"Tinchlik, millatlar va dinlararo bag'rikenglik, Vatanni ardoqlash, oilani muqaddas sanash kabi g'oyalarni targ'ib qiluvchi dinimiz nomiga dog' tushurgan va butun jahon xalqlari nigohida islom dinini “terrorizm dini”ga aylantirishga xizmat qilayotgan va musulmonlarni islom tsivilizatsiyasi rivojiga qo'shgan tarixiy xizmatini yo'qqa chiqarayozgan soxta salafiylik XXI asrda musulmonlar boshiga kelgan eng katta musibat bo'ldi. Bu oqim ko'plab ulamolarning joniga qasd qilish, xudkushlik, tinch aholini qirib tashlash, voyaga etmagan bolalarni qo'liga qurol berish, olimlarni qadrsizlantirish kabi musulmonchilikka umuman to'g'ri kelmaydigan sifatlarga egaligi bilan musulmonlarni jahon hamjamiyati oldida qadrsizlanishiga xizmat qildi.
Soxta salafiylar “tasavvuf – bu kufr”, “mazhabga ergashish — shirk”, “vasila – shirk”, “Alloh taolo osmonda” kabi ko'plab fitnaga sabab bo'luvchi mavzular orqali o'sib kelayotgan yosh avlodning aqlini zaharlashga harakat qildilar va ozmi-ko'pmi jamiyatni parokanda qilish, olimlarni qadrsizlantirish va yoshlarni o'z yo'llariga og'dirish kabi jirkanch maqsadlarga erishishga intildilar. Salafiylarning “Alloh taolo osmonda” degan aqidaviy fitnasi musulmonlar orasida tafriqalanishni keltirib chiqarishga sabab bo'lgan mavzulardan biridir.
Risolat davriga nazar solinsa, Rasululloh alayhis-salom, u kishidan so'ng sahobai kiromlar musulmonlarga: “Alloh taolo yuqorida” deb e'tiqod qilinglar” deb buyurmaganliklari ko'zga tashlanadi. Chunki, u paytda musulmonlar orasida “Alloh taolo osmondami, erdami?” degan savol yoki qarashga o'rin yo'q edi. Chunki ular Alloh taoloni Qur'on va hadis asosida sodda va asosli tarzda tanir edilar hamda e'tiqoddan chalg'ituvchi aqidaviy masalalardan o'zlarini olib qochar edilar. Shuning uchun ham Hasan Basriy rahmatullohi alayh tavhid ilmida ilmiy suhbat qilmochi bo'lsalar, salohiyatsiz insonlarni suhbatdan chetlatar edilar.
Imom Ahmad rahmatullohi alayh aytadi: “Alloh taolo O'zini o'zi yoki Rasululloh vasf etgan narsa bilan sifatlanadi. Bunda Qur'on yoki hadisga qo'shimcha qilmaymiz. Alloh u ila vasf etilgan narsa shaksiz haq deb bilamiz. Shu bilan bir qatorda ” (Unga o'xshash biror narsa yo'q) deb e'tiqod qilamiz. Uning sifatlari va fe'llarini o'xshashi yo'q. Nuqson va yaratilganlikni anglatuvchi barcha narsadan Alloh azza va jalla pokdir.”.
Imom Shofe'iy Imom Molikdan naql qilgan rivoyatda, “Rasululloh ummatga istinjo o'rgatib, tavhidni ta'lim bermasliklari mumkin emas. U zot hadisda: “La ilaha illalloh” deyish bilan kishi musulmon bo'ladi deb aytganlar. Lekin biror hadisda Alloh taologa yuqori tomonni, ya'ni osmonni nisbatini berish tavhidga aloqador, deb aytilmagan” deydilar.
Imom Shofe'iy: “Aqlli kishiga Alloh taoloni biror narsaga o'xshatish harom va bu mavzuda chuqur ketish ham” deganlar. Sahoba va tobe'inlarning hayotiga nazar solinsa, aqida masalasida ular juda hassos bo'lganliklari ko'zga tashlanadi, ya'ni bu mavzuda ular o'zaro bahs qilmaganlar. Aqida bahsiga omi xalqni jalb qilmaganlar va minbarlarda nozik aqidaviy masalalarni mavzu sifatida gapirmaganlar. Soxta salafiylar esa, musulmonlar orasida mazhabsizlikni singdirish maqsadida o'z izdoshlariga birinchi kundanoq “Alloh taolo osmonda”, “vasila harom”, “Alloh taoloning qo'li, yuzi mavjud” kabi aqidaviy masalalarni tizimli bayon qilib keladilar. Holbuki, bu chin salaflarning yo'liga ziddir. Soxta salafiylarning “Alloh taolo osmonda” degan e'tiqodiy qarashlari haqida so'z yuritishdan oldin, ahli sunna val jamoaning e'tiqodini bayon qilish va musulmonlar e'tirofiga sazovar bo'lgan salafi solihlarning mavzu bo'yicha qarashlarini keltirib o'tish o'rinlidir. Zero, birinchi singdirilgan fikr, u qanday bo'lishidan qat'iy nazar o'quvchi ongiga albatta u yoki bu jihatdan ta'sir qiladi. Allox taolo yurtimizni eng kuchli va bilimli bulgan ertamiz kelajaklarini uzing asragin.
Mingbuloq tumani “Mulla Abduraxmon” jome
Masjidi imom xatibi: Sherzodbek Axmedov.
Misrning nufuzli “Al-Ahram” gazetasida O‘zbekistonning Buyuk Ipak yo‘li sivilizatsiyasida tutgan o‘rniga bag‘ishlangan maqola e’lon qilindi, deb xabar bermoqda “Dunyo” AA.
Maqola O‘zbekiston Prezidenti Administratsiyasi Ijodiy iqtisodiyot va turizm departamenti rahbari, Madaniyat va san’atni rivojlantirish jamg‘armasi raisi Gayane Umerova bilan o‘tkazilgan intervyu asosida tayyorlangan. Nashrda mamlakatimizda kechayotgan ulkan yuksalish, ijodiy salohiyat va madaniy diplomatiyaning o‘rni atroflicha tahlil qilingan.
Qayd etilishicha, asrlar davomida Buyuk Ipak yo‘lining markazida bo‘lib kelgan O‘zbekiston bugun arab dunyosi, xususan, Misr bilan munosabatlarda yangi sahifa ochmoqda. Prezident Shavkat Mirziyoyev madaniyat, turizm va ijodiy iqtisodiyotni mamlakat rivojlanish strategiyasining bosh ustuvor yo‘nalishlaridan biri sifatida belgilab bergani ushbu sohadagi davlat islohotlarining bosh harakatlantiruvchi kuchi bo‘ldi.
Maqola muallifi davlatimiz tomonidan amalga oshirilayotgan loyihalar faqatgina tarixiy obidalarni ta’mirlash bilan cheklanib qolmasdan, zamonaviy jahon hamjamiyati bilan faol muloqot qila oladigan yangi madaniy platformalarni yaratishga qaratilganiga e’tibor qaratadi. Bunga misol sifatida Buxoro biyennalesi, Toshkent zamonaviy san’at markazi, Jadidlar merosi muzeyi hamda “Samarkand Express” hashamatli sayyohlik poyezdi loyihasi keltirilgan.
Shuningdek, O‘zbekistonning “Osaka EKSPO-2025” butunjahon ko‘rgazmasidagi “Bilimlar bog‘i” deb nomlangan milliy paviloni nufuzli “Red Dot: Best of the Best” mukofotiga sazovor bo‘lgani yurtimiz madaniy salohiyatining xalqaro e’tirofidir.
Nashrda Buxoro, Samarqand va Xiva singari tarixiy shaharlarning islom sivilizatsiyasi, ilm-fan va me’morchilik markazlari sifatidagi maqomini saqlash borasidagi sa’y-harakatlarga yuqori baho berilgan. Fransiyaning mashhur “Wilmotte & Associés” arxitektura byurosi tomonidan ishlab chiqilgan Buxoro shahrini rivojlantirish bosh rejasi hamda mashhur yapon arxitektor Tadao Ando loyihasi asosida 2028 yilda ochilishi kutilayotgan O‘zbekiston Milliy muzeyi buning yaqqol isbotidir.
O‘zbekiston va Misr o‘rtasidagi madaniy mushtaraklik ham maqolaning markaziy mavzularidan biridir. O‘zbekiston delegatsiyasining Buyuk Misr muzeyiga tashrifi va ikki davlatning muzey ishi, madaniy merosni saqlash hamda turizm sohasidagi muloqotlari yangi institutsional hamkorlikka zamin yaratmoqda. Samarqandda bo‘lib o‘tgan YUNЕSKO Bosh konferensiyasining 43-sessiyasida professor Xaled El-Enanining tashkilot Bosh direktori etib saylanishi ham ikki qadimiy sivilizatsiya o‘rtasidagi yaqinlikning ramzi sifatida qayd etilgan.
Intervyuda O‘zbekistonning madaniy kelajagi ko‘p jihatdan yosh avlod va ijodiy iqtisodiyot rivoji bilan bog‘liqligi ta’kidlangan. Madaniyat va san’atni rivojlantirish jamg‘armasi ko‘magida “Kreativ iqtisodiyot to‘g‘risida”gi qonunning qabul qilinishi va “Uzbekistan Creative Park” loyihasining yo‘lga qo‘yilishi dizaynerlar, arxitektorlar va raqamli innovatsiya vakillari uchun keng imtiyozlar tizimini yaratdi. Xivada o‘tkazilgan “Creative Algorithms” Markaziy Osiyo–Italiya yoshlar forumi esa mahalliy ijodkorlarning xalqaro tajribani o‘zlashtirishida muhim ahamiyat kasb etmoqda.
Maqola yakunida Gayane Umerova arab dunyosi jamoatchiligi va xorijlik mehmonlarni O‘zbekistonning boy madaniyati va tarixi bilan ekran yoki kitoblar orqali emas, balki shaxsan tashrif buyurib tanishishga chorlaydi.
O‘zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati