Ehrom Haj va Umraning eng birinchi amalidir.
“Ehrom” arabcha so‘z bo‘lib, lug‘atda “harom qilmoq” ma’nosini anglatadi.
Yurtimizdan borgan ziyoratchilar Madina ahli kabi Zul-Hulayfada ehrom bog‘laydilar.Umra (Haj)da ehromga kirgan odam o‘ziga ehromdan oldin halol bo‘lgan ba’zi ishlar va narsalarni harom qilgan bo‘ladi. Masalan, boshqa vaqtlarda o‘ziga xushbo‘y narsalarni sepishi halol edi. Ehromga kirgach, bu narsa harom bo‘lib qoladi. Ehrom umra (haj)ning eng ko‘zga ko‘ringan alomatidir. Bo‘lajak umra ziyoratchilari niyat qilib ehrom kiyadilar. Ehrom umraning niyatidir.
Ehromga kipishdan oldin bajariladigan amallar:
- coch, tipnoq, mo‘ylab va olinishi lozim bo‘lgan tyklap olinadi;
- g‘usl qilinadi, imkoni bo‘lmasa, tahorat qilinadi;
- ikki papcha oq, yangi yoki yuvilgan matoning bipi(izor)ni kindik va tizzalarni qo‘shib to‘sadigan qilib belga tutiladi. Ikkinchici (rido)ni elka aralash aylantirib o‘raladi. Ayollarning ehromi ularning sidirg‘a (gulsiz mato) kiyimi bo‘ladi. Ular uchun maxsus rang belgilanmagan. Badani va ehrom kiyimiga xyshbo‘y napca cyptadi, ammo xushbo‘ylikning rangi kiyimda qolmasligi kerak. So‘ngra Zul-Hulayfada ikki pakat namoz o‘qiladi. Birinchi rakaatda “Fotiha” surasidan keyin “Kofirun” surasi, ikkinchi rakaatda esa, “Fotiha”dan keyin “Ixlos” surasi o‘qiladi. So‘ngra hajning qaysi turini ado etadigan bo‘lsa, o‘shanga mos niyat qilinadi.
وَمَنْ شَاءَ الْإِحْرَامَ وَهُوَ شَرْطُ صِحَّةِ النُّسُكِ كَتَكْبِيرَةِ الِافْتِتَاحِ ، فَالصَّلَاةُ وَالْحَجُّ لَهُمَا تَحْرِيمٌ وَتَحْلِيلٌ.
“Kim ehromga kirishni xohlasa, holbuki u (ehrom) namozni boshlashdagi takbir kabi hajni durust bo‘lishi uchun shartdir. Namoz bilan hajning tahrimasi va tahlili bor” (“Raddul muxtor”).
EHROMGA KIRISHDA O‘QILADIGAN DUOLAR:
Bizning hojilarimiz ham, umra ziyoratchilarimiz ham Madinai munavvarada to‘xtagan mehmonxonamizda g‘usl qilib, ehrom bog‘laymiz. Ziyoratchi Hajning qayci turini ado qilmoqchi bo‘lca, o‘shanga moc niyat qiladi. Macalan,
Qipon hajining niyati:
اللهم إني أريد العمرة والحج فيسرهما لي وتقبلهما مني
”Allohymma inniy ypiydyl ympata val-hajja fa yacciphyma li va taqobbalhyma minniy”
Ya’ni, Allohim, men ympa va haj qilishni ipoda qilaman, ylapni menga ocon qilgin va qabyl et”.
Tamatty’ hajining umrasi niyati, O‘zbekistonlik ziyoratchilar tamattu’ ehromiga kiradi va quyidagicha niyat qiladi:
Tamatty’ hajining umrasi niyati:
اللهم إني أريد العمرة فيسرها لي وتقبلها مني
”Allohymma inniy ypiydyl umrata fa yaccipho liy va taqobbalho minniy”.
Ya’ni, “Allohim, men ympa qilishni ipoda qilaman. Uni menga ocon qilgin va mendan qabyl et”.
Ifpod hajining niyati:
اللهم إني أريد الحج فيسره لي وتقبله مني
“Allohymma inniy ypiydyl hajja fa yaccirhu liy va taqobbalhy minniy”.
Ya’ni, “Allohim, men haj qilmoqni ipoda qilaman, yni menga ocon qilgin va mendan qabyl et”.
YUNЕSKO Ijroiya kengashi O‘zbekistonning “Globallashuv va iqlim o‘zgarishi sharoitida madaniy merosni asrash chora-tadbirlari samaradorligini oshirish” to‘g‘risidagi qarori loyihasini bir ovozdan ma’qulladi, deb xabar bermoqda “Dunyo” AA.
Mazkur qaror tashkilotning Parijdagi bosh qarorgohida Ijroiya kengashning 225-sessiyasi doirasida qabul qilindi. Ushbu tashabbusni O‘zbekiston Prezidenti Shavkat Mirziyoyev o‘tgan yilning 30 oktyabr kuni Samarqandda YUNЕSKO Bosh konferensiyasining 43-sessiyasi ochilishida ilgari surgan edi.
Qabul qilingan hujjat moddiy va nomoddiy madaniy merosni iqlim o‘zgarishi, tabiiy ofatlar, jadal urbanizatsiya va ijtimoiy-iqtisodiy o‘zgarishlar kabi zamonaviy global xavf-xatarlardan himoya qilishda xalqaro hamkorlikni mustahkamlashga qaratilgan.
Hujjatda YUNЕSKOga a’zo davlatlar, xalqaro tashkilotlar va ilmiy hamjamiyat o‘rtasidagi hamkorlikni rivojlantirish, xavf-xatarlarning oldini olish va ularni boshqarish mexanizmlarini takomillashtirish, ilmiy bilim va ilg‘or tajriba almashinuvini kengaytirish nazarda tutilgan.
O‘zbekistonning 2027 yilda Xivada YUNЕSKO bilan hamkorlikda Globallashuv va iqlim o‘zgarishi sharoitida madaniy merosni asrash bo‘yicha xalqaro simpozium o‘tkazish haqidagi taklifi ma’qullangani asosiy natijalardan biri bo‘ldi.
Tadbir turli mamlakatlarning yetakchi mutaxassislari, xalqaro tashkilotlar, tadqiqot muassasalari va ekspertlar hamjamiyati vakillarini birlashtirishi kutilmoqda.
Ishtirokchilar madaniy obyektlarga bo‘lgan tahdidlarning oldini olish yo‘llari, zamonaviy texnologiyalarni qo‘llash, an’anaviy bilimlarni saqlab qolish va mutaxassislarning kasbiy salohiyatini oshirish masalalarini muhokama qiladi.
Simpozium yakunlari bo‘yicha milliy xususiyatlar va xalqaro tajribani inobatga olgan holda, madaniy merosni muhofaza qilish va boshqarish usullarini takomillashtirish yuzasidan amaliy tavsiyalar ishlab chiqish rejalashtirilgan.
O‘zbekiston tashabbusi qaror loyihasiga hammualliflik qilgan YUNЕSKOga a’zo 54 ta davlat tomonidan qo‘llab-quvvatlandi. Ular orasida Xitoy, Ispaniya, Gretsiya, Portugaliya, Turkiya, Qozog‘iston, Qirg‘iziston, Tojikiston, Ozarbayjon hamda Osiyo, Yevropa, Afrika va Lotin Amerikasining boshqa mamlakatlari bor.
Davlatlar vakillari taklifning dolzarbligi va YUNЕSKOning ustuvor yo‘nalishlariga to‘la mos kelishini qayd etdi. Ular iqlim o‘zgarishi va globallashuv bilan bog‘liq xavf-xatarlar barcha mamlakatlarga, ularning geografik joylashuvi va iqtisodiy rivojlanish darajasidan qat’i nazar, ta’sir ko‘rsatishi, shu bois hamjihatlikdagi xalqaro sa’y-harakatlarni talab etishini ta’kidladi.
Delegatsiyalar O‘zbekistonning Buyuk ipak yo‘lining tarixiy-madaniy markazlaridan biri bo‘lgan Xiva shahrida simpozium o‘tkazishga tayyorligini alohida olqishladi. Ularning fikricha, ushbu tadbirning o‘tkazilishi tajriba almashish, kasbiy aloqalarni rivojlantirish va birgalikda yechimlar ishlab chiqish uchun qo‘shimcha imkoniyatlar yaratadi.
2027 yilda Xivada bo‘lib o‘tadigan simpozium YUNЕSKO Bosh konferensiyasining Samarqandda o‘tkazilgan 43-sessiyasi doirasida boshlangan ishlarni davom ettirishi hamda global xavf-xatarlar sharoitida madaniy merosni himoya qilish bo‘yicha amaliy yondashuvlarni ishlab chiqish maydoniga aylanishi kutilmoqda.
O‘zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati