O`zbekiston musulmonlari idorasi

Salla va do‘ppi

09.01.2025 11707 6 min.

Bismillahir Rohmanir Rohiym

Musulmonlar doimo ust-boshlariga pokiza va viqor beradigan kiyimlar kiyib keladi. Islom dini, ham tashqi, ham ichki poklikni shari’at talablariga muvofiq joriy qilgan. Alloh taolo go‘zaldir, go‘zallikni yaxshi ko‘radi. Salla ana shu tashqi ko‘rinishdagi go‘zallikning bir qismi bo‘lib, boshqa kiyimlarga qaraganda o‘ziga xos madaniyatni anglatadi. Salla musulmonlarning uzoq tarixga ega bosh kiyimi hisoblanadi. U boshga o‘raladigan mato bo‘lib, kishilar uni vaziyatga va jamiyatdagi urfga ko‘ra o‘rab yurishgan. Garchi uni o‘rashning bir necha usullari mavjud bo‘lsa ham, ma’lum shakli va rangi talab qilinmaydi.

Salla issiqdan, sovuqdan va chang to‘zondan himoyalanadigan bosh kiyimi bo‘lib, bu haqda mashhur tobe’iyn, «Nahv» fani asoschilaridan biri Abulasvad Duvaliy aytgan: “Salla jangda qalqon, issiqda soyabon, sovuqdan himoya, voizga viqor, turli tasodiflardan saqlovchi, inson qomatiga ziynatdur”. Qadimdan salla erkaklarning muruvvatini va qavm orasidagi obro‘-e’tiborini bildirgan.

Hatto hazrati Umar roziyallohu anhu, salla arablarning tojidur, deganlar. Salla kiyish borasida kelgan hadislar shari’at talab darajasida joriy qilishga yetadigan quvvatli emas, lekin Rasululloh alayhissalomning qavmlari odatiga ko‘ra salla o‘raganliklari siyratlari va kundalik holatlari borasida kelgan rivoyatlarda aytilgan bo‘lib, ulardan ba’zilarini keltirib o‘tamiz:

عن إبن عمر رضي الله عنهما مرفوعا: ” عليكم بالعمائم فإنها سيما الملائكة وأرخوها خلف ظهوركم”

Ibn Umar roziyallohu anhudan Nabiy alahissalomgacha yetib borgan sanad bilan rivoyat qilingan hadisda: “Sallalarni lozim tutinglar, zero bu farishtalarning siymosidur va uning peshini ortingizga tashlab olinglar”, deganlar.

عن ابن عباس رضي الله عنهما مرفوعا: اعتموا تزدادوا حلما

.Ibn Abbos roziyallohu anhumodan rivoyat qilingan hadisda Nabiy alahissalom: “Salla kiyinglar, halimligingiz ziyoda bo‘ladi”, dedilar

عن ركانة قال رسول الله صلى الله عليه وسلم: فرق بيننا وبين المشركين العمائم على القلانس

Salla o‘rash borasida O‘zbekiston musulmonlari idorasi Fatvo markazi 833-cavolga javob bergan. Javobda shunday deyilgan:

“O‘tmishda ahli ilm va fazilatli kishilar va ko‘pchilik ma’rifatparvar ajdodlarimiz sallada yurishni odat qilganlar. Lekin shuni ham ta’kidlab o‘tishimiz kerakki, Rasuli akram alayhissalomning ushbu kiyinish odatlari shari’at buyrug‘i sifatida qabul qilinmagan. Biror bir olim salla kiymagan kishi gunohkor bo‘lishini aytmagan. Balki, Islom kelganida erkaklar sallada yurishlari urf-odatlardan biri bo‘lib, bu borada kofir ham musulmon ham barobar bo‘lgan. Bu haqda Iordaniya fatvo hay’ati ulamolari shunday deyishadi:

وأما لبس النبي صلى الله عليه وسلم العمامة وحمله العصا فهو فعل عادي وقع على عادة العرب ذلك الزمن، وليس فعلا تشريعيا يدل على الاستحباب ولا يتأسى به الناس.

“Payg‘ambarimiz alayhissalomning salla kiyishlari va hassa tutishlari odatiy fe’llaridan bo‘lib, o‘sha zamon arablarining urflariga binoan qilinar edi. Bu ishlar mustahablikka dalolat qiladigan va odamlar o‘rnak oladigan shar’iy hukmlardan emas”.

Bosh kiyimlaridan yana biri bu do‘ppidir. Har bir millatning o‘ziga xosligini bildirib turuvchi libosi bo‘lib, millatning madaniyati va ba’zi o‘rinlarda diniga ham dalolat qiladi. Shuning uchun ham har bir millat o‘zligini saqlab qolish uchun milliy kiyimlar, milliy urf-an’analar, bayramlarini saqlab qolishga harakat qiladi. Ayniqsa bosh kiyim boshqa liboslardan ko‘ra o‘ziga xos o‘rin tutadi, chunki inson tanasidagi a’zolar ichida bosh eng aziz a’zo hisoblanadi. Shu e’tibordan bosh kiyimni oyoq ostida qolib ketmasligiga alohida e’tibor qaratiladi.

Shar’iy kitoblarimizga ham do‘ppi masalasi kiritilgan bo‘lib, ulamolarimiz ba’zi oyatlar va hadislardagi ma’nolarning dalolatidan sababsiz bosh kiyim kiymay namoz o‘qish makruh deb aytganlar.

Alloh taolo A’rof surasi 26-oyatida: “Ey, Odam bolalari, batahqiq, sizlarga avratingizni to‘sadigan libos va ziynat libosini nozil qildik. Taqvo libosi, ana o‘sha yaxshidir. Ana o‘shalar Allohning oyat-belgilaridandir. Shoyadki eslasalar”.

Shayx Polonpuriy hazratlari oyatdagi taqvo libosi taqvodor kishi kiyadigan libosi deb tafsir qilgan.

A’rof surasining 31-oyatida: “Ey, Odam avlodi! Har bir masjid (namoz) oldidan ziynatlaringizni (kiyib) olingiz!”.

Mufassirlar ushbu oyatdagi ziynatdan murod – kishi uchun viqor bag‘ishlaydigan kiyimlar ekaniga ittifoq qilishgan.

Bosh kiyimsiz namoz o‘qish borasida O‘zbekiston musulmonlari idorasi Fatvo markazi 109-cavolga javob bergan:

“Ko‘plab mo‘tabar ulamolar bundan bir necha asr muqaddam o‘z kitoblarida ushbu masalaga to‘xtalib, uning hukmini ochiq-oydin yozib ketganlar. Jumladan: Alloma Haskafiy o‘zining “Durrul muxtor” kitobida namozdagi makruh amallarni sanab, shunday degan:

وَصَلَاتُهُ حَاسِرًا رَأْسَهُ لِلتَّكَاسُلِ, وَلَا بَأْسَ بِهِ لِلتَّذَلُّلِ ، وَلَوْ سَقَطَتْ قَلَنْسُوَتُهُ فَإِعَادَتُهَا أَفْضَلُ إلَّا إذَا احْتَاجَتْ لِتَكْوِيرٍ أَوْ عَمَلٍ كَثِيرٍ

“Namozxon (bosh kiyim kiyishga) erinchoqlik qilib, yalangbosh holda namoz o‘qishi namozning makruhlaridandir. Agar o‘zini xokisor tutish uchun shunday qilsa, zarari yo‘q. Agar bosh kiyimi (namoz asnosida boshidan) tushib ketsa uni qaytarib olishi afzaldir. Lekin, uni o‘rashga yoki ko‘p harakat qilishga ehtiyoj bo‘lsa, bunday qilmaydi”.

Qolaversa, bosh kiyim bilan namoz o‘qish odob, namozga hurmat hisoblanadi. Shuning uchun namozni bosh kiyim bilan o‘qish afzal”.

Murtazoyev Arabxon,
Toshkent Islom instituti talabasi.

MА`LUMOTNI IJTIMOIY TАRMOQLАRDА ULАSHING

Yangiliklar

Islom sivilizatsiyasi markazi Jenevadagi BMT qarorgohida Markaziy Osiyoning ilmiy va ma’naviy merosini taqdim etdi

24.10.2026 17892 7 min.

O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazi Jenevadagi BMT bo‘linmasida Markaziy Osiyoning ilmiy va ma’naviy merosi, shuningdek, uni o‘rganish, saqlash va keng targ‘ib etishga qaratilgan zamonaviy loyihalarni taqdim etdi. Millatlar saroyida «Sivilizatsiyalar, shaxslar, kashfiyotlar» ko‘rgazmasi hamda diplomatlar, xalqaro tashkilotlar vakillari, olimlar va madaniyat namoyandalarini birlashtirgan xalqaro ilmiy konferensiya bo‘lib o‘tdi, xabar bermoqda iccu.uz.

«Islom sivilizatsiyasi: Movarounnahrning buyuk ma’naviy va ilmiy merosi hamda ma’rifat ufqlari» mavzusidagi konferensiya Buxoro, Samarqand va Termizning ilmiy an’analari jahon sivilizatsiyasi rivojiga qo‘shgan hissasi hamda ushbu merosning zamonaviy jamiyat uchun ahamiyatiga bag‘ishlandi.

Tadbir 7 oktyabr kuni Parijdagi YUNЕSKO qarorgohida boshlangan xalqaro muloqotning mantiqiy davomi bo‘ldi. Har ikki uchrashuv O‘zbekiston Prezidenti Shavkat Mirziyoyevning 2025 yil 23 sentyabr kuni BMT Bosh Assambleyasining 80-sessiyasida ilgari surgan Imom Buxoriy, Imom Termiziy va Imom Moturidiy merosini chuqur o‘rganish hamda jahon jamoatchiligiga keng tanitish tashabbusini amalga oshirish doirasida tashkil etildi.

Dastur «Sivilizatsiyalar, shaxslar, kashfiyotlar» ko‘rgazmasi bilan boshlandi. Unda kitoblar, ilmiy va illustratsiyali nashrlar, miniatyuralar, shuningdek, Markaziy Osiyoning buyuk mutafakkirlari hayoti va kashfiyotlari haqidagi materiallar namoyish etildi. Ekspozitsiya mintaqa ilmiy va badiiy an’analarining boyligini, shuningdek, avlodlar o‘rtasidagi bilimlar davomiyligini ochib berdi.

Tadbirda BMTning Jenevadagi bo‘linmasi Bosh direktori Tatyana Valovaya hamda O‘zbekiston Respublikasining BMTning Jenevadagi bo‘linmasi va boshqa xalqaro tashkilotlar huzuridagi Doimiy vakili Eldiyor Toshmatov tabrik so‘zlari bilan ishtirok etdilar.

Tatyana Valovaya konferensiyaning sivilizatsiyalar muloqoti va o‘zaro ishonchni mustahkamlashdagi ahamiyatini ta’kidlab, Markazning ma’rifiy missiyasi hamda BMTning Jenevadagi bo‘linmasi kutubxonasi bilan hamkorlik istiqbollariga yuksak baho berdi.

«O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazi menda ulkan taassurot qoldirdi. Bu — boy tarixiy meros zamonaviy texnologiyalar yordamida taqdim etiladigan ilhom maskani. Bu haqiqatan ham XXI asr markazi bo‘lib, turli avlod vakillari, ayniqsa, yoshlar va bolalar uchun qiziqarlidir.

Ko‘rgazma hayratlanarli, taqdim etilgan kitoblar esa mutlaqo noyob. Biz kutubxonamiz va Markaz o‘rtasida hamkorlik qilishga kelishib oldik. O‘ylaymanki, bu juda qiziqarli hamkorlik bo‘ladi», — dedi Tatyana Valovaya.

Konferensiyaning ochilish marosimida O‘zbekiston Respublikasi Inson huquqlari bo‘yicha Milliy markazi direktori, Oliy Majlis Qonunchilik palatasi deputati Akmal Saidov ham so‘zga chiqdi.

Asosiy ma’ruza bilan O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazi direktori, O‘zbekiston madaniy merosini o‘rganish, saqlash va ommalashtirish bo‘yicha jahon jamiyati (WOSCU) boshqaruvi raisi doktor Firdavs Abduxoliqov ishtirok etdi. U muzey faoliyati, ilmiy-tadqiqot ishlari va ma’rifiy yo‘nalishlarni birlashtirgan Markazning xalqaro missiyasi haqida so‘z yuritib, kelgusidagi hamkorlik istiqbollarini belgilab berdi.

«O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyevning 2025 yilda BMT minbaridan turib ilgari surgan tashabbusi bugun aniq natijalarda o‘z ifodasini topmoqda. Parijdagi YUNЕSKOdan so‘ng buyuk ajdodlarimiz merosi Jenevadagi Millatlar saroyida ham taqdim etildi va xalqaro hamjamiyatda katta qiziqish uyg‘otdi.

Biz BMTning Jenevadagi bo‘linmasi rahbariyati bilan BMT kutubxonasi va arxivlaridan foydalanish imkoniyatini yaratish bo‘yicha kelishuvga erishdik. Bu Markaziy Osiyo, xususan, O‘zbekiston tarixiga oid ilgari noma’lum bo‘lgan materiallarni o‘rganish uchun yangi imkoniyatlar ochadi», — dedi O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazi direktori Firdavs Abduxoliqov.

Ishtirokchilar Imom Buxoriy, Imom Termiziy va Imom Moturidiyning Buxoro, Termiz va Samarqandning ilmiy an’analari bilan bog‘liq merosiga alohida e’tibor qaratdilar. Muhokamalar markazida bilimlarning ishonchliligi, ularni keyingi avlodlarga yetkazish mas’uliyati, shuningdek, e’tiqod va aql o‘rtasidagi munosabat masalalari bo‘ldi.

Jeneva diplomatik doirasi prezidenti Robert Blyum Samarqand tarixiga, uning turli madaniyatlar va dinlar uchrashgan maskan sifatidagi o‘rniga to‘xtalib, bilim olishga bo‘lgan umumiy intilishning ahamiyatini ta’kidladi.

«O‘zbekiston boy tarix va noyob madaniy merosga ega mamlakat. Samarqandda turli din vakillari birgalikda bilim olishga intilganlar. Odamlar Yaratganni turlicha nomlashlari mumkin, ammo bu bir-birlarini tushunishlariga to‘sqinlik qilmasligi kerak. Bugungi konferensiyaning ahamiyati ham aynan shunda», — dedi Robert Blyum.

Berlindagi Cultur-Cooperation International tashkiloti direktori, WOSCU a’zosi Ketlin Gyobel maxsus ma’ruza bilan ishtirok etib, tinchlikni mustahkamlash yo‘lidagi sa’y-harakatlarni birlashtirish zarurligini alohida ta’kidladi.

«Qo‘rquv va terror mavjud bo‘lgan, insonlar hayotdan ko‘z yumadigan bugungi dunyoda tinchlikni mustahkamlash davlatlar, jamoat institutlari va xalqaro tashkilotlarning birgalikdagi sa’y-harakatlarini talab etadi. Prezident Shavkat Mirziyoyevning tashabbusi tinchlik va hamjihatlik sari qo‘yilgan amaliy qadam bo‘ldi, deb hisoblayman», — dedi Ketlin Gyobel.

Markaziy Osiyo buyuk mutafakkirlari merosining zamonaviy jamiyat uchun ahamiyatini BMT bilan aloqalar bo‘yicha Latter-day Saint Charities tashkiloti vakili Kreyg Teylor ham alohida ta’kidladi.

«Men Imom Moturidiy va Beruniy merosini o‘rgandim hamda ularning g‘oyalari nima uchun bugun ham o‘z ahamiyatini yo‘qotmagani haqida mulohaza yuritdim. Diniy mansubligimizdan qat’i nazar, har birimiz tinchlikparvar bo‘lishga va xilma-xillikka boy jamiyatimizda tinchlikni mustahkamlashga hissa qo‘shishga intilishimiz nihoyatda muhim, deb hisoblayman», — dedi Kreyg Teylor.

Konferensiyaning ilmiy qismini uning moderatori, O‘zbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi vitse-prezidenti Bahrom Abduhalimov ochib berdi. U Markaziy Osiyo olimlarining kashfiyotlari, ularning jahon ilm-faniga qo‘shgan hissasi hamda Markazning xalqaro missiyasi haqida so‘z yuritdi.

Ma’rifat va bag‘rikenglik mavzusini O‘zbekiston Respublikasi Din ishlari bo‘yicha qo‘mitasi raisining birinchi o‘rinbosari Davronbek Mahsudov davom ettirdi.

Imom Moturidiy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi direktori Komiljon Shermuxamedov o‘z ma’ruzasida mutafakkir merosida aql, mo‘tadillik va axloqiy mas’uliyatning ahamiyatini ochib berdi.

Imom Buxoriy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi direktori o‘rinbosari Otabek Muhammadiyev esa Imom Buxoriy va Imom Termiziy ilmiy merosida manbalar ishonchliligini tekshirish usullariga to‘xtaldi.

Dastur doirasida uchta qisqa metrajli film ham namoyish etildi. Ularda O‘zbekiston va Islom sivilizatsiyasi merosi, yangi avlod muzeyi sifatidagi Islom sivilizatsiyasi markazi, shuningdek, Imom Buxoriy, Imom Termiziy va Imom Moturidiy merosi haqida hikoya qilindi. Filmlar mintaqa tarixiy merosini o‘rganish va ommalashtirishdagi zamonaviy yondashuvlarni namoyon etdi.

«Sivilizatsiyalar, shaxslar, kashfiyotlar» ko‘rgazmasida taqdim etilgan barcha kitoblar O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazi tomonidan BMTning Jenevadagi bo‘linmasi kutubxonasiga sovg‘a qilindi.

Konferensiya ilmiy va madaniy-ma’rifiy sohalardagi qo‘shma loyihalar istiqbollarini muhokama qilish bilan yakunlandi. Rasmiy dasturdan so‘ng Millatlar saroyida o‘zbek milliy taomlari taqdim etilgan milliy qabul marosimi bo‘lib o‘tdi. U diplomatlar, xalqaro tashkilotlar vakillari, olimlar va madaniyat namoyandalari o‘rtasidagi muloqotning mantiqiy davomi bo‘ldi.

Konferensiya O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazi, O‘zbekiston Respublikasi Tashqi ishlar vazirligi, O‘zbekiston Respublikasining BMTning Jenevadagi bo‘linmasi va boshqa xalqaro tashkilotlar huzuridagi Doimiy vakolatxonasi, O‘zbekiston Respublikasi Din ishlari bo‘yicha qo‘mitasi, Imom Buxoriy, Imom Termiziy va Imom Moturidiy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazlari, O‘zbekiston xalqaro islom akademiyasi, O‘zbekiston madaniyat va san’atni rivojlantirish jamg‘armasi (ACDF), O‘zbekiston musulmonlari idorasi hamda O‘zbekiston madaniy merosini o‘rganish, saqlash va ommalashtirish bo‘yicha jahon jamiyati (WOSCU) tomonidan tashkil etildi.

O‘zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati