Barchamizga ma’lumki, masjid musulmonlar uchun ibodat maskani bo‘lib, unda yagona Alloh taologa ibodat qilinadi, qalban va ruhan U zotga qurbat hosil qilinadi. Shuning uchun ham, masjid – Allohning uyi, deb e’tiqod qilinadi. Shu o‘rinda, masjidga kirishning nomozxon amal qilishi kerak bo‘lgan odoblari bo‘lib, bunga nomozxonning ma’naviy va jismiy nopokliklardan pok bo‘lishi misol bo‘ladi. Bu borada buyuk imomlarimiz hayotlaridan biz uchun go‘zal namunalar bisyor bo‘lib, quyida shulardan birini keltiramiz.
Bu namuna buyuk ajdodimiz, hadis ilmi sultoni Imom Buxoriy rahmatullohi alayh to‘g‘risida bo‘lib, voqeani o‘tgan asrimiz shayxlaridan biri Abdulfattoh Abu G‘udda rahimahulloh o‘zining Imom Abu Abdulloh Muhasibiy qalamiga mansub “Risalatul mustarshidin” asariga yozgan sharhida keltiradi:
“Imom Buxoriy rahimahullohning amallari to‘g‘risida gapirganda, bunga Hofiz Ibn Hajarning “Sahihi Buxoriy” sharhida Imom Buxoriy haqidagi rivoyatlari kifoyadir. Hofiz aytadi: “Muhammad ibn Mansur shunday deydi: “ Biz masjidlardan birida Abu Abdulloh Buxoriy bilan birga edik. Bir kishi soqoli orasidan nopok narsani oldida, uni yerga tashladi. Imom Buxoriyga nazar soldim. U kishi bir yerdagi narsaga qarardi, bir atrofdagi odamlarga qarardi. Nihoyat, odamlar g‘aflatda turishganida, yerdan narsani olib, cho‘ntaklariga solib qo‘ydi. Masjiddan chiqqanlarida, uni cho‘ntagidan chiqarib, yerga tashlaganini ko‘rdim”.
Ko‘rib turganimizdek, Imom Buxoriy hazratlari masjid yerini nopokliklardan asradi. Menga nima, deb e’tiborsizlik qilmadi. Bu esa, u kishining ilmu amali, taqvosi naqadar ekanligiga dalolat qiladi. Shuning uchun ham, Alloh taolo bizlarga o‘zining solih bandalariga ergashishni buyuradi:
أولئك الذين هدى الله فبهداهم اقتده
“Ana o‘shalar Alloh hidoyat qilgan zotlardir. Bas, ularning hidoyatiga ergash”[1].
Xalilulloh Yusuf
[1] Shayx Muhammad Sodiq Muhammad Yusuf. Tafsiri Hilol
O‘zbekistonda Amir Temur tavalludining 690 yilligi munosabati bilan nufuzli xalqaro ilmiy konferensiya o‘tkaziladi. 2026 yil 9–11 aprel kunlari bo‘lib o‘tishi rejalashtirilgan mazkur anjuman mamlakatimiz ilmiy-ma’rifiy hayotidagi eng muhim voqealardan biri bo‘lishi kutilmoqda. Islom sivilizatsiyasi markazi Kengaytirilgan ilmiy kengashining navbatdagi yig‘ilishida ana shu xalqaro anjumanni o‘tkazish chora-tadbirlar rejasi atroflicha muhokama qilindi.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2026 yil 5 fevralda qabul qilingan PQ-46-son qaroriga muvofiq, joriy yilda Sohibqiron tavalludining 690 yilligini keng nishonlash doirasida bir qator ustuvor vazifalar belgilangan. Mazkur qaror ijrosi doirasida “Amir Temur va temuriylar tamaddunining jahon tarixi va madaniyatidagi o‘rni va ahamiyati” mavzusida o‘tkaziladigan xalqaro konferensiyani yuqori darajada tashkil etish yuzasidan keng qamrovli chora-tadbirlar ishlab chiqilgan. Islom sivilizatsiyasi markazi Kengaytirilgan ilmiy kengashining navbatdagi yig‘ilishida ana shu chora-tadbirlar rejasi atroflicha muhokama qilindi.
Markaz direktori, Ilmiy kengash raisi Firdavs Abduxoliqov raisligida o‘tkazilgan yig‘ilishda Markaz ilmiy kengashi a’zolari – O‘zbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi vitse-prezidenti Bahrom Abduhalimov, O‘zbekiston tarixi davlat muzeyi direktori Jannat Ismoilova, Temuriylar tarixi davlat muzeyi direktori Xurshid Fayziyev hamda mutaxassislar va ishchi guruh vakillari ishtirok etdi.
Markaz direktori Firdavs Abduxoliqov mazkur xalqaro anjumanning ahamiyatiga alohida to‘xtalib, bu oddiy ilmiy tadbir emas, balki temuriylar davri sivilizatsiyasini zamonaviy ilmiy yondashuvlar asosida qayta anglash va jahon hamjamiyatiga keng taqdim etishga xizmat qiluvchi strategik platforma sifatida baholadi.
Mazkur xalqaro anjuman bir qator hamkor tashkilotlar, ilmiy dargohlar ishtirokida o‘tkaziladi. Tashqi ishlar vazirligi, O‘zbekiston Fanlar akademiyasi shular jumlasidandir.
O‘zbekiston FA vitse-prezidenti Bahrom Abduhalimovning ta’kidlashicha, Fanlar akademiyasi mazkur xalqaro konferensiyani tashkil etishda barcha ilmiy va tashkiliy resurslar bilan qo‘llab-quvvatlashga tayyor.
Konferensiya doirasida keng ko‘lamli madaniy-ma’rifiy tadbirlar ham tashkil etilishi rejalashtirilgan.
Jumladan:
• “Amir Temur va temuriylar davri qo‘lyozmalari” ko‘rgazmasi
• “Temuriylar numizmatik merosi” ko‘rgazmasi
• Yevropa muzeylari bilan hamkorlikda tayyorlangan maxsus ekspozitsiyalar
Shuningdek, “Tirik tarix” loyihasi doirasida:
• Amir Temur davriga oid kinoloyihalar
• Alisher Navoiy va Abdurahmon Jomiy hayotiga bag‘ishlangan filmlar namoyishi ham rejalashtirilgan.
Anjumanda Yevropa, Osiyo, Yaqin Sharq va Shimoliy Amerika davlatlaridan 100 nafardan ortiq xorijiy olimlar va ekspertlar ishtirok etishi kutilmoqda.
Konferensiya doirasida xorijdan olib kelinadigan temuriylar davriga oid nodir artefaktlarni vaqtinchalik namoyish etish, ularni saqlash va muhofaza qilish bo‘yicha ham alohida tashkiliy choralar belgilandi.
Yig‘ilish yakunida ta’kidlanganidek, mazkur xalqaro ilmiy konferensiya Amir Temur va temuriylar davri merosini, zamonaviy ilmiy yondashuv asosida qayta tahlil qilish, uni jahon hamjamiyatiga keng taqdim etish yo‘lida muhim ilmiy va madaniy voqea bo‘ladi.
O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazi