida axlat bilan oziqlanadi.

Pashshalarning beshta ko‘zi bo‘lib, shundan ikkitasi boshqa ba’zi hasharotlarnikidek murakkab tuzilishga ega. Murakkab ko‘zlar boshning ikki tarafidajoylashgan bo‘lib, boshning katta qismini egallaydi. Uchta ko‘z esa peshona qismida joylashgan bo‘lib, sodda tuzilishga ega. Mazkur uchta ko‘z pashsha uchun kompas vazifasini bajaradi. Pashshaning ko‘zlari minglab olti burchakli linzalardan tashkil topgan. Aniqroq qilib aytsak, har bir ko‘z to‘rt mingta linzadan iboratdir. Har bir linza yonidagi linzadan alohida va boshqa tarafga qarab joylashgan. Shu bois ular atrofidagi narsalarni ko‘rib, kichik bir harkatni ham tezda ilg‘ay oladi. Pashsha bu ko‘zlari yordamida katta tezlikda parvoz qila turib, yo‘lini o‘zgartira oladi, uni ovlamoqchi yoki urmoqchi bo‘lganlardan ustalik bilan qocha oladi.

Yorug‘lik miqdori qanchalik katta bo‘lsa, pashsha yaxshiroq ko‘ra oladi.

Pashshalarning hayoti ikki haftadan oshmaydi, ammo ular shu muddat ichida yuzlab tuxumlar qo‘yadi.

Pashshaning tanasi asosan uch qismdan: bosh, ko‘krak va qorindan iborat.

Pashsha tanasining devorlari uch qavatlidir.

Pashshaning tanasi mayin tuk bilan qoplangan.

Pashshaning bosh qismida, ikki ko‘zi o‘rtasida joylashgan shoxlari unga ozuqa topish va xatardan ogoh bo‘lishga imkon beradi.

Pashshaning xartumi ham bo‘lib, bu a’zo ozuqani so‘rib olish uchun xizmat qiladi.

Pashsha oyoq va qanotlarini harakatga keltirish uchun ko‘kragi ichidagi muskullaridan foydalanadi.

Pashshaning oyoqlari oltita bo‘lib, yurish uchun ishlaydi. Oyoqlar uchi tirnoq (yopishib olish xususiyatiga ega bo‘lgan yopishqoq kapillyar) bilan tugaydi. Bu tirnoqlar silliq yuzalarga, shiftga va devorlarga yopishib turishga ko‘mak beradi.

Pashshaning qanotlari nozik bo‘lib, unda ham qon tomirlari mavjud. Bu tomirlar qanotga qon kelishini ta’minlaydi. Natijada qanotlar serharakat va baquvvat bo‘ladi. Aytgandek, pashsha boshqa ko‘plab hasharotlardan farqli o‘laroq bir juft qanotga ega. Boshqa hasharotlarda esa to‘rtta qanot bo‘ladi.

Pashshalar barcha tarafga qarab ucha oladi: yon taraflarga, ortga-oldinga, yuqoriga-pastga.

Pashsha tanasining yon tomonidagi teshikchalar orqali nafas oladi.

“Nafas olish bo‘shliqlari” deb nomlanuvchi mazkur teshikchalarning sakkiz jufti qorin qismida, ikki jufti ko‘krak qismida joylashgan. Havo ushbu bo‘shliqlar orqali oqib kiradi, keyin tananing barcha qismlariga yetkazadigan naychalarga o‘tkaziladi.

Pashsha soatiga 8 kilometr tezlikda ucha oladi.

Pashshaning yuragi bir daqiqada taxminan 1000 martagacha uradi.

Pashshalar shimoliy va janubiy qutbdan boshqa hamma joyda yashaydi.

Pashsha bezgak, ensefalit (miya shamollashi) kabi bir necha kasallik viruslarini tarqatadi.

Pashshalardan ba’zi kasalliklarni davolashda, shuningdek, yaralar va kuyishlarni muolaja qilishda foydalaniladi. Ayrim tadqiqotlarda aniqlanishicha, pashshaning tanasida juda ko‘p antibiotiklar mavjud ekan.

Abu Hurayra roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi:

 

«Nabiy sollallohu alayhi vasallam: «Qachonki birortangizning idishiga pashsha tushib qolsa, uning hammasini suyuqlikka botirsin, so‘ngra tashlab yuborsin. Chunki uning ikki qanotining birida shifo, boshqasida dard bor», dedilar». Buxoriy va Abu Dovud rivoyat qilganlar. Abu Dovud: «Va albatta, u (pashsha) dard bor qanoti ila himoyalanadi»ni ziyoda qilgan.

Ushbu hadisda pashshaning bir qanotida kasallik, boshqasida shifo bo‘lishi aytilyapti. Pastdagi rivoyatda esa pashshalar kasalligi bor qanoti bilan himoyalanishi ham eslatilmoqda. Demak, pashsha ovqatimizga tushayotganda, kasallik bor qanotini ovqat tarafga tushirib, shifosi bor qanoti yuqorida qolar ekan. Shu bois taomimizga pashsha tushib ketsa, tashqarida turgan qanotini ham ovqatimizga botirib olamiz. Shunda dardli qanot tarqatadigan kasallikni shifoli qanotdagi moddalar yo‘q qiladi.

Xo‘sh, Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi vasallam bundan o‘n to‘rt asr oldin pashshaning qanotlarida dard va shifo bo‘lishini qayerdan bilib aytdilar ekan? Albatta, bu ilmiy haqiqatni u kishiga Alloh taoloning O‘zi bildirgandir!

Alloh taolo kichik bir jonzot bo‘lmish pashshani ana shunday imkoniyatlar bilan yaratgan.

So‘zimizni mana bu oyat bilan yakunlaymiz:

يَا أَيُّهَا النَّاسُ ضُرِبَ مَثَلٌ فَاسْتَمِعُوا لَهُ إِنَّ الَّذِينَ تَدْعُونَ مِن دُونِ اللَّهِ لَن يَخْلُقُوا ذُبَاباً وَلَوِ اجْتَمَعُوا لَهُ وَإِن يَسْلُبْهُمُ الذُّبَابُ شَيْئاً لَّا يَسْتَنقِذُوهُ مِنْهُ ضَعُفَ الطَّالِبُ وَالْمَطْلُوبُ

“Ey odamlar! Bir masal aytilmish, bas, unga quloq soling! Albatta, sizlar Allohni qo‘yib, topinayotgan narsalaringiz, agar barchalari birlashsalar ham, bitta pashsha yarata olmaslar. Va agar pashsha ulardan biron narsani tortib olsa, undan o‘shani qutqarib ololmaslar. Talab qiluvchi ham, talab qilingan ham ojiz bo‘ldi”. (Boshqa katta jonzotlarni qo‘ysinlar-u, eng kichik, eng haqir, eng ahamiyatsiz ko‘ringan pashshani yaratishga urinib ko‘rsinlar. Yarata olmaslar. Xo‘sh, endi bir dona pashshani yarata olmagan butga qanday qilib topinish, sig‘inish, aytganini (agar aytolsa,) qilish mumkin? Aslo mumkin emas. Umuman aqlga, mantiqqa to‘g‘ri kelmaydi. Pashsha juda zaif, haqir jon. Ammo, u sabab bo‘lib ba’zi bir kasalliklarni tashib keltirsa, hammasi to‘planib, harakat qilsa ham, o‘sha kasallikdan zarar ko‘rayotganni yoki o‘layotganni qutqarib qololmaydilar. Buni hamma hayotda ko‘rgan. «Talab qiluvchi ham, talab qilingan ham ojiz bo‘ldi». Ya’ni, Allohdan o‘zganing ibodatini talab qiluvchi ham, ibodati talab qilingan narsalar ham ojizdirlar. Biron narsa qo‘llaridan kelmas.) (Haj surasi, 73-oyat).

 

Internet ma’lumotlari asosida Nozimjon Hoshimjon tayyorladi

 

 

 

Boshqa maqolalar
Yangiliklar

O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazi xalqaro bag‘rikenglik forumida ishtirok etdi

18.11.2026   2829   8 min.
O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazi xalqaro bag‘rikenglik forumida ishtirok etdi

Joriy yilning 16 noyabr kuni Saudiya Arabistoni poytaxti Ar-Riyod shahrida «Mustahkam ildizlar va kelajak istiqbollari» mavzusida Xalqaro bag‘rikenglik forumi bo‘lib o‘tdi. Unda O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazi direktori Firdavs Abduxoliqov onlayn tarzda ishtirok etib, «Jaholatga qarshi ma’rifat: diniy bag‘rikenglikning O‘zbekiston tajribasi» mavzusida ma’ruza qildi.

Qirol Abdulaziz nomidagi Milliy muloqot markazi shtab-kvartirasida tashkil etilgan anjumanda Saudiya Arabistoni Katta ulamolar kengashi a’zosi shayx Abdulboqiy bin Muhammad Ol ash-Shayx Muborak, «Alvalid» jamg‘armasi bosh kotibi malika Lamiya bint Majid Ol Saud, Raqamli hamkorlik tashkiloti Bosh kotibi apparati rahbari Hanin al-Foris, Qirol Abdulaziz nomidagi kutubxona bosh direktori Faysal bin Abdurahmon bin Muammar hamda xalqaro ekspertlar ishtirok etdi.

Forumda diniy bag‘rikenglikning islomiy asoslari, uning tarixiy va sivilizatsiyaviy ildizlari, oila, ta’lim va jamiyatda o‘zaro hurmat muhitini shakllantirish, shuningdek, raqamli davrda mutaassiblik va nafrat tiliga qarshi kurashish masalalari muhokama qilindi.

Firdavs Abduxoliqov o‘z ma’ruzasida O‘zbekistonda diniy bag‘rikenglikni ta’minlash borasida shakllangan tarixiy va zamonaviy tajriba, Prezident Shavkat Mirziyoyev tashabbusi bilan ilgari surilgan «Ma’rifat va diniy bag‘rikenglik» g‘oyasining xalqaro ahamiyati hamda O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazining ushbu yo‘nalishdagi faoliyati haqida so‘z yuritdi.

Xususan, Prezident Shavkat Mirziyoyev tashabbusi bilan 2017 yilda BMT Bosh Assambleyasining 72-sessiyasida ilgari surilgan «Ma’rifat va diniy bag‘rikenglik» rezolyutsiyasi 2018 yil 12 dekabrda BMT tomonidan qabul qilingani O‘zbekistonning jahonda tinchlik, o‘zaro hurmat va bag‘rikenglikni mustahkamlashga qaratilgan sa’y-harakatlarining muhim natijasi sifatida qayd etildi.

Ma’ruzachi mazkur tashabbusning mazmun-mohiyatini O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazi faoliyati bilan bog‘lab, uning asosiy maqsadi ilm-ma’rifatni keng targ‘ib etish, tarixiy merosni chuqur o‘rganish va inson qadrini ulug‘lash ekanini ta’kidladi.

«Prezidentimiz Shavkat Mirziyoyev tashabbusi bilan ilgari surilgan “Ma’rifat va diniy bag‘rikenglik” g‘oyasi bugun xalqaro miqyosda ham muhim ahamiyat kasb etmoqda. 2017 yilda BMT Bosh Assambleyasining 72-sessiyasida ilgari surilgan va 2018 yilda BMT tomonidan qabul qilingan mazkur rezolyutsiya jahonda tinchlik, o‘zaro hurmat va bag‘rikenglikni mustahkamlashga qaratilgan muhim tashabbusdir.

O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazining bosh g‘oyasi ham aynan shu tamoyilga asoslanadi. Markazga qadam qo‘yayotgan har bir insonni ilmga da’vat kutib oladi: o‘qi, o‘rgan, ma’rifatli bo‘l! O‘z tarixingni angla, dunyoni tani, insonning qadriga yet! Jaholatning millati ham, chegarasi ham yo‘q. U har qanday jamiyatda mutaassiblik va murosasizlikni oziqlantirishi mumkin. Shuning uchun ma’rifat va bag‘rikenglikni mustahkamlash barchamizning umumiy mas’uliyatimizdir», — dedi Firdavs Abduxoliqov.

Ma’ruzada bugungi global axborot makonida islomofobiya, diniy qadriyatlarni noto‘g‘ri talqin qilish va asossiz tasavvurlarning tarqalishi jiddiy muammolardan biriga aylanayotgani ta’kidlandi. Bunday sharoitda xolis bilim, tarixiy haqiqat va media savodxonlikni keng targ‘ib etish, yosh avlodda turli madaniyat va e’tiqodlarga nisbatan hurmat tuyg‘usini shakllantirish muhim ahamiyatga ega.

Shuningdek, O‘zbekistonda 130 dan ortiq millat va elat vakillari, 16 diniy konfessiyaga mansub fuqarolar tinch-totuv yashayotgani qayd etildi. Vijdon erkinligining konstitutsiyaviy kafolatlari va diniy sohadagi davlat siyosati jamiyatda bag‘rikenglik muhitini mustahkamlashning muhim omillari sifatida ko‘rsatib o‘tildi.

Firdavs Abduxoliqov O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazining turli xalqlar va dinlar o‘rtasidagi o‘zaro hurmat, ma’rifiy muloqot va mushtarak tarixiy merosni anglashga xizmat qiluvchi zamonaviy ilmiy-ma’rifiy maskan sifatidagi ahamiyatiga ham alohida to‘xtaldi.

Markaz ekspozitsiyalarida islom sivilizatsiyasi bilan bir qatorda buddaviylik, zardo‘shtiylik va nasroniylik tarixiga oid meros namunalarining ham o‘rin olgani turli madaniyat va e’tiqodlarga hurmat tamoyilining amaliy ifodasi ekani ta’kidlandi.

Shuningdek, Markazning xalqaro e’tiroflari — Ginnessning jahon rekordlari tashkiloti tomonidan maydoni bo‘yicha dunyodagi eng yirik islom sivilizatsiyasi muzeyi sifatida qayd etilgani, «Prix Versailles» xalqaro mukofoti doirasida 2026 yilning eng go‘zal muzeylari qatoriga kiritilgani hamda TURKSOY tomonidan «Turk dunyosining eng yaxshi muzeyi» deb e’tirof etilgani haqida ma’lumot berildi.

Ma’ruzada 2026 yil 6 noyabr kuni Ostona shahrida Aqaba jarayoni doirasida o‘tkazilgan uchrashuvda Prezident Shavkat Mirziyoyev tomonidan ilgari surilgan «Raqamli davrda jaholatga qarshi ma’rifat» xalqaro dasturi tashabbusi ham tilga olindi. Markaz negizida amalga oshirilishi taklif etilgan mazkur dastur ko‘p tilli ma’rifiy resurslar yaratish, diniy arboblarni raqamli axborot muhitida ishlashga tayyorlash va yosh tadqiqotchilarni qo‘llab-quvvatlash kabi yo‘nalishlarni qamrab oladi.

Bundan tashqari, O‘zbekiston va Saudiya Arabistoni o‘rtasidagi tarixiy-ma’naviy aloqalar, ikki xalqni bog‘lab turuvchi mushtarak ilmiy meros haqida so‘z yuritildi. Buxoroda tavallud topgan Imom Buxoriyning Makka va Madinada ilm olgani ikki mamlakat o‘rtasidagi tarixiy-ma’naviy rishtalarning yorqin namunasi sifatida qayd etildi.

Markaz xalqaro hamkorlar bilan qo‘lyozmalarni o‘rganish va raqamlashtirish, qo‘shma ilmiy nashrlar hamda ko‘rgazmalar tashkil etish, islomning insonparvarlik va bag‘rikenglik qadriyatlarini targ‘ib qiluvchi ko‘p tilli raqamli materiallar yaratish, yosh tadqiqotchilar va pedagoglar uchun qo‘shma ta’lim dasturlarini amalga oshirishga tayyor ekani bildirildi.

Forumning boshqa ishtirokchilari ham bag‘rikenglikni jamiyat barqarorligi, tinch-totuvlik va o‘zaro hamjihatlikning muhim sharti sifatida baholadilar. Xususan, Qirol Abdulaziz nomidagi kutubxona bosh direktori Faysal bin Abdurahmon bin Muammar o‘z chiqishida bag‘rikenglik, muloqot, hamkorlik va tinch-totuv yashash bir-biri bilan chambarchas bog‘liq tushunchalar ekanini ta’kidladi.

Uning fikricha, haqiqiy bag‘rikenglik faqat boshqalarning mavjudligini tan olish bilangina cheklanmaydi. U adolat, tenglik, inson qadr-qimmati va huquqlarini hurmat qilish, turli qarash va e’tiqod egalari bilan o‘zaro muloqotga tayyor turishni ham talab etadi. Jamiyatdagi madaniy, diniy va dunyoqarashga oid farqlarni ziddiyat manbai sifatida emas, balki o‘zaro anglashuv va taraqqiyot uchun imkoniyat sifatida qabul qilish muhimdir.

Faysal bin Abdurahmon bin Muammar ta’lim-tarbiyaning ham bu jarayondagi o‘rniga e’tibor qaratdi. Uning ta’kidlashicha, bag‘rikenglik madaniyatini shakllantirish bolalikdan boshlanishi, oila, maktab va ta’lim muassasalarida insonlarning bir-biriga hurmat bilan munosabatda bo‘lishiga asoslangan muhit qaror topishi lozim. Bilim va ma’rifat kishilar o‘rtasidagi noto‘g‘ri tasavvurlar, asossiz stereotiplar va kamsitish holatlarining oldini olishda muhim vosita hisoblanadi.

Saudiya Arabistoni Katta ulamolar kengashi a’zosi shayx Abdulboqiy bin Muhammad Ol ash-Shayx Muborak esa diniy bag‘rikenglikning islom ta’limotidagi mustahkam asoslariga to‘xtaldi. U islom dinining qariyb o‘n to‘rt asrlik tarixida insonlar o‘rtasida mehr-shafqat, rahmdillik, o‘zaro hurmat va murosaga alohida e’tibor qaratilganini ta’kidladi.

Shayx Abdulboqiyning qayd etishicha, e’tiqod va madaniyatdagi farqlar insonlar o‘rtasida adovat keltirib chiqarmasligi, aksincha, o‘zaro bilish, hamkorlik va hamjihatlikka xizmat qilishi kerak. Islomning rahm-shafqat va bag‘rikenglikka asoslangan ta’limoti turli qarash va e’tiqod vakillari bilan tinch-totuv yashash, inson qadrini hurmat qilishga chorlaydi.

Forumda bildirilgan fikrlar shuni ko‘rsatdiki, diniy bag‘rikenglik faqat nazariy tushuncha emas, balki kundalik hayotda, ta’lim-tarbiyada, jamoatchilik munosabatlarida va davlatlararo hamkorlikda namoyon bo‘lishi lozim bo‘lgan muhim qadriyatdir. Bu borada ma’rifat, ochiq muloqot, o‘zaro ishonch va inson huquqlarini hurmat qilish jahonda tinchlik va barqarorlikni ta’minlashning asosiy omillaridan biri hisoblanadi.

Forum yakunida bag‘rikenglikni oila, ta’lim va jamiyat hayotida mustahkamlash, turli madaniyatlar o‘rtasidagi muloqotni rivojlantirish hamda zamonaviy axborot texnologiyalaridan insonparvarlik qadriyatlarini targ‘ib etish yo‘lida samarali foydalanish masalalari yuzasidan fikr almashildi.

O‘zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati

 

O'zbekiston yangiliklari