Insoniyat yaralgandan beri barcha zamon va makonlarda bir necha ming yillar davomida, o‘zi uchun shifo izlab, turli usullarni qo‘llab ko‘rgan. Ilk davrlarda har bir inson o‘zi davolanishda oddiy vositalardan foydalangan. Vaqt o‘tishi bilan kasallikka muolaja qilishda tabiiy unsurlar orqali davolovchi tabiblar bilan bir qatorda serhgar, kohin va folbinlar ham shug‘ullanishgan.
Nabiy alayhissalom Payg‘ambar qilib yuborilganlaridan so‘ng shifo izlashda ham ummatlari uchun eng to‘g‘ri yo‘lni belgilab berdilar. Davolanuvchi va davolovchiga kerakli ko‘rsatmalarni berib, tib va duo bilan muolaja qilishni hadislari orqali ma’lum tartibga keltirdilar.
Dastlab, tibbiyot borasidagi dinimiz ko‘rsatmalariga nazar tashlab so‘ngra dam solish ya’ni, duo bilan muolaja qilish o‘rtasini muvofiq keluvchi jihatlarini o‘rganamiz.
Yuqorida o‘rganib chiqqanimizdek, Islom dinida har bir inson o‘z salomatligini saqlashi vojib hisoblanadi. Xuddi shuningdek, kasallikka yo‘liqqanda dardiga shifo bo‘ladigan omillardan foydalanib o‘ziga muolaja qilishi ham lozim. Agar inson o‘z salomatligiga e’tibor bermasligi tufayli jismi va ruhiga zarar yetadigan bo‘lsa, qattiq gunohkor bo‘ladi.
Alloh taolo bunday marhamat qiladi:
“Va o‘z qo‘llaringiz (baxilligingiz) bilan o‘zlaringizni halokatga tashlamangiz!” (Baqara surasi, 195-oyat).
Inson o‘z salomatligiga zarar yetkazadigan barcha narsalardan yiroq bo‘lishi va sog‘ligini saqlashi shariat talabi ekani barcha mo‘tabar manbalarda ta’kidlangan.
Xususan, hadisi sharifda bunday deyiladi:
عن أبي الدردى رضي الله عنه أن النبي صلى الله عليه و سلم قال إن الله أنزل الداء و الدواء و جعل لكل داء دواء فتداووا و لا تداووا بمحرم
Abu Dardo roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi. Nabiy sollallohu alayhi vasallam aytadilar: “Albatta, Alloh dardni ham davoni ham tushurgan va har bir dardga davosini qo‘ygan. Shunday ekan davolaninglar. Harom bilan davolanmanglar” (Imom Abu Dovud rivoyati).
Usoma ibn Sharik aytadi: “Sahobalar: Yo Rasululloh, davolanaylik-mi?” deyishdi. U zot: “Ha, Allohning bandalari davolaninglar. Albatta, Alloh taolo biror dardni qo‘ygan bo‘lsa, uning davosini ham qo‘ygan. Lekin bir dard bundan mustasno”, dedilar. Ular:“Yo, Rasululloh u qaysi dard?” deyishgan edi. U zot: “Keksalik”, dedilar (Imom Termiziy rivoyati).
Abdulloh ibn Mas’ud roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi.Nabiy sollallohu alayhi vasallam: “Albatta, Alloh biror kasallikni tushirgan bo‘lsa, u bilan birga davosini ham tushirgan. Uni bilmagan kishi (shifosida) johil bo‘libdi. Uni bilgan kishi (shifodan) xabardor bo‘libdi”, deganlar (Imom Ibn Hibbon rivoyati).
Jobir ibn Abdulloh roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi. Nabiy sollallohu alayhi vasallam: “Har bir dardning davosi bor. Agar kasallikning davosi unga yetsa, Alloh azza va jallaning izni bilan tuzaladi”, dedilar (Imom Muslim rivoyati).
Doktor Nasimiy aytadi: “Yuqorida sanab o‘tilganlar va ular kabi boshqa hadislarning barchasida tibbiyotni tasdiqlangan. Shuningdek, kasallikka qarshi kurashishga va shifo sabablarini o‘rganishga targ‘ib qilingan. Nabiy sollallohu alayhi vasallamning: “Uni bilmagan kishi (shifosida) johil bo‘libdi. Uni bilgan kishi (shifodan) xabardor bo‘libdi”, degan so‘zlari barcha musulmon tabiblarni, shifokorlarni izlanishlar olib borib, kasalliklarga davo bo‘ladigan dori-darmonlarni kashf qilish va avvalgisidan ko‘ra samaralirog‘i borasidaizlanishga undaydi.
Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi va sallamning “Har bir dardning davosi bordir” degan so‘zlari esa, o‘zida har qanday kasallikni his qilgan bemorga tuzalishi uchun ishonch va ruhan quvvat bag‘ishlaydi. Bemorda kasallikdan keyingi asoratlar borasidagi yomon o‘y-xayollarni ketkazib, uning a’zolaridagi Alloh taoloning izni bilan tezda shifo topishiga yordam beradigan immunitet tizimini kuchaytiradi.
Nabiy alayhissalom hadisda darddan tuzalishlik uchun kerakli dorini qo‘llash lozimligiga ishora qilib, “Agar kasallikning davosi unga yetsa, Alloh azza va jallaning izni bilan tuzaladi”, dedilar. Bu kasallikka kerakli dori-darmonlarni qo‘llashga targ‘ibdir. Chunki og‘ir dardga oddiy dori kor qilmaganidek, o‘ta kuchli dori boshqa dardlarni keltirib chiqaradi”.
Islom dini ko‘rsatmasiga ko‘ra, kasalliklarga muolaja qiluvchi kishilar tabiblar bo‘ladimi yoki meditsina xodimlarimi o‘z kasblariga doir diniy bilimlardan ham xabardor bo‘lishlari lozim. Nabiy sollallohu alayhi vasallam bu borada ham qilgan tavsiyalari va ko‘rsatmalari – shariat ko‘rsatmasidir. Kasalliklarga shifo izlab dori-darmonlarni qo‘llash qadarga imon keltirish va tavakkul haqiqatiga aslo zid kelmaydi. Zero, Nabiy sollallohu alayhi vasallam o‘zlari davolanganlar va boshqalarni ham ba’zi muolaja yoki tavsiyalari bilan davolaganlar.
Muhammad Zarif Muhammad Olim o‘g‘lining
"Islomda salomatlik" kitobidan
Marosim O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazining Katta konferens-zalida o‘tkazildi. Tadbir ishtirokchilariga «Jahon jamoatchiligining Islom sivilizatsiyasi markaziga nigohi» maxsus filmi namoyish etildi.
Tadbirda O‘zbekiston Prezidenti matbuot kotibi, Prezident Administratsiyasi Kommunikatsiyalar departamenti rahbari Sherzod Asadov tabrik so‘zi bilan ishtirok etdi. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Administratsiyasi maslahatchisi Muzaffar Komilovning forum ishtirokchilariga yo‘llagan murojaatini O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Administratsiyasining mas’ul xodimi Rahmatulla Arziyev o‘qib eshittirdi.
Forum ishtirokchilariga yo‘llangan qutlov so‘zlarida xorijiy mehmonlar va media hamjamiyati vakillariga minnatdorlik bildirildi. Forumning professional muloqot, xalqaro hamkorlik va O‘zbekistonning tarixiy-madaniy merosini ilgari surish maydoni sifatidagi ahamiyati ta’kidlandi.
Marosimning asosiy voqealaridan biri Euronews bosh direktori va bosh muharriri Klaus Shtrunsning «Yangi yaqinlik: madaniyat, media va g‘oyalar orqali Yevropa va Markaziy Osiyoni birlashtirish — Islom sivilizatsiyasi markazi global axborot makonida» mavzusidagi maxsus ma’ruzasi bo‘ldi.
Shtruns islom sivilizatsiyasining tarixiy, ilmiy, ma’naviy va madaniy merosini zamonaviy media formatlar orqali jahon auditoriyasiga yetkazish, shuningdek, Yevropa va Markaziy Osiyo o‘rtasida axborot almashinuvini kuchaytirish muhimligini ta’kidladi.
Uning qayd etishicha, media vositalari turli mamlakatlar va jamiyatlar o‘rtasida nafaqat axborot almashinuvini ta’minlashi, balki muloqot uchun ko‘priklar ham qurishi kerak.
«Media vositalari fikrlar va yangiliklar almashinuvi uchun ko‘priklar qurishi mumkin va qurishi shart. Axir media kommunikatsiyasining mohiyati ham aynan shunda — ko‘priklar qurishda. Bugun bu yerda, qadimiy Ipak yo‘lida, kelajagimiz uchun aynan shu jarayon sodir bo‘lmoqda», — dedi Klaus Shtruns.
Euronews rahbari Yevropa va Markaziy Osiyo o‘rtasidagi axborot makonini yanada yaqinlashtirishni tarixiy Ipak yo‘li an’analari bilan qiyosladi. Uning ta’kidlashicha, mintaqalar o‘rtasidagi zamonaviy media aloqalar iqtisodiy, madaniy va ijtimoiy hamkorlikning yangi imkoniyatlarini ham ochishi mumkin.
«Ipak yo‘lida axborot oqimi qanday kechgan bo‘lsa, bir-birimiz bilan muloqot qilish, bir-birimizning tilimizni tushunish ham shunday bo‘lsin. Bu oddiy texnik jarayondan ko‘ra kengroq tushuncha. Bu haqiqiy hamkorlikning yangi ko‘rinishi, kelajakdagi butun iqtisodiy taraqqiyot uchun harakatlantiruvchi kuch bo‘ladigan yangi axborot makonidir», — dedi u.
Klaus Shtruns, shuningdek, O‘zbekistonda yosh avlodning katta ulushga ega ekanini alohida qayd etib, bu mamlakatning kelajagi uchun ulkan imkoniyat ekanini ta’kidladi. U turli mamlakatlar yoshlarini birlashtiruvchi media va madaniy loyihalarni amalga oshirish taklifini ilgari surdi.
Uning fikricha, turli sohalar — sport, ilm-fan, ta’lim va madaniyat vakillaridan iborat yoshlarni bir joyga to‘plab, ularning tajriba almashinuvi, hujjatli filmlar suratga olishi va qo‘shma loyihalarda ishtirok etishi uchun imkoniyat yaratish mumkin. Bunday tashabbuslar orqali mamlakatlar va mintaqalar yoshlari o‘rtasida yangi aloqalarni shakllantirish mumkin.
«Bu faqat chiroyli nutqlarda emas, balki aniq va amaliy loyihalarda o‘z ifodasini topishi kerak», — dedi Euronews bosh direktori.
Shtruns media sohasidagi innovatsiyalar ham aynan shu maqsad — o‘tmish merosini asrab, kelajakni birgalikda yaratishga xizmat qilishi kerakligini ta’kidladi.
«Eng muhimi, media doimo innovatsiyalarni harakatga keltiruvchi kuch bo‘lishi kerak. Ammo bu innovatsiyalar bugun men eshitgan ajoyib maqsadga xizmat qilishi lozim: media sohasida innovatsiyalarni ilgari surish, qalbimizda o‘tmishni asrab, kelajakni yaratish», — dedi u.
Euronews rahbari forumda ishtirok etishni media sohasining jamiyat oldidagi mas’uliyati bilan bog‘ladi. Uning ta’kidlashicha, jurnalistika va media faoliyati faqat biznes yoki kasb emas, balki turli jamiyatlarni yaqinlashtirishga xizmat qiladigan muhim vazifadir.
«Ushbu noodatiy tadbirda media hamkor sifatida ishtirok etayotganimizdan faxrlanamiz. Biz uchun bu shunchaki biznes emas, oddiy kasb ham emas. Bu — o‘z burchimiz va da’vatimizdir», — dedi Klaus Shtruns.
Shu tariqa, forumning ochilish marosimida media sohasining zamonaviy vazifalari, xalqaro axborot hamkorligini rivojlantirish, madaniy merosni yangi formatlarda jahon auditoriyasiga taqdim etish va turli mintaqalar o‘rtasida yangi axborot ko‘priklarini barpo etish masalalariga alohida e’tibor qaratildi.
O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazi direktori, WOSCU Boshqaruv raisi Firdavs Abduxaliqov «Islom sivilizatsiyasi markazi — yangi turdagi madaniy-ma’rifiy media platforma» mavzusida maxsus ma’ruza qildi.
Abduxoliqov Markaz konsepsiyasini tarixiy meros, ilm-fan, muzey ishi va yangi medialarni birlashtiruvchi zamonaviy xalqaro maydon sifatida taqdim etdi. U islom sivilizatsiyasi merosi hujjatli filmlar, televizion loyihalar, raqamli rekonstruksiyalar, multimedia va immersiv ekspozitsiyalar, shuningdek, nashriyot tashabbuslarida qanday yangi talqin kasb etayotgani haqida ma’lumot berdi. Markazning xalqaro media loyihalari, dunyodagi yetakchi ommaviy axborot vositalari bilan hamkorligi, shuningdek, tarixiy merosni o‘rganish va ommalashtirishda sun’iy intellekt hamda raqamli texnologiyalardan foydalanish masalalariga alohida e’tibor qaratildi.
Marosim ishtirokchilariga, shuningdek, Islom sivilizatsiyasi markazi haqida prezentatsion rolik namoyish etildi.
Xalqaro mediaforumda 50 ta davlatdan media va ekspertlar hamjamiyatining 300 nafarga yaqin vakili ishtirok etmoqda. Ular orasida xalqaro telekanallar va axborot agentliklari rahbarlari hamda vakillari, jurnalistlar, noshirlar, kinematografistlar, olimlar, tadqiqotchilar va raqamli texnologiyalar sohasi mutaxassislari bor.
iccu.uz