Sayt test holatida ishlamoqda!
01 Iyul, 2026   |   16 Muharram, 1448

Toshkent shahri
Tong
03:08
Quyosh
04:54
Peshin
12:29
Asr
17:42
Shom
20:04
Xufton
21:45
Bismillah
01 Iyul, 2026, 16 Muharram, 1448

“Qaza'” nima ekanini bilasizmi?

26.03.2022   13523   5 min.
“Qaza'” nima ekanini bilasizmi?

 Hadis sharhi

 

Ibn Umar roziyallohu anhumodan rivoyat qilinadi: «Rasululloh sollallohu alayhi va sallam qaza'dan qaytardilar. Men Nofe'ga: “Qaza' nima?” dedim. U: “Yosh bola boshi (sochining)ning bir qismini olib, bir qismini qoldirish”, dedi» (Imom Muslim rivoyati).

Rasululloh sollallohu alayhi va sallam ummatni qaza'dan, ya'ni sochning ba'zisini olib, ba'zisini qoldirishdan qaytardilar. Abu Dovud “Sunan”ida: “Sochning hammasi olinadi, undan biror narsa tark qilinmaydi. Ba'zisi qisqartirilib, ba'zilari qoldirilmaydi. Sochni qaza' ko'rinishida olish tabiiy xilqatni o'zgartirish hisoblanadi. Bu qaytarigan amaldir”, degan.

Ibn Umar roziyallohu anhumodan qilingan boshqa rivoyatda Rasululloh sollallohu alayhi va sallamning huzurlariga bir bola keltiriladi. Uning boshidagi ba'zi sochlari olingan, ba'zilari esa olinmagan edi. Shunda Rasululloh: “Soch olsangizlar, barchasini olinglar yoki tark qilsangizlar, barchasini tark qilinglar”, dedilar.

Agar zarurat bo'lmasa, qizlarning kichigini ham, kattasini ham sochi qirib olinmaydi. Boshda jarohat bo'lib, davolash uchun soch olsa, zarari yo'q. Chunki Rasululloh sollallohu alayhi va sallam hijomaga ehtiyoj sezdilar va ehromdaliklarida sochini oldirdilar.

«Ibn Umar roziyallohu anhumo: “Rasululloh sollallohu alayhi va sallamning qaza'dan qaytarganlarini eshitdim”, dedi. “Qaza' nima?”, dedim.  Ubaydulloh bizga ishora qilib: “Agar bolaning sochini qirib olsangizlar ba'zi joylarini olib, ba'zi joylarini qoldirmanglar yoki boshning ikki yoni va old tomonini qoldirmanglar”, dedi.

Hazrat Ali roziyallohu anhu: “Rasululloh sollallohu alayhi va sallam ayollarning sochini qirib olishdan qaytarganlar”, dedi. Barcha hadislarda qaza' va uning kayfiyati, Alloh taolo erkaklarni undan qaytargani, sochlarni qirib olishi kerakligi haqida gapirdik. Bu masala atroflicha izohlandi. Ammo bu qaytariq ayollarga tegishli emas. Chunki  ayollarga sochni qirib olish vojib emas. Sababi, soch ayollarga husn va ziynat qilib berilgan.

Soch – ayollar ziynatlanishida eng muhim narsa. Ayollar erlari uchun sochlarini asraydilar va turmaklab ziynatlanishadi.

To'rt mazhab ulamolari qaza' turli joylarda bo'lsa, makruh ekaniga ijmo qilganlar. Agar davolanish va shu kabi narsalar bo'lsa, joiz. Qaza'ning haromligiga kelsak, agar biror kishi u ishni o'zga dindagilarga yoki fosiqlarga taqlidan qilsa, harom bo'ladi. Bu haqda Rasululloh sollallohu alayhi va sallam: “Kim bir qavmga taqlid qilsa, u ulardandir”, deganlar.

Ibn Umar roziyallohu anhumodan rivoyat qilinadi: «Rasululloh sollallohu alayhi va sallam: “Kim bir qavmga taqlid qilsa, u ulardandir. Ya'ni,tashqi ko'rinishda, kiyinishda, ba'zi amallarda ko'rinadi”, dedilar».

Alloh taolo bunday marhamat qiladi: “Imon keltirgan zotlar uchun dillari Allohning zikriga va nozil bo'lgan haq (Qur'on)ga moyil bo'lish (vaqti) kelmadimi?! (Yana ular uchun) ilgari kitob ato etilgan, so'ngra (payg'ambarlaridan keyingi) muddat uzaygach, dillari qotib ketgan kimsalar (ya'ni, yahudiy va nasroniylar) kabi bo'lib qolmaslik (vaqti kelmadimi)?! Ularning ko'pi fosiq (itoatsiz)dirlar!” (Hadid surasi, 16-oyat).

Ibn Kasir rahimahulloh tafsirida bunday deyiladi: «...(Yana ular uchun) ilgari kitob ato etilgan, so'ngra (payg'ambarlaridan keyingi) muddat uzaygach, dillari qotib ketgan kimsalar (ya'ni, yahudiy va nasroniylar) kabi bo'lib qolmaslik (vaqti kelmadimi)?!..” Bu oyat asliy va far'iy masalalarda ahli kitoblarga o'xshashdan qaytarilganiga ishoradir».

Abu Hurayra roziyallohu anhu Rasululloh sollallohu alayhi va sallamdan rivoyat qiladi: “Ummatim to o'zlaridan avvalgi zamonlardagilarga qarichma-qarich, ziro'ma-ziro ergashmagunlaricha Qiyomat qoim bo'lmaydi. Hatto ular zobbning uyasiga kirgan bo'lishsa, sizlar ham xuddi shunday unga kirasizlar”. “Yo Rasululloh, forslar va rumlarga o'xshabmi?” dedik. U zot: “Ular bo'lmay kim bo'lsin?!” dedilar» (Imom Buxoriy rivoyati).

 

Manbalar asosida

Dilfuza RAHIMOVA

tayyorladi.

 

Hadisi sharif
Boshqa maqolalar
Maqolalar

Ey yoshlar, sizlar naqadar baxtlisiz!

30.06.2026   2523   5 min.
Ey yoshlar, sizlar naqadar baxtlisiz!

Bismillahir Rohmanir Rohiym

Bugun – Yoshlar kuni.

Avvalo, shuni aytmoqchiman: Ey yoshlar, sizlar naqadar baxtlisiz!

Sizlar ilm olish uchun eshiklari ochiq bo‘lgan yurtda yashayapsiz. Ilm olishni istasangiz, kasb-hunar o‘rganishni istasangiz ham, oliy ta’lim olishni istasangiz ham imkoniyatlar bor. Ota-onangiz tinch osmon ostida sizning kamolingizni orzu qilib yashayapti.

Bu ne’matlarning qadriga yeting.

Har bir ne’matning shukri bo‘ladi. Yoshligingizning shukri – uni Alloh rozi bo‘ladigan yo‘lda sarflashdir.

Alloh taolo aytadi: Bas, Meni eslangiz, sizni eslarman. Va Menga shukr qilingiz, kufr qilmangiz (Baqara surasi, 152-oyat).


Aziz yoshlar!

Bugun dunyo siz uchun kurashmoqda. Ammo bu kurash qurol bilan emas, qalbingiz uchun kurashdir.

Bir tomonda muallim ustozlaringiz chaqiradi.

Ikkinchi tomonda nafs chaqiradi.

Bir tomonda ota-onaning duosi.

Ikkinchi tomonda internetdagi noma’lum odamlarning chaqiriqlari.

Bir tomonda yurtimiz ulamolari.

Ikkinchi tomonda o‘zini “haqiqat tarafdori” deb ko‘rsatadigan, ammo aslida yoshlarni fitna, g‘azab va adovat sari yetaklaydigan buzg‘unchi oqimlar.

Ular sizga: “Faqat biz haqmiz”, deydi.

Ammo ularning ortidan borgan qancha yoshlar ota-onasidan, ilmidan, yurtidan ayrildi, eng achinarlisi esa, xotirjamligini ham yo‘qotdi. Ular baxt izlab chiqib, baxtini yo‘qotdi.


Islom esa, insonni ota-onasiga mehribon, yurtiga foydali, ilmga tashna, odobli va rahmli bo‘lishga chaqiradi.

Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi vasallam aytdilar: “Ikki ne’mat borki, odamlarning ko‘pi ularning qadriga yetmaydi: sog‘liq va bo‘sh vaqt” (Imom Buxoriy rivoyati).

Yoshlik ham mana shu ikki ne’matning eng go‘zal davridir.

Bugun telefoningizda birgina tugma bilan dunyoning har xil fikrlari kirib keladi.

Ammo unutmang...

Har ko‘p kuzatiladigan odam haq bo‘lavermaydi.

Har chiroyli gap jannatga olib bormaydi.

Ba’zan eng xavfli zahar eng shirin idishda bo‘ladi.

Shayton ham hech qachon insonni: Kel, gunoh qil”, deb boshlamaydi. Avval: Faqat bitta video ko‘r”, deydi. Keyin: Faqat bitta shubhali sahifani o‘qib ko‘r, deydi. So‘ng esa qalb asta-sekin nurini yo‘qota boshlaydi.

Bugun sen kimni tinglayotganing – ertaga kim bo‘lishingni belgilaydi.

Kim bilan yurganing – qayerga borishingni belgilaydi.

Nimani ko‘rayotganing – qalbing qanday bo‘lishini belgilaydi.

Shuning uchun ulamolarga mahkam yopishing.

Diyoringiz ulamolariga yaqin bo‘ling.

Jonajon vataningizni do‘st tuting.

Ilm-hunarni hayotingizning eng go‘zal lahzasiga aylantiring.

Ota-onangizning roziligini yo‘qotmang.

Chunki ota-onaning birgina duosi ba’zan insonni dunyo va oxirat saodatiga olib boradi.

Aziz yoshlar!

Yoshlik – o‘tib ketadigan fasl.

Bugun kuchli oyoqlar bir kun qariydi.

Bugun o‘tkir ko‘zlar bir kun xiralashadi.

Bugun tez yugurayotgan yurak ham bir kun to‘xtaydi.

Ammo yoshligingizda vataningizga qilgan bir fidoiylik, bir sadaqa, bir ilm, bir yaxshilik Qiyomat kunigacha siz bilan qoladi.

Rasululloh sollallohu alayhi vasallam xabar berganlar: Qiyomat kuni banda besh narsadan so‘raladi. Ulardan biri Yoshligini nimaga sarflading?”.

Shunday ekan, bugun javobini tayyorlaylik.

Ey yoshlar!

Siz bu yurtning umidisiz.

Ota-onangizning quvonchisiz.

Ustozlaringizning mevasisiz.

Ummatning ertangi kunisiz.

Shunday ekan, hech kim sizning pok qalbingizni o‘g‘irlamasin.

Hech kim sizni ilm yo‘lidan chalg‘itmasin.

Hech kim sizni fitnaga boshlamasin.

Ilm bilan yuksaling.

Odob bilan bezaning.

Shunday yosh bo‘lingki, sizni ko‘rgan ota-ona: Allohim, O‘zinga shukur, farzandimdan roziman Sen ham rozi bo‘lgin, deb duo qilsin.

Alloh taolo barcha yoshlarimizni iymoni mustahkam, ilmi ziyoda, odobi go‘zal, ota-onasiga sadoqatli, Vataniga foydali va ummatga xizmat qiladigan solih insonlardan aylasin.

 

Nuriddin HAMRAQULOV,
Yakkasaroy tumaniRahimjon hoji otajome masjidi imom noibi

Maqolalar