13 Октябр, 2026, 2 Жумадул аввал, 1448
13 Октябр, 2026, 2 Жумадул аввал, 1448
100 та СИР-АСРОРЛИ ИБОРА
ёхуд
ОДАМЛАР БИЛАН
МУЛОҚОТ (оила, уй, ишхона, жамоат жойлари) ДАГИ
100 та “СЕҲРЛИ СЎЗ”
ни
УЛУҒ УСТОЗ УЛАМОЛАРИМИЗ баён қилиб берганлар:
(2-қисм)
УЛУҒЛАРДАН ҲИКМАТЛАР:
v «Суннат эрмиш, кофир бўлса, берма озор,
Кўнгли қоттиғ, дил озордин Худо безор,
Аллоҳ ҳақи, ондоғ қулға сижжин тайёр,
Донолардин эшитиб, бу сўз айдим мано».
(Ҳожа Аҳмад Яссавий)
v «Кимки бир кўнгли бузуғнинг хотирин шод айлагай,
Онча борким, Каъба вайрон бўлса, обод айлагай».
(Алишер Навоий)
v «Агар бўлсанг ипак каби мулойим,
Мулойим сен бўлсанг, қулинг бўлайин.
Қулоғимга берган пандинг олайин,
Кишига қаттиқ сўз айтувчи бўлма».
(Махтумқули)
v «Агарчи ул оёқ остидадур хор –
Худо махлуқидур, оғритма зинҳор!
Такаббур қилмағил, эй, бемаъоний,
Фалоний ўғлидурман деб фалоний!»
(Сўфи Оллоҳёр қуддиса сирруҳу)
v «Бурунғи ҳолиға қилма наззора,
Ани Тангрим азиз этса на чора?!?
Ишонма отаға, қолма талабдин!
Қиёматда сўралмасдир насабдин».
(Сўфи Оллоҳёр қуддиса сирруҳу)
v «Агар сен қиблага бурмасанг юзни,
Беш маҳал саждаю намозинг бекор.
Жаннатга ҳеч қачон тикмагил кўзни
Агар бир мўминга етказсанг озор».
(Абдулла Орипов)
v «Маккага етти қат борганча бўлур,
Бошини силасанг ўксик инсонни».
(Абдулла Орипов).
БМТ (Бирлашган Миллатлар Ташкилоти) МАЪЛУМОТЛАРИ:
³ Энг қадимий глобал ташкилот (1945 йилдан кейин ташкил этилган бошқа ташкилотлар билан солиштирганда ҳали ҳам фаолият юритади),
аъзо давлатлар сони бўйича энг йирик халқаро ташкилот,
дунёдаги барча давлатларни қамраб олган дунёнинг энг универсал ташкилоти,
глобал эътироф нуқтаи назаридан энг нуфузли халқаро ташкилот ҳисобланган
Бирлашган Миллатлар Ташкилотининг расмий тиллари 6 та – инглиз, араб, испан, хитой, рус, француз.
³ “Инсон ҳуқуқлари Умумжаҳон Декларацияси” – БМТ Бош Ассамблеясининг учинчи сессиясида 1948 йил 10 декабрда 217 А (III)-сонли Қарори билан қабул қилинган ("Инсон ҳуқуқлари бўйича халқаро Пакт") – БМТга аъзо барча давлатлар учун тавсия этилган ҳужжатдир.
Ушбу тарихий ҳужжат 500 дан ортиқ тил ва лаҳжаларга таржима қилинган ва Дунёдаги энг кўп таржима қилинган ҳужжат сифатида “Гиннеснинг рекордлар китоби”га киритилган.
³ Кўп тиллиликни тарғиб қилиш бўйича саъй-ҳаракатлар доирасида Бирлашган Миллатлар Ташкилоти ташаббуси билан “Халқаро тиллар йили” (2008 й.) ва “Халқаро маҳаллий тиллар йили” (2019 й.) ўтказилди.
³ 04 январь — Брайл ёзуви бўйича Бутунжаҳон куни (А/RES/73/161);
24 январь — Таълим бўйича Халқаро кун (А/RES/73/25);
21 февраль — Она тили бўйича Халқаро кун (А/RES/56/262);
20 март — БМТда француз тили куни;
20 апрель — БМТда хитой тили куни;
23 апрель — БМТда инглиз тили куни;
23 апрель — БМТда испан тили куни;
05 май — Бутунжаҳон португал тили куни (UNESCO);
06 июнь — БМТда рус тили куни;
07 июль — Суахили тили бўйича Бутунжаҳон куни (А/RES/78/312);
08 cентябр — Саводхонлик бўйича Халқаро кун (UNESCO 14 C/Resolution 1.441);
09 cентябр — Таълимни ҳужумлардан ҳимоя қилиш бўйича Халқаро кун (А/RES/74/275);
23 cентябр — Ишора тиллари бўйича Халқаро кун (А/RES/72/161);
30 сентябр — Таржима бўйича Халқаро кун (A/RES/71/288);
18 декабр — БМТда араб тили куни.
ЗАМОНАВИЙ ФАН ТАДҚИҚОТЛАРИ ва АЖОЙИБ МАЪЛУМОТЛАР:
v Дунё – маданиятлар ва тилларнинг ажойиб бирлашмасидир. Уларнинг ҳар бири ўзига хос хусусиятлари ва гўзаллигига эга.
v Дунё халқлари хилма-хил тилларда гаплашишади. Бироқ фан аниқликни яхши кўради. Шу туфайли вақти-вақти билан тилшунослар тиллар сонини ҳисобга оладилар ва ўз маълумотларини эълон қилишади.
v Рақамлар одатда бир бирига доимо мос тушавермайди. Чунки у ёки бу тилни ҳамма жойда ҳам бирдек тан олавермайдилар. Натижада ўша тилни рўйхатга киритмай қўйиш ҳоллари учраб туради.
v 2024 йил маълумотлари бўйича, дунёда 7.668 миллиард одам 7.164 тилдан фойдаланади.
v Ҳозиргача улардан 500 тасигина ўрганилган холос.
v Дунё аҳолисининг ярми атиги 23 тилда гаплашади.
v Ҳар уч тилдан биттасининг ёзуви бўлмай, фақат оғзаки нутқ шаклига эгадир.
v Жаҳондаги 1400 та тилнинг йўқолиб кетиш хавфи бор.
v Дунё тилларидан фақат 40 тасигина оғзаки ва ёзма жиҳатдан мукаммал шаклланиб бўлган деб ҳисобланади. Ўша 40 та тилнинг орасида ўзбек тили ҳам бор.
v Ҳозирги вақтда «дунё» бўлган 8 та тил мавжуд – инглиз, хитой, испан, рус, араб, француз, португал ва немис тиллари.
v Айнан улар энг кўп ташувчиларга эга бўлиб, уларнинг сони 4,3 миллиард кишига тенг. Бу Ернинг умумий аҳолисининг тахминан 60 % ни ташкил қилади.
v Дунёдаги энг машҳур тиллар. 2024 йилда кўп сон (100 млн.дан зиёд) ли она тилида сўзлашадиган 40 га яқин тил мавжуд: инглиз, хитой, ҳинд, испан, араб, француз, бенгал, рус, португал, суахили, индонезия, урду, япон, немис, панжоб, форс.
v Дунёда энг кўп гапириладиган тил инглиз тили – 1,4 миллиард она тилида сўзлашувчилар мавжуд.
v Хитой тили дунёдаги энг мураккаб тил сифатида “Гиннес рекордлари” китобига киритилган.
v Дунёдаги энг бой (катта луғат бойлиги, энг катта ифода имкониятлари, адабий мерос, маданий аҳамиятга эга ёки тарқалиши бўйича энг ривожланган) тиллар – инглиз, араб, хитой, рус, француз, испан, португал.
(2 – қисм тугади. Давоми бор...).
Иброҳимжон домла Иномов.
Париж шаҳрида ЮНЕСКО Бош қароргоҳида 7 октябрь куни "Ислом цивилизацияси: Мовароуннаҳрнинг буюк маънавий-илмий мероси ва маърифатнинг уфқлари" мавзусида анжуман бўлиб ўтди, хабар бермоқда iccu.uz.
Тадбир доирасида Ислом тарихи, илм-фани ва маданияти, Ўзбекистон ва Марказий Осиёнинг жаҳон цивилизацияси тараққиётига қўшган ҳиссаси, бой маънавий мероснинг замонавий тараққиётдаги ўрни ҳамда маданиятлараро мулоқот масалалари муҳокама қилинди.
Тадбирда Ислом тарихи, санъати ва маданиятини тадқиқ этиш маркази — IRCICA Бош директори, профессор доктор Маҳмуд Эрол Килич “Маънавий-маърифий мерос ва замонавий тараққиёт” мавзусида маъруза қилди.
Маърузачи ўз нутқида ўтмишнинг илмий, маънавий ва маданий меросини ўрганиш инсоният учун нафақат тарихий хотирани асраш, балки тинчлик, ўзаро ҳурмат, бағрикенглик ва халқлар ўртасидаги ҳамжиҳатликни мустаҳкамлашга хизмат қилишини таъкидлади.
Унинг қайд этишича, турли халқлар ва маданиятларнинг умуминсоний цивилизацияга қўшган ҳиссини холисона ўрганиш инсониятнинг умумий билим ва тажрибасини янада чуқурроқ англаш имконини беради. Айниқса, буюк олимлар, файласуфлар ва мутафаккирларнинг асрлар давомида шаклланган таълимотлари бугунги дунёда маънавият, ахлоқ ва инсонпарварлик қадриятларини қарор топтиришда муҳим аҳамият касб этади.
Маҳмуд Эрол Килич Ўзбекистон ҳудуди жаҳон цивилизацияси тарихида алоҳида ўрин тутганини қайд этиб, Мовароуннаҳр, Хуросон ва умуман Марказий Осиё асрлар давомида илм-фан ва маърифатнинг муҳим марказларидан бири бўлганини таъкидлади.
Ўзбекистон ҳудуди цивилизациянинг асосий ўчоқларидан бири бўлиб, бу ерда инсониятнинг турли соҳаларда тўплаган билим ва тажрибалари қабул қилинди, такомиллаштирилди, ривожлантирилди ва кейинги авлодларга етказилди. Турли эътиқод ва маданиятлар уйғун яшаган бу заминда ҳукмдорларнинг илм-фан ва таълимни қўллаб-қувватлаши илмий изланишларнинг ривожига кенг йўл очди. Ана шу муҳитда шаклланган уч муҳим тамойил — турли манбалардан илғор ғояларни қабул қилишга очиқлик, тайёр ақидалардан кўра ақл ва тафаккурга таяниш ҳамда илм-фан ва диний билимларни бирлаштирувчи яхлит билим тушунчаси — бугун ҳам ўз аҳамиятини сақлаб қолмоқда.
Хоразмий, Форобий, Ибн Сино ва Беруний каби буюк алломаларнинг мероси ана шу интеллектуал муҳитнинг юксак натижаси бўлди. Уларнинг илмий қарашлари нафақат Марказий Осиё, балки бутун инсоният тараққиётига улкан таъсир кўрсатди. Шунингдек, Жалолиддин Румий, Нажмиддин Кубро, Яҳё Боку́вий Ширвоний ва Боязид Бистомий каби буюк маънавий алломаларнинг инсонлар ўртасида бирлик, тенглик, тинчлик ва ҳамжиҳатликни тарғиб этган таълимотлари бугун ҳам жаҳон учун муҳим маънавий манба бўлиб хизмат қилмоқда.
Бугун ушбу меросни ўрганиш ва унинг замонавий дунё учун аҳамиятини қайта англаш ниҳоятда муҳим. Ўзбекистонда Президент Шавкат Мирзиёев ташаббуслари асосида амалга оширилаётган ишлар, хусусан, Учинчи Ренессанс ғояси ўтмишнинг бой маданий меросидан келажак тараққиёти учун илҳом олишга қаратилган узоқни кўзлаган стратегияни намоён этади. Бу жиҳатдан мазкур форум ҳам алоҳида аҳамиятга эга: у Ўзбекистон заминидан етишиб чиққан цивилизацион меросни жаҳон илмий ва маданий маконига олиб чиқиш билан бирга, маданий дипломатия, ўзаро тажриба алмашинуви ва халқлар ўртасидаги мулоқотга хизмат қилади.
2026 йил март ойида Президент Шавкат Мирзиёев томонидан расман очилган Ислом цивилизацияси маркази ҳам ана шу кенг кўламли ташаббусларнинг ёрқин намунасидир. Бу Марказ Марказий Осиёнинг исломгача бўлган даврдан замонавий давргача бўлган тарихини намоён этувчи, бой илмий ва маданий меросни бир жойга жамлаган муҳташам мажмуа ҳисобланади. Мен унинг очилиш маросимида иштирок этиш шарафига муяссар бўлдим. Ҳали ушбу марказга ташриф буюрмаган барчани у билан танишишга самимий тавсия қиламан, — деди IRCICA Бош директори Маҳмуд Эрол Килич.
У, шунингдек, IRCICA фаолияти ҳам ушбу мақсадлар билан уйғун эканини қайд этди. Ислом ҳамкорлик ташкилоти ҳузуридаги халқаро ташкилот сифатида IRCICA 57 та аъзо давлат ўртасида умумий маданий ва тарихий мерос асосида ҳамжиҳатликни мустаҳкамлаш, халқлар ўртасида билимга асосланган маданий алмашинувларни ривожлантиришга хизмат қилаётгани таъкидланди.
Профессор Маҳмуд Эрол Килич Ўзбекистон ва IRCICA ўртасидаги ҳамкорлик сўнгги йилларда сезиларли даражада кенгайганини ҳам қайд этди. Хусусан, Ислом цивилизацияси маркази, Ўзбекистон халқаро исломшунослик академияси, Имом Бухорий халқаро илмий-тадқиқот маркази, Абу Райҳон Беруний номидаги Шарқшунослик институти, Имом Термизий ва Имом Мотуридий халқаро илмий-тадқиқот марказлари, шунингдек, қатор олий таълим муассасалари билан қўшма илмий ва маърифий лойиҳалар амалга оширилаётгани таъкидланди.
IRCICA Бош директори бундай ҳамкорликлар буюк алломаларнинг илмий ва маънавий меросини бугунги ва келажак авлодларга етказиш, уларнинг ғояларини замонавий дунёда янада кенг тарғиб қилишга хизмат қилишини таъкидлади.
Маҳмуд Эрол Килич Ўзбекистон, ЮНЕСКО ва халқаро ташкилотлар томонидан тадбирни ташкил этишдаги ҳамкорлик, шунингдек, форумда иштирок этган экспертларга миннатдорлик билдирди.
Маълумот учун: IRCICA — Ислом ҳамкорлик ташкилоти тизимидаги халқаро илмий-тадқиқот ва маданий ташкилот бўлиб, ислом тарихи, маданияти, санъати ва цивилизациясини ўрганиш, шунингдек, аъзо давлатлар ўртасида маданий ҳамкорликни ривожлантиришга хизмат қилади.
Ўзбекистон мусулмонлари идораси Матбуот хизмати
Иймон 
Намоз 
Рўза 
Закот 
Ҳаж 
Қуръон 
Ислом сабоқлари 
Aлоқа 