Bugun ayrim kimsalar moddiy manfaat ilinjida o‘g‘rilik, tamagirlik, bosqinchilik, odam savdosi, firibgarlik kabi jinoyatlarni sodir etmoqda. Bular orasida aql hushini taniganlari ham, g‘o‘r yoshlar ham bor. Oxirgi yillarda jinoyatchilik holatlari to‘rt barobar oshgan. Bunda yoshlarning salmog‘i 61 foizni tashkil qilmoqda. Bu raqamlar har qanday kishini ho‘shyorlikka chorlaydi.
Afsuski, keyingi paytlarda eng ko‘p kuzatilayotgan jinoyatlardan biri plastik kartadan pul o‘g‘irlashdir. Bu jinoyatni sodir etayotganlar jabrlanuvchining kimligiga ham, ahvoliga ham qaramay uni qaqshatmoqda. Hatto muhtoj, og‘ir bemorlar uchun yig‘ilgan xayriya pullarinida o‘marmoqda. Nahot, inson shu darajada tubanlikka borsa, deya xayron qolasan kishi. Bunday o‘g‘irlikni o‘zgalar qilsa, biror nima deyishing qiyin. Ammo bu ishni bank xodimi yoki biror yaqining qilsa, dodingni kimga aytishni ham bilmay qolarkansan.
Yaqinda Bo‘stonliq tumanida isqtiqomat qiluvchi shaxs huquqni muhofaza qiluvchi tashkilotlarga bank kartasidan pul o‘g‘irlangani bo‘yicha shikoyat qilgan. Surushtiruvlarga ko‘ra bu jinoyatni o‘smir jiyani qilgani ma’lum bo‘ldi. Bunday qing‘irlikni bank xodimi qilganiga nima deysiz? Shu kunlarda bir bank xodimi fuqarolarning plastik kartalaridagi SMS xabar va pul o‘tkazish xizmatini o‘zining telefon raqamiga ulab, ko‘p miqdordagi mablag‘ni o‘zlashtirib yuboradi. Uning qilmishi fosh bo‘lib, u kasbidan ham, xalol rizqidan ham mahrum bo‘ldi.
Pul ilinjida o‘zgalarni zaharlashdan toymaydiganlar ham borligi alamlidir. Bu ishni bir necha farzandning ota-onasi qilganiga nima deyish mumkin. Yaqinda ichki ishlar xodimlari er-xotin til biriktirib giyohvand moddalar savdosi bilan shug‘ullanganini aniqladilar. Endi ular bu qilmishi uchun panjara ortida javob bermoqdalar. Axir ko‘plab yoshlarning umriga xazon bo‘layotgan bu og‘ufurushlar o‘z farzandi ham aynan shu yo‘l bilan nobud bo‘lishidan qo‘rqmasalar.
Mo‘may daromad ilinjida o‘zgalarni aldab, qo‘rqitib manfaat olmoqchi bo‘layotganlar ham oramizda topiladi. Yaqinda poytaxtimizda istiqomat qiluvchi kimsalar bir tadbirkorga do‘q-po‘pisa qilib, undan 340 000 AQSH dollari miqdorida pul talab qiladi. Agar bu pulni bermasa, oila a’zolarini o‘ldirishini aytadi. Ularning bu niyati amalga oshmay qo‘lga tushdi.
Jinoyatchilarni bunday ishlarga nima yetaklamoqda, degan savol kishini mulohazaga chorlaydi.
Albatta, buning bosh sababi birinchi o‘rinda moddiy manfaat, oson boyishdir. Ammo pul topishning halol yo‘llaridan borish, unga sabr-matonat bilan yetishishni tushunish uchun esa kishida to‘g‘ri tarbiya olmog‘i kerak. Dinu dinyonatdan, odob-axloqdan xabardor bo‘lmog‘i lozim.
Dinimiz har qanday zo‘ravonlikdan, harom luqmadan yiroq bo‘lishga chaqirib, halol kasb qilishga buyuradi. Zero, Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi va sallam: “Musulmon – musulmondan uning qo‘li va tilidan salomatda bo‘lgan odamdir”, deganlar (Imom Buxoriy rivoyati).
Yana bir hadisda Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi va sallam bunday deganlar: «Parvardigor azza va jalla aytadi: “Ey bandalarim, Men O‘zimga zulmni harom qildim va uni sizlarning orangizda ham harom qildim. Bas, bir-biringizga zulm qilmanglar”» (Imom Muslim rivoyati).
Mo‘min kishi o‘zgalarning taniga, moliga va ahliga zulm qilmaydi. Doim xushmuomolada, yaxshilik payida bo‘ladi. Eng asosiysi, harom luqma bilan oilasini boqmaydi. Qachondir harom luqma yegan farzandlar albatta uning badalini to‘laydilar. Shuning uchun ham xalqimizda “Birovning haqi buyurmaydi” degan gap yuradi.
Qur’oni karimda: “Ey iymon keltirganlar! Mol-mulklaringizni o‘rtada nohaq (yo‘llar) bilan yemangiz!... deya marhamat qilinadi (Niso surasi, 29-oyat). Demak, har qanday mo‘min kishi o‘zgalar haqidan qo‘rqishi, doim halol rizq talabida bo‘lishi zarur. Illo, buning aksi bo‘lsa, ikki dunyoda ham qattiq so‘roq borligini unutmasak bo‘lgani.
Shohrux UBAYDULLOH
tayyorladi
Marosim O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazining Katta konferens-zalida o‘tkazildi. Tadbir ishtirokchilariga «Jahon jamoatchiligining Islom sivilizatsiyasi markaziga nigohi» maxsus filmi namoyish etildi.
Tadbirda O‘zbekiston Prezidenti matbuot kotibi, Prezident Administratsiyasi Kommunikatsiyalar departamenti rahbari Sherzod Asadov tabrik so‘zi bilan ishtirok etdi. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Administratsiyasi maslahatchisi Muzaffar Komilovning forum ishtirokchilariga yo‘llagan murojaatini O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Administratsiyasining mas’ul xodimi Rahmatulla Arziyev o‘qib eshittirdi.
Forum ishtirokchilariga yo‘llangan qutlov so‘zlarida xorijiy mehmonlar va media hamjamiyati vakillariga minnatdorlik bildirildi. Forumning professional muloqot, xalqaro hamkorlik va O‘zbekistonning tarixiy-madaniy merosini ilgari surish maydoni sifatidagi ahamiyati ta’kidlandi.
Marosimning asosiy voqealaridan biri Euronews bosh direktori va bosh muharriri Klaus Shtrunsning «Yangi yaqinlik: madaniyat, media va g‘oyalar orqali Yevropa va Markaziy Osiyoni birlashtirish — Islom sivilizatsiyasi markazi global axborot makonida» mavzusidagi maxsus ma’ruzasi bo‘ldi.
Shtruns islom sivilizatsiyasining tarixiy, ilmiy, ma’naviy va madaniy merosini zamonaviy media formatlar orqali jahon auditoriyasiga yetkazish, shuningdek, Yevropa va Markaziy Osiyo o‘rtasida axborot almashinuvini kuchaytirish muhimligini ta’kidladi.
Uning qayd etishicha, media vositalari turli mamlakatlar va jamiyatlar o‘rtasida nafaqat axborot almashinuvini ta’minlashi, balki muloqot uchun ko‘priklar ham qurishi kerak.
«Media vositalari fikrlar va yangiliklar almashinuvi uchun ko‘priklar qurishi mumkin va qurishi shart. Axir media kommunikatsiyasining mohiyati ham aynan shunda — ko‘priklar qurishda. Bugun bu yerda, qadimiy Ipak yo‘lida, kelajagimiz uchun aynan shu jarayon sodir bo‘lmoqda», — dedi Klaus Shtruns.
Euronews rahbari Yevropa va Markaziy Osiyo o‘rtasidagi axborot makonini yanada yaqinlashtirishni tarixiy Ipak yo‘li an’analari bilan qiyosladi. Uning ta’kidlashicha, mintaqalar o‘rtasidagi zamonaviy media aloqalar iqtisodiy, madaniy va ijtimoiy hamkorlikning yangi imkoniyatlarini ham ochishi mumkin.
«Ipak yo‘lida axborot oqimi qanday kechgan bo‘lsa, bir-birimiz bilan muloqot qilish, bir-birimizning tilimizni tushunish ham shunday bo‘lsin. Bu oddiy texnik jarayondan ko‘ra kengroq tushuncha. Bu haqiqiy hamkorlikning yangi ko‘rinishi, kelajakdagi butun iqtisodiy taraqqiyot uchun harakatlantiruvchi kuch bo‘ladigan yangi axborot makonidir», — dedi u.
Klaus Shtruns, shuningdek, O‘zbekistonda yosh avlodning katta ulushga ega ekanini alohida qayd etib, bu mamlakatning kelajagi uchun ulkan imkoniyat ekanini ta’kidladi. U turli mamlakatlar yoshlarini birlashtiruvchi media va madaniy loyihalarni amalga oshirish taklifini ilgari surdi.
Uning fikricha, turli sohalar — sport, ilm-fan, ta’lim va madaniyat vakillaridan iborat yoshlarni bir joyga to‘plab, ularning tajriba almashinuvi, hujjatli filmlar suratga olishi va qo‘shma loyihalarda ishtirok etishi uchun imkoniyat yaratish mumkin. Bunday tashabbuslar orqali mamlakatlar va mintaqalar yoshlari o‘rtasida yangi aloqalarni shakllantirish mumkin.
«Bu faqat chiroyli nutqlarda emas, balki aniq va amaliy loyihalarda o‘z ifodasini topishi kerak», — dedi Euronews bosh direktori.
Shtruns media sohasidagi innovatsiyalar ham aynan shu maqsad — o‘tmish merosini asrab, kelajakni birgalikda yaratishga xizmat qilishi kerakligini ta’kidladi.
«Eng muhimi, media doimo innovatsiyalarni harakatga keltiruvchi kuch bo‘lishi kerak. Ammo bu innovatsiyalar bugun men eshitgan ajoyib maqsadga xizmat qilishi lozim: media sohasida innovatsiyalarni ilgari surish, qalbimizda o‘tmishni asrab, kelajakni yaratish», — dedi u.
Euronews rahbari forumda ishtirok etishni media sohasining jamiyat oldidagi mas’uliyati bilan bog‘ladi. Uning ta’kidlashicha, jurnalistika va media faoliyati faqat biznes yoki kasb emas, balki turli jamiyatlarni yaqinlashtirishga xizmat qiladigan muhim vazifadir.
«Ushbu noodatiy tadbirda media hamkor sifatida ishtirok etayotganimizdan faxrlanamiz. Biz uchun bu shunchaki biznes emas, oddiy kasb ham emas. Bu — o‘z burchimiz va da’vatimizdir», — dedi Klaus Shtruns.
Shu tariqa, forumning ochilish marosimida media sohasining zamonaviy vazifalari, xalqaro axborot hamkorligini rivojlantirish, madaniy merosni yangi formatlarda jahon auditoriyasiga taqdim etish va turli mintaqalar o‘rtasida yangi axborot ko‘priklarini barpo etish masalalariga alohida e’tibor qaratildi.
O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazi direktori, WOSCU Boshqaruv raisi Firdavs Abduxaliqov «Islom sivilizatsiyasi markazi — yangi turdagi madaniy-ma’rifiy media platforma» mavzusida maxsus ma’ruza qildi.
Abduxoliqov Markaz konsepsiyasini tarixiy meros, ilm-fan, muzey ishi va yangi medialarni birlashtiruvchi zamonaviy xalqaro maydon sifatida taqdim etdi. U islom sivilizatsiyasi merosi hujjatli filmlar, televizion loyihalar, raqamli rekonstruksiyalar, multimedia va immersiv ekspozitsiyalar, shuningdek, nashriyot tashabbuslarida qanday yangi talqin kasb etayotgani haqida ma’lumot berdi. Markazning xalqaro media loyihalari, dunyodagi yetakchi ommaviy axborot vositalari bilan hamkorligi, shuningdek, tarixiy merosni o‘rganish va ommalashtirishda sun’iy intellekt hamda raqamli texnologiyalardan foydalanish masalalariga alohida e’tibor qaratildi.
Marosim ishtirokchilariga, shuningdek, Islom sivilizatsiyasi markazi haqida prezentatsion rolik namoyish etildi.
Xalqaro mediaforumda 50 ta davlatdan media va ekspertlar hamjamiyatining 300 nafarga yaqin vakili ishtirok etmoqda. Ular orasida xalqaro telekanallar va axborot agentliklari rahbarlari hamda vakillari, jurnalistlar, noshirlar, kinematografistlar, olimlar, tadqiqotchilar va raqamli texnologiyalar sohasi mutaxassislari bor.
iccu.uz