Sayt test holatida ishlamoqda!
17 Noyabr, 2026   |   7 Jumadul soni, 1448

Toshkent shahri
Tong
05:51
Quyosh
07:08
Peshin
12:13
Asr
15:21
Shom
17:05
Xufton
18:21
Bismillah
17 Noyabr, 2026, 7 Jumadul soni, 1448

Qur’on  oyatlari soni nechta?

22.12.2017   84732   3 min.
Qur’on  oyatlari soni nechta?

Qur’oni karim oyatlari Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi vasallamga insonlarning ehtiyojlariga qarab Jabroil alayhissalom orqali ketma-ketlikda tushirilgan va bu ish yigirma uch yil davom etgan. Oyatlar tushishi Makkada boshlangan, Madinada oxiriga yetgan. Shu bois suralarning ayrimlari makkiy (Makka suralari), ayrimlari madaniy (Madina suralari) deyiladi.

Qur’oni karim suralari soni 114 ta.

“Sura” lug‘atda sharaf, maqom, binoning tepa qismi va tepalik ma’nolarini bildiradi. Tafsir ilmi istilohida “sura” deb Qur’oni karimning boshlanishi va tugashi ma’lum bo‘lgan bir yuz o‘n to‘rt katta-kichik mustaqil qismiga aytiladi.

“Oyat” lug‘atda alomat, ishora, ibrat, dalil va mo‘jiza kabi ma’nolarni ifodalaydi. Tafsir ilmi istilohida suralarning tugallangan ma’noga ega bo‘lagi “oyat”deyiladi.

Oyatlar vahiy bilan tushganidek, ularning joylashish tartibi ham vahiy bilan bildirilgan. Bular Payg‘ambar alayhissalomning shaxsiy fikrlari yoki ijtihod, ra’y va qiyoslari mahsuli emas. Sahobalardan naql qilinishicha, Jabroil alayhissalom biror oyatni Rasululloh sollallohu alayhi vasallamga olib tushganida, o‘rnini ham ko‘rsatar va Payg‘ambar alayhissalom vahiy kotiblariga: “Bu oyatlarni falon suraga qo‘y” yoki “Bu oyatni falon joyga yoz”, deb buyurar edilar.

Oyatlar sonini Basra olimlari 6204 ta, Makka olimlari 6219 ta, Kufa olimlari 6236 ta, Shom ulamolari 6225 ta ko‘rsatgan. Ba’zi olimlar bundan ham ko‘proq belgilashgan. Masalan, yurtdoshimiz Mahmud Zamaxshariy (vaf. 1149) “Al-Kashshof” tafsirida Qur’oni karimda 114 sura, 6666 oyat, 77439 so‘z va 325343 dona harf bor, deb yozgan.

Ko‘p tafsirchilar Kufa olimlari fikrini yoqlashadi. Qur’oni karimning bugun tarqatilayotgan nusxalarida ham oyatlar soni 6236 ta belgilangan.

Qur’on oyatlari sonini belgilashda fikrlar farqli bo‘lishiga qiroat olimlarining to‘xtash (vaqf) alomatini turli joyga qo‘yishgani sababdir. Chunki Rasululloh sollallohu alayhi vasallam sahobiylarga Qur’ondan ta’lim berayotib o‘qiganlarida oyat oxirida to‘xtash kerakligini bildiradigan darajada tin olardilar. Ma’no tugallanmagan bo‘lsa, goho keyingi oyatni ham qo‘shib o‘qirdilar. Tinglab o‘tirgan sahobiylardan ayrimlari Payg‘ambarimiz alayhissalom tin olgan joygacha bo‘lgan qismni bir oyat deb hisoblashsa, boshqalari ma’no tugallangunicha davom etgan qismni bir oyat deb bilishgan.

Ba’zi ulamolar e’tirof etishicha, Qur’oni karim jamlanib, kitob holiga keltirilayotganida bir-biridan ajratish maqsadida suralar boshlanishiga “Bismilloh” qo‘yilgan. Shu bois ular suralarning ilk oyati deyilmaydi. Ammo Naml surasida kelgani (30-oyat) aniq-ravshan oyat hisoblanadi.

Bundan tashqari, ayrim suralarning boshida kelgan harflar birikmasini Kufa olimlari alohida oyatlar deb aytishgan. Ularning fikricha, “ (Toha)”, “ (Yosin)”, “  (Homim)” alohida oyat hisoblanadi. Boshqa olimlar ularni oyat emas, suralarning boshlanishi deb bilishgan.

Demak, bu borada sanoqlar har xilligi olimlarning vaqf alomatini qo‘yish, oyatlarni ajratish tutumlari turlicha bo‘lganidandir.

 

Sodiq NOSIR 

Hidoyat jurnalidan

 

Boshqa maqolalar
Yangiliklar

Xalqaro anjumanda dinlararo bag‘rikenglik masalalari muhokama qilindi

17.11.2026   521   2 min.
Xalqaro anjumanda dinlararo bag‘rikenglik masalalari muhokama qilindi

Bugun, 17 noyabr kuni O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazida "Yangi O‘zbekistonda diniy bag‘rikenglik" mavzusidagi xalqaro ilmiy-amaliy konferensiya bo‘lib o‘tdi.

Anjumanda UNESCOning O‘zbekistondagi vakolatxonasi vakili Baxtiyor Namozov, Din ishlari bo‘yicha qo‘mita raisining birinchi o‘rinbosari Davronbek Maxsudov, Millatlararo munosabatlar va xorijdagi vatandoshlar masalalari bo‘yicha qo‘mita raisi Qahramon Sariyev, O‘zbekiston musulmonlari idorasi raisi o‘rinbosari Zayniddin domla Eshonqulov qatnashdi.

Shuningdek, AQSH, Shvetsiya, Saudiya Arabistoni, Rossiya, Qozog‘iston, Germaniya, Qirg‘iziston va Hindiston kabi qator davlatlardan xorijiy mutaxassislar, diplomatik korpus vakillari, dinshunos-ekspertlar, islomshunoslar, shuningdek, jamoat tashkilotlari, fuqarolik jamiyati institutlari, diniy konfessiya yetakchilari va milliy madaniy markazlar vakillari, professor-o‘qituvchilar hamda talaba yoshlar ishtirok etdi.

Xalqaro tadbir avvalida soha rahbarlarining tabriklari ishtirokchilarga yetkazildi. Konferensiya davomida Zayniddin domla Eshonqulov so‘zga chiqib, anjuman ishtirokchilariga Muftiy hazratlarining salomlarini yetkazdi. Notiq o‘z ma’ruzasida Islom dinining mohiyatida bag‘rikenglik, mehr-oqibat, adolat va insoniylik g‘oyalari mujassam ekanini Qur’oni karim oyatlari hamda hadisi shariflar asosida keng tushuntirib berdi. Shuningdek, yurtimiz qadimdan turli millat va din vakillari tinch-totuv yashagan bag‘rikenglik maskani ekanini ta’kidlab, bugungi kunda yoshlarda sog‘lom diniy dunyoqarash va bag‘rikenglik madaniyatini shakllantirish, mutaassiblik va yot g‘oyalarga qarshi faqat ma’rifat bilan kurashish eng muhim vazifalardan biri ekaniga alohida e’tibor qaratdi.

So‘zga chiqqan boshqa notiqlar tomonidan dinlararo muloqot va bag‘rikenglikni ta’minlashda O‘zbekiston va jahon tajribasi, konfessiyalararo hamda madaniyatlararo hamkorlikni mustahkamlash, ta’lim va ma’rifatning jamiyatda totuvlik va barqarorlikni ta’minlashdagi muhim o‘rni alohida e’tirof etildi.

Ochilish marosimidan so‘ng konferensiya o‘z ishini uchta sho‘bada davom ettirdi. Har bir sho‘bada diniy bag‘rikenglik, ijtimoiy barqarorlik, ta’lim va ma’naviy-ma’rifiy jarayonlarga oid dolzarb mavzular atroflicha muhokama qilindi.

O‘zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati

O'zbekiston yangiliklari