O`zbekiston musulmonlari idorasi

Kuchli mo‘min sevimliroq

24.03.2026 12008 7 min.

Bugungi globallashuv jarayonida turli ijtimoiy, iqtisodiy va ekologik muammolar avj olishi, ayniqsa, XX asrning 70-80-yillaridan boshlab fan-texnika taraqqiyotida katta o‘zgarishlar yuz berib, jismoniy mehnat o‘rnini aqliy mehnat egallashi cheksiz imkoniyatlar bilan birga insonlar salomatligiga katta salbiy ta’sir o‘tkazmoqda. Aslida, inson kamolotida uning nafaqat ma’naviyati, balki jismoniy yetukligi ham katta ahamiyatga ega. Kishining jismonan sog‘lom bo‘lishi uning bosh miya faoliyati yaxshilanib, aqlining tez rivojlanishi, ma’naviy quvvatining ham ortishiga yordam beradi.

Misrlik mashhur olim shayx Maxmud Shaltut aytadi: “Insoning kuchliligi uning jismi va ruhining quvvati bilan bog‘liq. Chunki hayot og‘riqlar, alamlarva orzu-umidlar bilan to‘la. U esa og‘riqlarni yengishi va orzu-umidlarga erishishi kerak. Kuchsiz, zaif ruh, istaklarga yetishda dosh bera olmaganidek, og‘riqlarga ham sabr qilishda dosh berolmaydi. Shuningdek, jismning zaifligi hamto‘xtovsiz harakatlanish lozim bo‘lgan o‘rinlarda yetarlicha harakatga chiday olmaydi. Shubhasiz, albatta jismoniy tarbiya jismning kuchga to‘lishi va immuniteti ortishida katta ta’sirga ega”.

Islom dini ta’limotining calomatlik va jismoniy barkamol bo‘lish borasidagi targ‘ibotiQur’oni karim oyatlari, hadisi shariflardava islom ulamolari asarlarida keng yoritilgan.

Qur’oni karimda bunday marhamat qilinadi:

﴿ثُمَّ لَتُسْأَلُنَّ يَوْمَئِذٍ عَنِ النَّعِيم﴾

“So‘ngra o‘sha kunda, albatta, berilgan ne’matlardan so‘ralasiz” (Takasur surasi, 8-oyat).

Ali roziyallohu anhu ushbu oyatidagi “ne’matlar” oyatini “U – xotirjamlik, sog‘lik va salomatlikdir” deb tafsir qilganlar.

Kishi sog‘lom bo‘lishi, o‘zida kuch-quvvat, shijoat hosil qilishi, ma’nan va jismonan yetuklikka erishishi uchunjismoniy harakat qilishi lozim.

Islom dinida insonningkuchli, baquvvat bo‘lishiga katta ahamiyat berilgan. Bu haqda so‘z ketganda dastlab zehnga quyidagi hadisi sharif keladi.

Abu Hurayra roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi. Nabiy sollallohu alayhi vasallam: “Kuchli mo‘min Alloh taologa kuchsiz mo‘mindan ko‘ra yaxshiroq va suyukliroqdir. Barchasida yaxshilik bor. Sen o‘zinga foyda beradigan narsaga intilgin, Allohdan yordam so‘ra va sust bo‘lmagin”, deganlar (Imom Muslim rivoyati).

Ushbu hadisda nazarda tutilgan quvvat umumiy ma’noda bo‘lib, inson hayotining barcha jabhalarini o‘z ichiga oladi.Demak, iymoni kuchli iymoni zaifdan yaxshiroq. O‘z sohasida kuchli sust kishidan yaxshiroq, jismonan baquvvat kishi kuchsiz kishidan yaxshiroqdir. Agar badanning quvvati jismoniy mashqlar bilan hosil bo‘lar ekan, inson go‘zal fazilatlarni qo‘lga kiritishi va Alloh taoloning muhabbatini qozonishi uchun jismoniy mashqlarni bajarishi lozim.

Insoniyat qadim zamonlardan salomatligini saqlash, jismoniy kuch-quvvat hosil qilish uchun turli vositalardan foydalangan. Bu borada yakka tartibda yoki jamoa bo‘lib har xil mashqlar bajargan va o‘yinlarni kashf qilgan.

Islom dini atrofga yoyilayotgan ilk davrlarda ham xilma-xil harbiy o‘yinlar, o‘q-yoy otish, chavandozlik musobaqalari o‘tkazib turilardi.

Sog‘liq haqida turli davrda yashagan allomalar o‘z fikrlarini aytib, bu borada jismoniy tarbiyaning o‘rni nechog‘li muhim ekanini ta’kidlabo‘tganlar.

Xususan, Abu Ali ibn Sino bunday deydi: “Sog‘liqni saqlashning asosiy tadbiri badantarbiya. Badantarbiya o‘zga tadbirlar bilan birga to‘g‘ri ishlatilganda gavdani to‘ldiruvchi narsalar to‘planishining oldini oluvchi kuchli omillardan bo‘lib, tug‘ma issiqlikni oshiradi, tanaga yengillik beradi. O‘z vaqtida me’yori bilan badantarbiya qilgan odamga dard yaqin yo‘lamaydi. Badantarbiya bilan mashg‘ul bo‘linsa, hech qanday dori-darmonga zarurat qolmaydi, buning uchun muayyan tartibga rioya qilmoq ham shart. Badantarbiyani tark etgan odam aksari xarob bo‘ladi, zero harakatsiz qolgan a’zolarning quvvati zaiflashadi”.

O‘rta Osiyo olimlari orasida jismoniy mashqlarni ta’riflash va o‘ziga xos tarzda tasniflashdaIbn Sinoning xizmatlari beqiyos.

Olim o‘zining mashhur “Tib ilmi qonuni” asari uchinchi qismning ikkinchi bo‘limini kishilar salomatligi uchun kurashda jismoniy mashqlardan foydalanish masalalariga bag‘ishlagan. Bu bo‘limning dastlabki satrlaridayoq jismoniy mashqlar bilan shug‘ullanish va undan keyin ovqatlanish hamda uyqu rejimi salomatlikni saqlashda eng muhim shart ekani qayd etiladi.

Olim jismoniy mashqlarni kishi salomatligini saqlashning eng muhim vositasi deb hisoblash bilan birga, jismoniy mashq nafas olish uzluksiz va chuqur bo‘lishiga olib keluvchi ixtiyoriy harakat ekanini, jismoniy mashqlar bilan me’yorida va o‘z vaqtida shug‘ullanuvchi kishi hech qanday muolajaga muhtoj bo‘lmasligini aytadi.

Olimning jismoniy mashqlarni qo‘llash prinsiplari to‘g‘risidagi metodik ko‘rsatmalarining axamiyati g‘oyatda katta. “Jismoniy mashqlarni boshlayotganda badan toza bo‘lishi kerak” va “jismoniy mashqlar bilan shug‘ullanuvchi kishi och bo‘lganidan ko‘ra to‘q bo‘lgani ma’qul hamda gavda sovuq va quruq bo‘lgandan ko‘ra issiq, nam bo‘lgani yaxshi”, deydi Abu Ali ibn Sino.

Buyuk bobokalonimizning ushbu so‘zlari hozirgi texnika rivojlangan asrda jismoniy salomatlik uchun qayg‘urgan har bir kishi badan tarbiya mashqlariga yanada e’tiborli bo‘lishini lozimligini ko‘rsatadi.

Xalqparvar, jadidchi, pedagog Abdurauf Fitrat bu xususida: “Badantarbiya badanni sog‘lom va kuchli hamda a’zolarni mukammal darajaga yetkazishdan iborat, busiz baxt-saodatga erishib bo‘lmaydi”, deya inson tanasining sog‘lom bo‘lishiga alohida ahamiyat bergan.

Jismoniy mashqlar kishining kasalliklarga qarshi immunitetini tiklab, qon aylanish sistemasi, oshqozon hazmi tizimini yaxshilaydi. Kishining kuch-quvvatini va o‘ziga bo‘lgan ishonchini oshiradi. Shuningdek, ortiqcha vaznni, dangasalik va ruhiy tushkunlikni ketkazadi. U nafaqat jismoniy, balki ma’naviy kamolotga yetishda ham muhim omildir. Jismoniy tarbiya irodani toblaydi, aniq maqsad sari intilish, qiyinchiliklarni bardosh va chidam bilan yengishga o‘rgatadi. Inson qalbida g‘alabaga ishonch, g‘urur va iftixor tuyg‘ularini tarbiyalaydi.

Hozirda fan-texnika taraqqiy etib, inson kundalik hayotiga turli texnika vositalari kirib kelishi uning jismoniy harakatlarining cheklanib qolishiga sabab bo‘lmoqda. Natijada, turli kasalliklar tobora avj olib bormoqda. Ushbu holatda yuqorida aytilganidek, har bir inson komillik sari intilib, doimo ruhiy tarbiya bilan birgalikda o‘zining jismoniy jihatiga ham alohida ahamiyat berishi lozim. Albatta, jismoniy mashqlarni bajarish va o‘zaro musobaqalar jarayoni odob-axloq doirasida bo‘lishi, jismoniy jihatdan kuchli bo‘lishga, ishtirokchilar va atrofdagilarni birlashtirishga xizmat qilishilozim. Raqiblar bir-birlarini masxara qilishi, taxqirlashi yoki mashqlar va musobaqalarda avrat ochiq bo‘lishi harom amal hisoblanadi. Ayni paytda, yurtimizda jismoniy tarbiya va sport bilan shug‘ullanish uchun yetarlicha imkoniyatlar mavjud. Har bir kishi bu imkoniyatlardan oqilona foydalanishi darkor. Zero, jismonan sog‘lom baquvvat kishi o‘z zimmasidagi burch va vazifalarni to‘la uddalay oladi. Oilasi va jamiyatga ko‘proq foyda keltiradi.

"Islomda salomatlik" kitobidan

MА`LUMOTNI IJTIMOIY TАRMOQLАRDА ULАSHING

Yangiliklar

Islom sivilizatsiyasi markazi Jenevadagi BMT qarorgohida Markaziy Osiyoning ilmiy va ma’naviy merosini taqdim etdi

24.10.2026 36753 7 min.

O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazi Jenevadagi BMT bo‘linmasida Markaziy Osiyoning ilmiy va ma’naviy merosi, shuningdek, uni o‘rganish, saqlash va keng targ‘ib etishga qaratilgan zamonaviy loyihalarni taqdim etdi. Millatlar saroyida «Sivilizatsiyalar, shaxslar, kashfiyotlar» ko‘rgazmasi hamda diplomatlar, xalqaro tashkilotlar vakillari, olimlar va madaniyat namoyandalarini birlashtirgan xalqaro ilmiy konferensiya bo‘lib o‘tdi, xabar bermoqda iccu.uz.

«Islom sivilizatsiyasi: Movarounnahrning buyuk ma’naviy va ilmiy merosi hamda ma’rifat ufqlari» mavzusidagi konferensiya Buxoro, Samarqand va Termizning ilmiy an’analari jahon sivilizatsiyasi rivojiga qo‘shgan hissasi hamda ushbu merosning zamonaviy jamiyat uchun ahamiyatiga bag‘ishlandi.

Tadbir 7 oktyabr kuni Parijdagi YUNЕSKO qarorgohida boshlangan xalqaro muloqotning mantiqiy davomi bo‘ldi. Har ikki uchrashuv O‘zbekiston Prezidenti Shavkat Mirziyoyevning 2025 yil 23 sentyabr kuni BMT Bosh Assambleyasining 80-sessiyasida ilgari surgan Imom Buxoriy, Imom Termiziy va Imom Moturidiy merosini chuqur o‘rganish hamda jahon jamoatchiligiga keng tanitish tashabbusini amalga oshirish doirasida tashkil etildi.

Dastur «Sivilizatsiyalar, shaxslar, kashfiyotlar» ko‘rgazmasi bilan boshlandi. Unda kitoblar, ilmiy va illustratsiyali nashrlar, miniatyuralar, shuningdek, Markaziy Osiyoning buyuk mutafakkirlari hayoti va kashfiyotlari haqidagi materiallar namoyish etildi. Ekspozitsiya mintaqa ilmiy va badiiy an’analarining boyligini, shuningdek, avlodlar o‘rtasidagi bilimlar davomiyligini ochib berdi.

Tadbirda BMTning Jenevadagi bo‘linmasi Bosh direktori Tatyana Valovaya hamda O‘zbekiston Respublikasining BMTning Jenevadagi bo‘linmasi va boshqa xalqaro tashkilotlar huzuridagi Doimiy vakili Eldiyor Toshmatov tabrik so‘zlari bilan ishtirok etdilar.

Tatyana Valovaya konferensiyaning sivilizatsiyalar muloqoti va o‘zaro ishonchni mustahkamlashdagi ahamiyatini ta’kidlab, Markazning ma’rifiy missiyasi hamda BMTning Jenevadagi bo‘linmasi kutubxonasi bilan hamkorlik istiqbollariga yuksak baho berdi.

«O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazi menda ulkan taassurot qoldirdi. Bu — boy tarixiy meros zamonaviy texnologiyalar yordamida taqdim etiladigan ilhom maskani. Bu haqiqatan ham XXI asr markazi bo‘lib, turli avlod vakillari, ayniqsa, yoshlar va bolalar uchun qiziqarlidir.

Ko‘rgazma hayratlanarli, taqdim etilgan kitoblar esa mutlaqo noyob. Biz kutubxonamiz va Markaz o‘rtasida hamkorlik qilishga kelishib oldik. O‘ylaymanki, bu juda qiziqarli hamkorlik bo‘ladi», — dedi Tatyana Valovaya.

Konferensiyaning ochilish marosimida O‘zbekiston Respublikasi Inson huquqlari bo‘yicha Milliy markazi direktori, Oliy Majlis Qonunchilik palatasi deputati Akmal Saidov ham so‘zga chiqdi.

Asosiy ma’ruza bilan O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazi direktori, O‘zbekiston madaniy merosini o‘rganish, saqlash va ommalashtirish bo‘yicha jahon jamiyati (WOSCU) boshqaruvi raisi doktor Firdavs Abduxoliqov ishtirok etdi. U muzey faoliyati, ilmiy-tadqiqot ishlari va ma’rifiy yo‘nalishlarni birlashtirgan Markazning xalqaro missiyasi haqida so‘z yuritib, kelgusidagi hamkorlik istiqbollarini belgilab berdi.

«O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyevning 2025 yilda BMT minbaridan turib ilgari surgan tashabbusi bugun aniq natijalarda o‘z ifodasini topmoqda. Parijdagi YUNЕSKOdan so‘ng buyuk ajdodlarimiz merosi Jenevadagi Millatlar saroyida ham taqdim etildi va xalqaro hamjamiyatda katta qiziqish uyg‘otdi.

Biz BMTning Jenevadagi bo‘linmasi rahbariyati bilan BMT kutubxonasi va arxivlaridan foydalanish imkoniyatini yaratish bo‘yicha kelishuvga erishdik. Bu Markaziy Osiyo, xususan, O‘zbekiston tarixiga oid ilgari noma’lum bo‘lgan materiallarni o‘rganish uchun yangi imkoniyatlar ochadi», — dedi O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazi direktori Firdavs Abduxoliqov.

Ishtirokchilar Imom Buxoriy, Imom Termiziy va Imom Moturidiyning Buxoro, Termiz va Samarqandning ilmiy an’analari bilan bog‘liq merosiga alohida e’tibor qaratdilar. Muhokamalar markazida bilimlarning ishonchliligi, ularni keyingi avlodlarga yetkazish mas’uliyati, shuningdek, e’tiqod va aql o‘rtasidagi munosabat masalalari bo‘ldi.

Jeneva diplomatik doirasi prezidenti Robert Blyum Samarqand tarixiga, uning turli madaniyatlar va dinlar uchrashgan maskan sifatidagi o‘rniga to‘xtalib, bilim olishga bo‘lgan umumiy intilishning ahamiyatini ta’kidladi.

«O‘zbekiston boy tarix va noyob madaniy merosga ega mamlakat. Samarqandda turli din vakillari birgalikda bilim olishga intilganlar. Odamlar Yaratganni turlicha nomlashlari mumkin, ammo bu bir-birlarini tushunishlariga to‘sqinlik qilmasligi kerak. Bugungi konferensiyaning ahamiyati ham aynan shunda», — dedi Robert Blyum.

Berlindagi Cultur-Cooperation International tashkiloti direktori, WOSCU a’zosi Ketlin Gyobel maxsus ma’ruza bilan ishtirok etib, tinchlikni mustahkamlash yo‘lidagi sa’y-harakatlarni birlashtirish zarurligini alohida ta’kidladi.

«Qo‘rquv va terror mavjud bo‘lgan, insonlar hayotdan ko‘z yumadigan bugungi dunyoda tinchlikni mustahkamlash davlatlar, jamoat institutlari va xalqaro tashkilotlarning birgalikdagi sa’y-harakatlarini talab etadi. Prezident Shavkat Mirziyoyevning tashabbusi tinchlik va hamjihatlik sari qo‘yilgan amaliy qadam bo‘ldi, deb hisoblayman», — dedi Ketlin Gyobel.

Markaziy Osiyo buyuk mutafakkirlari merosining zamonaviy jamiyat uchun ahamiyatini BMT bilan aloqalar bo‘yicha Latter-day Saint Charities tashkiloti vakili Kreyg Teylor ham alohida ta’kidladi.

«Men Imom Moturidiy va Beruniy merosini o‘rgandim hamda ularning g‘oyalari nima uchun bugun ham o‘z ahamiyatini yo‘qotmagani haqida mulohaza yuritdim. Diniy mansubligimizdan qat’i nazar, har birimiz tinchlikparvar bo‘lishga va xilma-xillikka boy jamiyatimizda tinchlikni mustahkamlashga hissa qo‘shishga intilishimiz nihoyatda muhim, deb hisoblayman», — dedi Kreyg Teylor.

Konferensiyaning ilmiy qismini uning moderatori, O‘zbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi vitse-prezidenti Bahrom Abduhalimov ochib berdi. U Markaziy Osiyo olimlarining kashfiyotlari, ularning jahon ilm-faniga qo‘shgan hissasi hamda Markazning xalqaro missiyasi haqida so‘z yuritdi.

Ma’rifat va bag‘rikenglik mavzusini O‘zbekiston Respublikasi Din ishlari bo‘yicha qo‘mitasi raisining birinchi o‘rinbosari Davronbek Mahsudov davom ettirdi.

Imom Moturidiy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi direktori Komiljon Shermuxamedov o‘z ma’ruzasida mutafakkir merosida aql, mo‘tadillik va axloqiy mas’uliyatning ahamiyatini ochib berdi.

Imom Buxoriy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi direktori o‘rinbosari Otabek Muhammadiyev esa Imom Buxoriy va Imom Termiziy ilmiy merosida manbalar ishonchliligini tekshirish usullariga to‘xtaldi.

Dastur doirasida uchta qisqa metrajli film ham namoyish etildi. Ularda O‘zbekiston va Islom sivilizatsiyasi merosi, yangi avlod muzeyi sifatidagi Islom sivilizatsiyasi markazi, shuningdek, Imom Buxoriy, Imom Termiziy va Imom Moturidiy merosi haqida hikoya qilindi. Filmlar mintaqa tarixiy merosini o‘rganish va ommalashtirishdagi zamonaviy yondashuvlarni namoyon etdi.

«Sivilizatsiyalar, shaxslar, kashfiyotlar» ko‘rgazmasida taqdim etilgan barcha kitoblar O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazi tomonidan BMTning Jenevadagi bo‘linmasi kutubxonasiga sovg‘a qilindi.

Konferensiya ilmiy va madaniy-ma’rifiy sohalardagi qo‘shma loyihalar istiqbollarini muhokama qilish bilan yakunlandi. Rasmiy dasturdan so‘ng Millatlar saroyida o‘zbek milliy taomlari taqdim etilgan milliy qabul marosimi bo‘lib o‘tdi. U diplomatlar, xalqaro tashkilotlar vakillari, olimlar va madaniyat namoyandalari o‘rtasidagi muloqotning mantiqiy davomi bo‘ldi.

Konferensiya O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazi, O‘zbekiston Respublikasi Tashqi ishlar vazirligi, O‘zbekiston Respublikasining BMTning Jenevadagi bo‘linmasi va boshqa xalqaro tashkilotlar huzuridagi Doimiy vakolatxonasi, O‘zbekiston Respublikasi Din ishlari bo‘yicha qo‘mitasi, Imom Buxoriy, Imom Termiziy va Imom Moturidiy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazlari, O‘zbekiston xalqaro islom akademiyasi, O‘zbekiston madaniyat va san’atni rivojlantirish jamg‘armasi (ACDF), O‘zbekiston musulmonlari idorasi hamda O‘zbekiston madaniy merosini o‘rganish, saqlash va ommalashtirish bo‘yicha jahon jamiyati (WOSCU) tomonidan tashkil etildi.

O‘zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati