"Mo‘min mo‘minning ko‘zgusidir"[1].
Inson o‘z aybini, noqisligini oynada qanday ko‘rsa, mo‘min mo‘min birodari uchun ham shunday. Oynaga qaramasdan kishi yuzidagi aybini ko‘rolmaganidek, mo‘minlar ham o‘zaro munosabatda bo‘lmasalar, bir-birlaridan xabardor bo‘lolmaydilar. Islomiyat jamiyat hayoti bilan barhayot, shuning uchun "din nasihatdir" hukmi barqarordir.
Mo‘min kishi g‘oyat sof va jozibali bir ko‘zgu kabi bo‘lishi kerakki, shoyad unga qaragan boshqa mo‘minlar o‘z aybu qusurlarini ko‘rib, o‘zlarini tuzatsinlar. Bu ham mo‘min kishining kamolotiga bog‘liqdir. Ma’nan barkamol bo‘lmagan, johil, xulqi buzuq kimsalar bunday sof ko‘zgu bo‘lolmaydilar. Mo‘minlar ulardan ham saboq olib, kamolot kasb etishlari lozim. Luqmoni Hakimdan: "Adabni qayerdan o‘rganding?" deb so‘raganlarida: "Adabsizdan" deb javob bergan ekan.
Bayt:
Bu olam bir ko‘zgudir, har narsa Haq ila qoim,
Muhammad ko‘zgusidin Alloh ko‘rinur doim.
Demak, ul zotning izdoshlari Payg‘ambarimizning xulqlari bilan axloqlanishi kerak. Axloqi Muhammadiyga erishmagan qabih tabiatli, hirsga berilgan, hasadgo‘y, jahldor, mutakabbir, xudbin, dunyoparast kimsalarning Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning izdoshlari bo‘lishga qech qanday haqlari yo‘q. Bu muborak maqomni nohaq suiste’mol qilganlar o‘zlarini uning vorisi deb e’lon qilib, o‘zlarini ham, boshqalarni ham aldaydilar. Alloh taolo barchamizning yordamchimiz – ne’mat ato etuvchi madadkorimiz bo‘lsin va bunday soxta hollardan o‘z panohida asrasin.
"Mo‘min mo‘minning ko‘zgusidir. Va mo‘min mo‘minni ortidan ham himoya qiladigan va uni qo‘llab quvvatlaydigan birodaridir"[2].
Sen birodaring uchun bir oyna ekaningni unutma! U ham sen uchun oynadir. Sen o‘zingni unda ko‘rasan.
Mo‘min mo‘minning birodari ekanligi muborak Qur’oni karim oyati bilan sobit bo‘lgan. Islomiy birodarlik tug‘ishgan aka-uka bo‘lishdan ham qiymatliroqdir. Zinhor birodaring sha’niga yomon so‘z aytma. Xato-yu kamchiliklari tufayli unga qora chaplama. O‘z aka-ukangni qanday himoya qilsang, dindosh birodaring sha’nini ham shunday asra, hurmat qil. Doim qo‘lidan tut. Yordamga muhtoj bo‘lganida holini senga arz qilishini kutib turmasdan yordam ber. Yo‘qsa katta xato qilgan bo‘lasan.
Mo‘min kishi birodariga qayerda duch kelsa, uning holini so‘raydi. Kezi kelganda, uning yaqinlarini himoya qiladi. Shu zaylda birodarining dunyosini himoya qilar ekan, ma’naviyatini ham muhofaza qiladi. Uning yomon joylarga borishiga yo‘l qo‘ymaydi, gunoh ishlar qilishiga aslo rozi bo‘lmaydi. Uni hech vaqt o‘z holiga tashlab qo‘ymaydi. Doim uning saodati va omonligi uchun jon kuydiradi. U yo‘qligida uning bolalarini himoya qiladi, ta’minlaydi.
Ana shu yuksak fazilatlarga ega bo‘lgan kishigina haqiqiy va komil mo‘min bo‘la oladi. Ushbu xususlar orqali mo‘min kishining iymoni nechog‘li mustahkam ekani bilinadi. Har birimiz mazkur sifatlar bilan sifatlansak, komil mo‘min darajasiga yetgan bo‘lamiz.
Shayx Muhammad Zohid Qo‘tquning
“Mo‘minning sifatlari” kitobidan
[1] “Ramuz al-ahodis” 230/7; Buxoriy, “Adab al-mufrad”, 1/252/, 253/238
[2] “Ramuz al-ahodis” 230/8, roviy hazrati Abu Hurayra (r.a.)
Iymon 
Namoz 
Ro'za 
Zakot 
Haj 
Qur'on 
Islom saboqlari 
Aloqa 
