Uyqu – Alloh taolo tomonidan insoniyatga berilgan ne’matlardan biri. Uyqu sababli inson hordiq chiqaradi, jismi kuch-quvvatga to‘ladi.

Inson bu kundalik odati orqali ham savobga ega bo‘lishi mumkin. Buning uchun quyidagi odoblarga rioya etish talab etiladi.

Birinchisi – uxlashga yotmoqchi bo‘lgan kishi badanini dam oldirishni va ibodatga kuch yig‘ishni niyat qilishi lozim.

Bunday niyat bilan uyqu ham ibodatga aylanadi va inson go‘yoki kechalarni ibodat bilan qoim qilgandek ajrga ega bo‘ladi.

Ikkinchisi – uyquga pokiza holda yotish.

Pok holda uxlagan kishi shayton vasvasasidan omonda bo‘ladi.

Uchinchisi – qorin to‘q holda uxlashdan saqlanish.

To‘q qoringa uxlash inson salomatligi uchun nihoyatda zararlidir. Bunda ovqat hazm bo‘lishi qiyinlashib, turli oshqozon va ichak kasalliklari kelib chiqadi.

Beshinchisi – uyquga barvaqt yotish.

Tunni bekorchilik bilan o‘tkazish inson salomatligi uchun jiddiy zarar ekanini ta’kidlab o‘tish lozim. Buyuk Britaniya olimlarining 90 mingga yaqin ko‘ngilli qatnashgan, olti yil davom etgan taqdiqotlari natijasiga ko‘ra soat 22⁰⁰ dan 23⁰⁰ gacha bo‘lgan vaqt oralig‘ida uyquga yotish yurak-qon tomir kasalliklari xavfini sezilarli darajada kamaytirishi aniqlangan (European Heart Journal – Digital Health, Volume 2, Issue 4, December 2021, Pages 658–666).

Oltinchisi – uxlashdan oldin uy eshigini mahkamlab yopish va idishlar og‘zini berkitish.

Rasululloh sollallohu alayhi vasallam: “Eshiklarni berkitinglar, mesh (og‘zini) bog‘langlar, idish-tovoqni to‘nkarib qo‘yinglar, chiroqlarni o‘chiringlar” deganlar (Imom Buxoriy rivoyati).

Yettinchisi – chiroqlar o‘chirib yotish.

Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi vasallam: “Agar uxlasangiz, chiroqlarni o‘chiringlar!” deganlar (Imom Abu Dovud rivoyati).

Buyuk Britaniyaning “Current Biology” nomli ilmiy-ommabop jurnalida uxlash paytida chiroqning yonib turishi inson tanasiga salbiy ta’sirlari haqidagi maqolada quyidagi ma’lumotlar keltiriladi:

“Gollandiyalik olimlar sichqonlar ustida tadqiqot olib borib, tundagi chiroqlarning ularga ta’sirini o‘rganishdi. Tadqiqot natijasida uxlash vaqtida chiroq yonib turishining ko‘plab kasalliklarga bog‘liqligi aniqlandi”.

Soxa mutaxassislarining aytishicha, uxlash asnosida xonadagi chiroqning yoniq turishi saraton, immunitet pasayishi, erta qarish kabi bir qancha kasalliklarga sabab bo‘lar ekan.

Sakkizinchisi – to‘shakni qoqib yotish.

Abu Hurayra roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi. Rasulullloh sollallohu alayhi vasallam aytdilar: “Qaysi biringiz yotog‘iga yotsa, izorining ichki tarafi bilan to‘shagini qoqib yuborsin. Zero, u o‘zidan keyin to‘shagiga nima kirganini bilmaydi…” (Imom Buxoriy rivoyati).

G‘arb olimlari inson uxlaganida badandan turli zararli hujayralar ko‘rpaga o‘tishini, agar ular vaqtida tozalanmasa, ko‘payib, kasalliklar keltirib chiqarishini aniqladilar.

Bu muammoni bartaraf etish yo‘llarini bir necha yillar davomida izladilar. Eng kuchli tozalash vositalarini ishlatib, ko‘rpani yuvdilar. Lekin undagi zararli hujayra va hasharotlar qimir etgani ham yo‘q. Oxir oqibat ko‘rpani qo‘l bilan uch marta qoqib ko‘rishdi. Natijada, o‘lik hujayra va boshqa parazitlardan asar ham qolmadi.

To‘qqizinchisi – qorinni yerga qilib yotmaslik.

Rasululloh sollallohu alayhi vasallam bunday holda yotish haqida: “Albatta, bu yotish Allohning g‘azabini keltiradi”, deganlar.

AQSHlik mutaxassislar yuztuban uxlash salomatlikka salbiy ta’sir ko‘rsatishini ilmiy isbotladilar. Bunda inson ko‘krak qafasi to‘liq nafas ololmaydi. Bo‘yin mushaklari muskulga aylanishi oqibatida qon tomirlari shikastlanadi. Bel qismining egilishi ichki organlarga kuchli bosim o‘tkazadi.

Uyqudan turganda ham siqilgan, lanj, g‘azablangan, asabiy holda bo‘ladi. Chalqancha yotilganda og‘izdan nafas olingani bois u shamollash, tumov va milklarning yallig‘lanishi kabi kasalliklarni keltirib chiqaradi.

O‘ninchisi – o‘ng tomonga yonboshlab yotish.

Baro ibn Ozib roziyallohu anhu aytadilar: “Rasululloh sollallohu alayhi vasallam agar to‘shakka yotadigan bo‘lsalar, o‘ng tomonlari bilan yotardilar”.

Olimlar olib borgan tadqiqotlarga ko‘ra, o‘ng qo‘lni o‘ng yonoq ostiga qo‘yib uxlash inson tanasining tinchlanishiga, tez uyquga ketishga, hatto qo‘rqinchli tushlar ko‘rishning oldini olishga sabab bo‘larkan. Bu esa, depressiya va stressdan aziyat chekayotgan odamlarni turli uyqu dorilarini qabul qilishdan xalos etadi.

Kaliforniya universiteti professori, misrlik olim Doktor Jamoliddin Ibrohim boshchiligida o‘tkazilgan tadqiqotlarda o‘ng tomonga yonboshlab yotganda yurak kamroq kuch sarflashi, qonning oson aylanishi, asablarning tinchlanishi va dam olishi hamda tezda uyquga ketishga sabab bo‘lishi aniqlandi.

Davron NURMUHAMMAD